శుద్ధిమ్ ఏతి యదా చేతస్ తదా జీవో భవేచ్ చితిః । శుద్ధా చ సా సర్వగతా తేన సమ్మేలనం మిథః
మనసు పవిత్రతను పొందినప్పుడు, జీవుడు చైతన్యస్వరూపుడవుతాడు. ఆ చైతన్యం అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉండడంతో, పరస్పరం కలిసిపోతారు.
సర్వేషాం పద్మజాదీనాం స్వసత్తాభ్రమపూరకః । జగద్దీర్ఘమహాస్వప్నస్ స్వయమ్ అన్తస్ సముత్థితః
పద్మలోకుడు బ్రహ్మ మొదలుకొని అన్ని జీవులలో వారి స్వంత జీవనాన్ని మాయగా నింపే ఈ ప్రపంచం అనేది ఒక పొడవైన, గొప్ప కలలా, మన అంతరంలో తానే తాను ఉద్భవిస్తుంది.
స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం యాన్తి కాశ్చిద్ భూతపరమ్పరాః । తేనోపలమ్భః కుడ్యాదావ్ ఆసాం దృఢతరస్ స్థితః
కొన్ని జీవుల పరంపరలు ఒక కల నుండి మరొక కలలోకి మారిపోతుంటాయి. అందువల్ల, వాటి గ్రహికలు గోడలు వంటి వాటిలో బలంగా స్థిరంగా ఉంటాయి.
యద్ యత్ర చిద్ భావయతి తత్ తత్రాశు భవత్య్ అలమ్ । తయా స్వప్నే ఽపి యద్ దృష్టం తత్కాలే సత్యమ్ ఏవ తత్
మనస్సు ఎక్కడ ఏదైనా ఊహిస్తే, అది అక్కడ వెంటనే నిజమవుతుంది. అందువల్ల, కలలో ఏది కనిపిస్తే, ఆ సమయంలో అది నిజంగానే ఉంటుంది.
చిదణోర్ అన్తరే సన్తి సమస్తానుభవాణవః । యథా బీజాన్తరే పత్త్రలతాపుష్పఫలాణవః
మనస్సు యొక్క సూక్ష్మ అణువులో అన్ని అనుభవాల కణాలు ఉంటాయి. అది విత్తనంలో ఆకులు, కొమ్మలు, పువ్వులు, ఫలాలు ఉండినట్లే.
పరమాణుం జగద్ అన్తర్ ధత్తే చిత్పరమాణుకః । లీనమ్ ఆకాశమ్ ఆకాశే ద్వైతైక్యభ్రమమ్ ఉత్సృజ
అత్యంత సూక్ష్మమైన చైతన్య కణం ఈ జగత్తును తనలోనే ఉంచుకుంటుంది. ఇది ఎలా అంటే, ఆకాశం ఆకాశంలో కలిసిపోయినట్లు. కాబట్టి, ద్వైతం, ఏకత్వం అనే భ్రమను వదిలేయి.
దేశకాలక్రియాద్యాఖ్యైస్ స్వైర్ ఏవాణుభిర్ ఏవ చిత్ । అణూన్ అనుభవత్య్ అన్తర్ ఇతరాణోర్ అసమ్భవాత్
చైతన్యం తన స్వంత సూక్ష్మ భాగాలతోనే దేశం, కాలం, క్రియ వంటి భేదాలను తనలోనే అనుభవిస్తుంది. ఎందుకంటే ఒక కణం మరొక కణాన్ని అనుభవించడం అసాధ్యం.
స్వయం సర్వస్య కచితస్ స్వచ్ఛశ్ చిదణుషణ్డకః । బ్రహ్మాదేః కీటనిష్ఠస్య దేహదృష్ట్యానుభావితః
అన్ని చోట్ల వ్యాపించి, నిర్మలంగా ఉన్న చైతన్య కణాల సమూహమే బ్రహ్మ నుండి చిన్న పురుగు వరకు ప్రతి ఒక్కరికీ వారి వారి దృష్టికి తగినట్టు శరీరంగా అనిపిస్తుంది.
కచితం కిఞ్చిద్ ఏవేహ వస్తుతస్ తు న కిఞ్చన । స్వయం స్వత్వం స్వాదయన్తే ద్వైతం చిత్పరమాణవః
ఇక్కడ బయటకు కొంత మాత్రమే ఏర్పడినట్టు కనిపిస్తుంది కానీ వాస్తవానికి ఏమి లేదు. చైతన్య పరమాణువులు తాము తాము, తమ స్వభావాన్ని, ద్వైతాన్ని అనుభవించుకుంటూ ఉంటాయి.
స్వయం ప్రకచతి స్ఫారదేహశ్ చిదణుషణ్డకః । నేత్రాదికుసుమద్వారైస్ సంవిదామోదమ్ ఉద్గిరన్
తెలియని సూక్ష్మ కణాలతో కూడిన ప్రకాశవంతమైన చైతన్యమయమైన శరీరం, కన్నులు మొదలైన ఇంద్రియ ద్వారాల ద్వారా ఆ జ్ఞానానందాన్ని స్వయంగా వెలిగిస్తూ వెలువరిస్తుంది.
సమ్పశ్యతీతరాన్ కశ్చిద్ బహీరూపేణ చిద్ఘనాన్ । సర్వగత్వాద్ అనాశత్వాద్ దృశ్యబీజస్య వై చితేః
ఎవరైనా, చైతన్యం అన్నింటిలో వ్యాపించి, నాశనం కానిది, కనబడే ప్రతి దానికి మూలమైనదిగా ఉండటం వల్ల, బయట ఉన్న ఇతర రూపాలను ఘనమైన చైతన్యపు సమూహాల్లా చూస్తారు.
అన్తర్ ఏవాఖిలం కశ్చిత్ పశ్యత్య్ అవికలం జగత్ । తత్రాతికాలం కలనాద్ ఉన్మజ్జతి నిమజ్జతి
మరొకరు, అంతర్గతంగా, ఏ విభాగం లేకుండా మొత్తం జగత్తును చూస్తారు; అక్కడ కాలాన్ని లెక్కించడంవల్ల ఎప్పుడూ పైకి లేచి, మళ్ళీ క్రింద పడిపోతుంటారు.
స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం తత్ర తథా పశ్యన్ పునః పునః । మిథ్యావటేషు లుఠితశ్ శిలేవ శిఖరచ్యుతా
అక్కడ, ఒక కల నుండి మరో కలలోకి మళ్ళీ మళ్ళీ చూస్తూ, అబద్ధపు లోకాలలో పర్వత శిఖరం నుండి పడిన రాయి లా తిప్పబడుతూ ఉంటారు.
కేచిత్ సమ్మీలితాః కేచిద్ ఆత్మన్య్ ఏవ భ్రమే స్థితాః । మగ్నాస్ స్వసంవిద్రసతస్ స్ఫురన్తో దేహిషణ్డకాః
కొంతమంది లోపలికే మూసుకుని ఉంటారు, మరికొందరు తమలోనే అయోమయంలో మునిగిపోతారు. తమ స్వబోధలో లీనమై ఉన్న ఈ జీవ సమూహాలు ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తాయి.
స్వయమ్ అన్తః ప్రపశ్యన్తి యే జగజ్జీవసమ్భ్రమమ్ । తైః కైశ్చిత్ తత్ తథా దృశ్యమ్ అసత్స్వప్నవద్ ఆశ్రితమ్
ఎవరైనా తమలోపల ఈ జగత్తు, జీవుల కలకలాన్ని గమనిస్తే, వారిలో కొందరికి అది కలలాంటిది, అసత్యమై కనిపిస్తుంది.
సర్వాత్మత్వాత్ స్వభావస్య తద్ దృశ్యం సత్యమ్ ఆత్మని । సర్వగో విద్యతే యత్ర తత్ర సర్వమ్ ఉదేతి హి
అందరి స్వభావం సమస్తాన్ని కలిగి ఉండటంతో, కనిపించేది మనలో నిజమే. సమస్తాన్ని వ్యాపించినది ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడ అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి.
జీవాన్తః ప్రతిభాసస్య సర్గస్య పునర్ అన్తరే । జీవషణ్డ ఉదేత్య్ ఉచ్చైస్ తస్యాన్తర్ ఇతరో ఽపి చ
జీవులలో సృష్టి ప్రతిభాసం మధ్యలో జీవ సమూహం బలంగా ఉద్భవిస్తుంది; దాని లోపల ఇంకొకటి కూడా పుట్టుకొస్తుంది.
జీవాన్తర్ జాయతే జీవస్ తస్యాన్తర్ అపి జీవకః । సర్వత్ర రమ్భాదలవజ్ జీవబీజం ప్రజీవతి
ఒక జీవిలో మరొక జీవి పుడుతుంది; ఆ జీవిలో కూడా ఇంకొక జీవి ఉంటుంది. ఎక్కడ చూసినా అరటి ఆకుల పొరల్లా జీవబీజం ఎప్పటికీ మొలుస్తూనే ఉంటుంది.
దృశ్యబుద్ధిపరావృద్ధి సమమ్ ఏతద్ అనన్తకమ్ । హేమ్నీవ కటకాదిత్వం పరిజ్ఞప్త్యైవ నశ్యతి
దృష్టి, బుద్ధి పెరుగుదల, తగ్గుదల రెండూ కలిసే ఎప్పటికీ జరుగుతుంటాయి; బంగారం ఆభరణాల రూపం దాల్చినట్టు, మన ఊహ వల్ల ఇవి అంతమవుతాయి.
విచారో యస్య నోదేతి కో ఽహం కిమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ అలమ్ । తస్యాద్యన్తావిముక్తో ఽసౌ దీర్ఘో జీవజ్వరభ్రమః
'నేను ఎవరు? ఇది ఏమిటి?' అనే విచారణ కలగని వారికి, ఆది అంతం లేని దీర్ఘమైన జీవబ్రాంతి బాధ ఎప్పటికీ కొనసాగుతుంది.
విచారః ఫలితస్ తస్య విజ్ఞేయో యస్య సన్మతేః । దినానుదినమ్ ఆయాతి తానవం భోగగృధ్నుతా
యారికి విచారణ ఫలించి, జ్ఞానం స్థిరమైందో, వారి లోపల అనుభవాలపై ఆశ రోజుకో రోజు తగ్గిపోతుంది.
యథా దేహోపయుక్తం హి కరోత్య్ ఆరోగ్యమ్ ఔషధమ్ । తథేన్ద్రియజయే న్యస్తో వివేకః ఫలితో భవేత్
శరీరానికి సరైన మందు వేసినప్పుడు ఆరోగ్యం కలిగినట్లే, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టడంలో వివేకాన్ని ఉపయోగిస్తే అది మంచి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
వివేకో ఽస్తి వచస్య్ ఏవ చిత్రే ఽగ్నిర్ ఇవ భాసురః । యస్య తేన పరిత్యక్తా దుఃఖాయైవ వివేకితా
కొంతమందికి వివేకం మాటల్లోనే మెరిసే అగ్ని లాంటిది. అలాంటప్పుడు దాన్ని వదిలేస్తే, ఆ వివేకం బాధలకే కారణమవుతుంది.
యథా స్పర్శేన పవనస్ సత్తామ్ ఆయాతి నో గిరా । తథేచ్ఛాతానవేనైవ వివేకో ఽస్యేతి బుధ్యతే
గాలి తాకినప్పుడు మాత్రమే తెలిసేది, మాటలతో కాదు. అలాగే, కోరికలు తగ్గినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన వివేకం ఉందని తెలుసుకోవాలి.
చిత్రామృతం నామృతమ్ ఏవ విద్ధి చిత్రానలం నానలమ్ ఏవ విద్ధి । చిత్రే ఽఙ్గనా నూనమ్ అనఙ్గనైవ వాచా వివేకస్ త్వ్ అవివేక ఏవ
చిత్రంలో ఉన్న అమృతం నిజమైనదికాదు, చిత్రంలో ఉన్న అగ్ని కూడా నిజమైనదికాదు. చిత్రంలో ఉన్న స్త్రీ నిజంగా స్త్రీ కాదు. అలాగే, మాటల్లో చెప్పే వివేకం కూడా నిజమైనది కాదు.
పూర్వం వివేకేన తనుత్వమ్ ఏతి రాగో ఽథ వైరం చ సమూలమ్ ఏవ । పశ్చాత్ పరిక్షీయత ఏవ యత్ర స పావనస్ తత్ర వివేకితాస్తి
ముందుగా వివేకంతో మనసులో ఉండే మమకారం, ద్వేషం వేరే వేరే రూపాల్లో బలహీనపడతాయి. తర్వాత అవి పూర్తిగా నశించిపోతాయి. ఇలాంటి పవిత్రత ఉన్న చోటే నిజమైన వివేకం ఉంటుంది.
అథోత్పత్తిప్రకరణాద్ అనన్తరమ్ ఇదం శృణు । స్థితిప్రకరణం రామ జ్ఞాతం నిర్వాణకారి యత్
ఇప్పుడు ఉత్పత్తి ప్రకరణం పూర్తయిన తరువాత, ఈ స్థితి ప్రకరణాన్ని విను రామా. దీనిని తెలుసుకుంటే ముక్తికి దారి తెరుస్తుంది.
చిద్ఘనైకఘనాత్మత్వాజ్ జీవాన్తర్ జీవజాతయః । కదలీదలవత్ సన్తి కీటా ఇవ నరోదరే
చైతన్యం ఒకటే, దాని పరిపూర్ణతలోనే అన్ని జీవజాతులు ఉన్నాయి. అవి అరటి కాయలో పొరలలా, లేక మనిషి శరీరంలో పురుగుల్లా దాగి ఉంటాయి.
యో యో రామ యథా గ్రీష్మే కల్కస్వేదాద్ భవేత్ క్రిమిః । తత్తన్నామ తథా చిత్త్వాత్ ఖం జీవీభవతి స్వతః
రామా, వేసవిలో చెమట, మలినాల నుంచి పురుగులు పుట్టినట్లు, మనస్సు నుండి కూడా జీవులు తాము తాముగా వివిధ రూపాలు, పేర్లు పొంది పుడతాయి.
యథా యథా యతన్తే తే జీవకాస్ స్వాత్మసిద్ధయే । తథా తథా భవన్త్య్ ఆశు విచిత్రోపాసనక్రమైః
ఈ జీవులు తమ అసలైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఎంతగా ప్రయత్నిస్తే, వారు అనుసరించే విధివిధానాల ప్రకారం, అంత త్వరగా అనేక రకాల ఫలితాలు పొందుతారు.