తస్యా నర్తనలోలాయా జగన్మణ్డపకోటరే । అరుద్ధస్పన్దరూపాయా ఆగమాపాయచఞ్చురే
ఈ జగత్తు అనే మంటపం లో, నాట్యం చేయడంలో ఆనందపడే ఆమెకు, ఎటువంటి ఆపుకోలేని అలజడిగా, వస్తూ పోతూ ఎప్పుడూ కదిలే రూపంగా ఉంది.
చారుభూషణమ్ అఙ్గేషు దేవలోకాన్తరావలీ । ఆపాతాలం నభో లమ్బం కవరీమణ్డలం బృహత్
ఆమె అవయవాలను అలంకరిస్తున్న అందమైన ఆభరణాలు అనేక లోకాల వరుసలు. ఆకాశం నుంచి పాతాళం వరకు వేలాడే ఆమె గొప్ప జడచుట్టు ఎంతో విశాలంగా ఉంది.
నరకాలీ చ మఞ్జీరమాలా కలకలాకులా । ప్రోతా దుష్కృతసూత్రేణ పాతాలచరణే చలా
నరకాల మణిపూసలతో చేసిన పాదబంధం, పాపకర్మల దారంతో పోయబడి, పాతాళంలో ఉన్న ఆమె పాదంపై మ్రోగుతూ ఊగిపోతూ ఉంది.
కస్తూరికాతిలకకం క్రియాసఖ్యోపకల్పితమ్ । చిత్రితం చిత్రగుప్తేన యామే వదనపట్టకే
క్రియలకు మిత్రుడైన చిత్రగుప్తుడు రాత్రి సమయంలో ఆమె నుదుటిపై వేసిన కస్తూరి తిలకం ఎంతో అందంగా అలంకరించబడింది.
కాలీరూపమ్ ఉపస్థాయ కల్పాన్తేషు క్రియాకులమ్ । నృత్యత్య్ ఏషా పునర్ దేవీ స్ఫుటచ్ఛైలఘనారవమ్
కాలియుగ రూపాన్ని ధరించి, యుగాంతంలో విస్తృతమైన కృషులతో నిండిన ఈ దేవి, పర్వత శిఖరాల మీద గర్జించే శబ్దాలతో మళ్లీ మళ్లీ నాట్యం చేస్తుంది.
పశ్చాత్ప్రలమ్బవిభ్రాన్తకౌమారరథబర్హిభిః । నేత్రత్రయబృహద్రన్ధ్రభూరిభాఙ్కారభీషణైః
ఆమె వెనుక, యువకుల రథాలు నెమలి పిచ్చకలతో అలంకరించబడి ఊగిపోతూ వస్తున్నాయి. ఆమెకు మూడు కన్నులు, అవి విస్తారంగా మెరుస్తూ భయంకరంగా చూస్తూ అందరినీ భయపెడుతున్నాయి.
లమ్బలోలశరచ్చన్ద్రవితీర్ణహరమూర్ధజైః । ఉచ్చరచ్చారుమన్దారగౌరీకవరిచామరైః
ఆమె జుట్టు శరదృతువులోని చంద్రకాంతిలా మెరిసిపోతూ తలపై విరబూసి ఉంది. ఆమె అందమైన తెల్ల మందారపువ్వులు, గౌరీ చేత పట్టిన తెల్ల చామరాలు ఊపుతోంది.
ఉత్తాణ్డవాచలాకారభైరవోదరతుమ్బకైః । రణత్సహస్రరన్ధ్రేన్ద్రదేహభిక్షాకపాలకైః
ఆమె భైరవుని పొట్ట ఆకారంలో ఉన్న డప్పులను గట్టిగా మోగిస్తూ ఉత్సాహంగా తాళం వేస్తోంది. ఇంద్రుని శరీరం నుండి తీసిన వెయ్యి రంధ్రాలున్న ముండ్ల పాత్రలను ఆమె గర్జిస్తూ ఊపుతోంది.
శుష్కా శరీరఖట్వాఙ్గభఙ్గైర్ ఆపూరితామ్బరమ్ । భాయయత్య్ ఆత్మనాత్మానమ్ అపి కృష్ణైర్ ఘనాసితమ్
ఎండిపోయిన శరీర భాగాలు, విరిగిన కఠ్వాంగాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది. ఆమె తనను తాను కూడా మేఘాలా నలుపుగా కనిపించుకుంటుంది.
విశ్వరూపశిరశ్చక్రచారుపుష్కరమాలయా । తాణ్డవేషు వివల్గన్తీ మహాకల్పేషు రాజతే
ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాణుల తలలతో చేసిన చక్రాలు, కమలమాలలతో అలంకరించబడిన ఆమె, మహాకల్పాల్లో తాండవం చేస్తూ మెరిసిపోతుంది.
ప్రమత్తపుష్కరావర్తడమరూడ్డామరారవైః । తస్యాః కిల పలాయన్తే కల్పాన్తే తుమ్బురాదయః
డమరుకాల ఘోర శబ్దం, కమలవృత్తాల తిప్పులతో కలిసినప్పుడు, కల్పాంతంలో తుంబురు మొదలైనవారు కూడా ఆమెను చూసి పారిపోతారు.
నృత్యతో ఽన్తే కృతాన్తస్య చన్ద్రమణ్డలహాసినః । తారకాచన్ద్రికాచారువ్యోమపిఞ్ఛావచూలినః
కాలుడు నాట్యం చేస్తున్న చివర్లో, చంద్రబింబంలా మెరిసే ఖడ్గంతో, నక్షత్రాలు, చంద్రకాంతితో అలంకరించిన జుట్టుతో, ఆకాశపు రెక్కలతో కిరీటాన్ని ధరించి కనిపిస్తాడు.
ఏకస్మిఞ్ శ్రవణే దీర్ఘా హిమవాన్ అస్తి ముద్రికా । అపరే ఽపి మహామేరుః కాన్తా కాఞ్చనకర్ణికా
ఒక చెవి మీద పొడవైన హిమవంతు పర్వతం ఉంగరంలా మెరిసిపోతుంది; మరొక చెవి మీద మహామేరు పర్వతం అందమైన బంగారు అలంకారంలా కనిపిస్తుంది.
అత్రైవ కుణ్డలే లోలే చన్ద్రార్కౌ గణ్డమణ్డలే । లోకాలోకాచలశ్రేణీ సర్వతః కటిమేఖలా
ఈ ఊగే కుండలాల్లో చంద్రుడు, సూర్యుడు చెంపలపై ప్రకాశిస్తారు; లోకాలొక పర్వతశ్రేణి చుట్టూ నడుము మెఖలగా మెరిసిపోతుంది.
ఇతశ్ చేతశ్ చ గచ్ఛన్తీ విద్యుద్వలయవర్ణికా । అనిలాన్దోలితా భాతి నీరదాంశుకపట్టికా
ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తూ మెరుపు తీగ అలంకారంగా, గాలిలో ఊగుతూ, మేఘపు వస్త్రపు పట్టీలా మెరిసిపోతుంది.
ముసులైః పట్టిసైశ్ శూలైః ప్రాసైస్ తోమరముద్గరైః । తీక్ష్ణైః క్షీణజగద్వ్రాతకృతాన్తైర్ ఇవ సమ్భృతైః
ముసలులు, కత్తులు, త్రిశూలాలు, జావెలిన్లు, భుజబలంతో కొట్టే ఆయుధాలు—ఇవి అన్నీ పదునైనవి, ప్రపంచాన్ని అలసిపోయిన సమూహాలను నశింపజేసే యమదూతల వలె కూడిపోతున్నాయి.
సంసారబన్ధనాదీర్ఘే పాశే కాలకరచ్యుతే । శేషభోగమహాసూత్రే ప్రోతైర్ మాలాస్య శోభతే
కాలచక్రం తిప్పిన ఈ దీర్ఘమైన సంసార బంధంలో, శేషుని వంటి గొప్ప సర్పం ఒక గొలుసు లాగా ఆమెను అలంకరిస్తోంది.
జీవోల్లసన్మకరికారత్నతేజోభిర్ ఉజ్జ్వలా । సప్తాబ్ధికఙ్కణశ్రేణీ భుజయోర్ అస్య భూషణమ్
ప్రాణంతో మెరిసే మణిపురుగుల కాంతితో ప్రకాశించే ఏడు సముద్రాల కంకణాల వరుసలు ఆమె చేతులకు అలంకారంగా ఉన్నాయి.
వ్యవహారమహావర్తా సుఖదుఃఖపరమ్పరా । రజఃపూర్ణా తమశ్శ్యామా రోమాలీ తస్య రాజతే
లోకవ్యవహారాల మహా చక్రం, సుఖదుఃఖాల పరంపర, ధూళితో నిండినది, అంధకారంలా నలుపుగా ఉన్నది—ఇవి ఆమె శరీరంపై మెరుస్తున్న రోమాల వరుస.
ఏవమ్ప్రాయాం స కల్పాన్తే కృతాన్తస్ తాణ్డవోద్భటామ్ । ఉపసంహృత్య నృత్తేహాం సృష్ట్యా సహ మహేశ్వరః
ఇలా, యుగాంతంలో, భయంకరమైన నాట్యం చేసే యముడు ఈ సృష్టి ఆటను పరమేశ్వరుడితో కలిసి ఉపసంహరించుకుంటాడు.
పునర్ హాస్యమయీం నృత్తలీలాం సర్వస్వరూపిణీమ్ । తనోతీమాం జరాదుఃఖశోకాభినయభూషితామ్
తాను మళ్లీ నవ్వులు, నాట్యం లీలగా ఆడి, అన్ని రూపాలు ధరించి, ముసలితనం, బాధ, దుఃఖాల అభినయాలతో అలంకరించబడిన ఈ నాటికను ప్రదర్శిస్తుంది.
భూయః కరోతి భువనాని వనాన్తరాణి లోకాన్తరాణి జనజాలకకల్పనాం చ । ఆచారచారుకలనాం చ చలాచలాం చ పఙ్కాద్ యథార్భకజనో రచనామ్ అఖిన్నః
ఆమె మళ్లీ ప్రపంచాలు, అరణ్యాలు, ఇతర లోకాలు, ప్రజల వలయాన్ని సృష్టిస్తుంది; చలించే, అచలమైన జీవుల నడవడిని కూడా అనేక విధాలుగా రూపొందిస్తుంది. ఇది చిన్నపిల్లలు మట్టితో అలసట లేకుండా రూపాలు చేయడంలా ఉంటుంది.
వృత్తే ఽస్మిన్న్ ఏవ చైతేషాం కాలాదీనాం మహామునే । సంసారనామ్ని కైవాస్థా మాదృశానాం భవత్వ్ ఇహ
ఈ కాలాది చక్రంలో, మహర్షీ, ఇక్కడ సంసారం అని పిలిచే ఈ లోకంలో మా వంటి వారికి ఎలాంటి నిలకడ ఉండగలదు?
విక్రీతా ఇవ తిష్ఠామ ఏతైర్ దైవాదిభిర్ వయమ్ । ధూర్తైః ప్రపఞ్చచతురైర్ ముగ్ధా వనమృగా ఇవ
మనము ఈ విధి మొదలైన వాటిచేత అమ్మబడి, ప్రపంచపు మాయాచతుర్యాలకు మోసపోయి, అడవి జంతువుల్లా అయోమయంగా నిలబడి ఉన్నాం.
ఏషో ఽనార్యసమాచారః కాలః కవలనోన్ముఖః । జగత్య్ అవిరతం లోకం పాతయత్య్ ఆపదర్ణవే
ఈ కాలం మంచి మార్గాలు లేకుండా, ఎప్పుడూ మింగడానికి తహతహలాడుతూ, ఈ లోకాన్ని నిత్యం కష్టాల సముద్రంలో పడేస్తోంది.
దహత్య్ అన్తే దురాశాభిర్ దైవో దారుణచేష్టయా । లోకం పుష్పనికాశాభిర్ జ్వాలాభిర్ దహనో యథా
చివరికి, దురాశలతో కూడిన దుర్మార్గమైన విధి, పుష్పాల్లాంటి మాయాజాలాలతో, లోకాన్ని అగ్నిజ్వాలలతో కాల్చినట్లుగా కాల్చేస్తుంది.
ధృతిం విధురయత్య్ ఏకామయదా రూపవల్లభా । స్త్రీత్వాత్ స్వభావచపలా నియతిర్ నియమోన్ముఖీ
రూపాలను ఇష్టపడే, స్వభావం వల్ల చంచలమైన విధి, ఒక్క బాధతో మన ధైర్యాన్ని కుదిపేస్తుంది; స్త్రీ స్వభావం లాంటిది, ఎప్పుడూ తన నియమాన్ని విధించడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది.
గ్రసతే ఽవిరతం భూతజాలం సర్ప ఇవానిలమ్ । కృతాన్తః కర్కశాచారో జరాం నీత్వా జగద్వపుః
కఠినమైన ప్రవర్తన కలిగిన మరణం, ఈ లోకపు శరీరాన్ని వృద్ధాప్యంలోకి నడిపించి, పాము గాలి మింగినట్లు, జీవుల సముదాయాన్ని ఆగకుండా మింగేస్తుంది.
యమనిర్ఘృణరాజేన్ద్రో నార్తం నామానుకమ్పతే । సర్వభూతదయాచారో జనో దుర్లభతాం గతః
యముడు అనే నిస్సహాయుడైన రాజు బాధపడుతున్నవారిని కనికరించడు; అన్ని జీవుల పట్ల దయ చూపే మనుషులు ఇప్పుడు చాలా అరుదైపోయారు.
సర్వా ఏవ మునే ఫల్గువిభవా భూతజాతయః । దుఃఖాయైవ దురన్తాయ దారుణా లోభభూమయః
మహర్షీ, అన్ని జీవులకూ సంపద చాలా తక్కువగా ఉంటుంది; అవన్నీ అంతులేని, కఠినమైన బాధలకు మూలమవుతాయి, అవన్నీ లోభంలో నుంచే పుట్టినవే.