బీజం జహన్ నిజవపుః ఫలీభూతం విలోక్యతే । బ్రహ్మాజహన్ నిజవపుః ఫలం బీజం చ సంస్థితమ్
విత్తనం తన ఆకారాన్ని వదిలి, పండుగా మారినట్టు కనిపిస్తుంది. అలాగే, బ్రహ్మం తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టి, విత్తనంగా మరియు ఫలంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
బీజస్యాకృతిమత్ సర్వం తేనానాకృతి తత్పదమ్ । న యుజ్యతే సమీకర్తుం తస్మాన్ నాస్త్య్ ఉపమా శివే
ప్రపంచంలోని అన్ని రూపాలు ఒక నిరాకారమైన విత్తనం నుండే పుట్టాయి. అందుకే ఆ పరమ స్థితి కూడా రూపరహితమే. దానికి సరిపోల్చే ఉపమానం ఏదీ లేదు, శివే, అది పూర్తిగా వర్ణించలేనిది.
ఖమ్ ఏవ జాయతే ఖాభాన్ న చ తజ్ జాయతే ఽన్యదృక్ । అతో న జాతం వా జాతం విద్ధి బ్రహ్మనభో జగత్
ఆకాశం అనిపించేది ఆకాశంగానే కనిపిస్తుంది, అది వేరేలా కనబడదు. అందుకే ఈ లోకం పుట్టలేదు అనీ, లేక బ్రహ్మన్ అనే ఆకాశం నుండే పుట్టింది అనీ తెలుసుకో.
దృశ్యం పశ్యన్ స్వమ్ ఆత్మానం న ద్రష్టా సమ్ప్రపశ్యతి । ప్రపఞ్చాక్రాన్తసంవిత్తేః కస్యోదేతి నిజా స్థితిః
మనిషి బయట కనిపించే వస్తువులను చూస్తున్నప్పుడు, తాను చూస్తున్నవాడినని గుర్తించడు. ప్రపంచం మనసంతా నింపుకున్నప్పుడు, ఎవరి అసలైన స్వరూపం వెలుగులోకి వస్తుంది?
మృగతృష్ణాజలభ్రాన్తౌ సత్యాం కేవ విదగ్ధతా । విదగ్ధతాయాం సత్యాం తు కేవాసౌ మృగతృష్ణికా
మృగతృష్ణలో నీళ్లు నిజంగా ఉన్నాయంటే, అందులో తెలివితేటలు ఏముంటాయి? కానీ తెలివితేటలు నిజంగా ఉంటే, ఆ మృగతృష్ణికా ఏమిటి?
ఆకాశవిశదో ద్రష్టా సర్వగో ఽపి న పశ్యతి । నేత్రం నిజమ్ ఇవాత్మానం దృశీభూతమ్ అహో భ్రమః
ఆకాశంలా నిర్మలమైన సాక్షి అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్నా, తాను తన్ను చూడలేడు. మన కన్ను మనకంటినే చూడలేని విధంగా, ఆత్మ కూడా తానెదురుగా కనిపించదు. ఇదెంత ఆశ్చర్యకరమైన మాయో!
ఆకాశవిశదం బ్రహ్మ యత్నేనాపి న లభ్యతే । దృశ్యే దృశ్యతయాదృష్టే త్వ్ అస్య లాభస్ సుదూరతః
ఆకాశంలా నిర్మలమైన బ్రహ్మను ఎంత ప్రయత్నించినా అందుకోలేరు. కనబడేది కేవలం కనబడినదిగా మాత్రమే భావిస్తే, దానిలో దృష్టికర్తను చూడకపోతే, ఆ బ్రహ్మను పొందడం చాలా దూరంగా ఉంటుంది.
త్వాదృక్స్థూలో ఽవధానేన వినా యత్ర న దృశ్యతే । తత్రాతిదూరోదస్తైవ ద్రష్టుస్ సూక్ష్మస్య దృశ్యతా
నీలాంటి స్థూలమైనది కూడా మనసు పెట్టి చూడకపోతే కనిపించదు. అలాంటప్పుడు, సూత్ష్మమైన దృష్టికర్తను చూడటం మరింత దూరంగా పారిపోతుంది.
ద్రష్టా ద్రష్టైవ భవతి న తు స్పృశతి దృశ్యతామ్ । దృశ్యం చ దృశ్యతే తేన ద్రష్టా రామ న దృశ్యతే
దృష్టికర్త ఎప్పుడూ దృష్టికర్తగానే ఉంటుంది, కాని కనబడినదిగా మారదు. కనబడేది దృష్టికర్త వల్లే కనిపిస్తుంది. అందుచేత రామా, దృష్టికర్త ఎప్పుడూ కనబడదు.
ద్రష్టైవ సమ్భవత్య్ ఏకో న తు దృశ్యమ్ ఇహాస్తి హి । ద్రష్టా సర్వాత్మకో దృశ్యం స్థితశ్ చేత్ కేవ దృశ్యతా
ఇక్కడ చూస్తున్నవాడు ఒక్కడే నిజంగా ఉన్నాడు; చూడబడేది అసలు లేదు. చూస్తున్నవాడు అన్నింటిలోనూ ఉన్నవాడైతే, చూడబడేది కూడా అదే అయితే, ఇంకెవరిని చూడాలి?
సర్వశక్తిమతా రాజ్ఞా యద్ యత్ సమ్పాద్యతే యథా । తత్ తత్ తథా భవత్య్ ఆశు స ఏవోదేతి తత్తయా
అన్ని శక్తులు కలిగిన రాజు ఏది ఎలా చేయగలడో, అది అలాగే వెంటనే జరుగుతుంది; ఆ రాజే ఆ రూపంలో కనిపిస్తాడు.
యథా మధురసోల్లాసష్ షణ్డో భవతి భాసురః । రసతామ్ అజహచ్ చైవ ఫలపుష్పదలోన్నతః
ఎలాగో ఒక పొడిసిన చెట్టు తీపి ఆనందంతో ప్రకాశవంతంగా మారి, తన స్వరూపాన్ని కోల్పోకుండా పండ్లు, పువ్వులు, ఆకులతో పైకి ఎదుగుతుందో,
చిదుల్లాసస్ తథా జీవో భూత్వా భవతి దేహకః । చిన్మాత్రతాం తామ్ అజహద్ ఏవ దర్శనదృఙ్మయః
అలాగే, చైతన్య ఆనందంతో జీవుడు శరీరాన్ని ధరించి కనిపించినా, తన స్వచ్ఛమైన చైతన్యాన్ని ఎప్పుడూ వదలడు; అతడు జ్ఞానదృష్టితోనే ఉన్నవాడు.
నానాషణ్డసహస్రౌఘైర్ అద్వితీయైర్ నిజాత్మనః । యథోదేతి రసో భౌమశ్ చిత్ తథోదేత్య్ అహమ్భ్రమైః
ఎలా భూమిలో ఎన్నో వేరు వేరు వేర్లు కలిసినప్పుడు రుచి పుట్టుకొస్తుందో, అలాగే మన మనస్సులో ఎన్నో రకాల మాయలు కలిసినప్పుడు 'నేను' అనే భావన కలుగుతుంది.
చిద్రసోల్లాసవృక్షాణాం కచతామ్ ఆత్మనాత్మని । దృశ్యశాఖాశతాఢ్యానామ్ ఇహ నాన్తో ఽవగమ్యతే
ఈ మనస్సు అనుభూతి రసంతో ప్రకాశించే చెట్లు, వందల కొద్దీ కనిపించే కొమ్మలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. అయినా, మనలో వాటి పరిమితి ఎక్కడ ముగుస్తుందో ఇక్కడ తెలుసుకోలేం.
షణ్డః ప్రత్యేకమ్ ఏవాన్తర్ యథా రసచమత్కృతిమ్ । స్వాదయత్య్ ఏవమ్ ఏషా చిత్ పృథక్ పశ్యతి సంసృతీః
ప్రతి వేరు తనలోని రుచిని తాను ఆస్వాదించునట్లు, ఈ మనస్సు కూడా వేర్వేరు జన్మ మరణ చక్రాలను తానుగా చూస్తూ ఆస్వాదిస్తుంది.
యా యోదేతి యథా యస్యా జీవశక్తేస్ స్వసంసృతిః । తామ్ తాం తథైతి సా స్వాన్తశ్ చిద్ భూతభువనస్థితిమ్
ఏ జీవశక్తిలో ఏ రూపంలో జీవితం పుట్టుకొస్తుందో, అదే స్థితిని మనస్సు తనలోనే స్వీకరించి, అన్ని జీవులు, లోకాలు ఉండేలా స్థాపిస్తుంది.
జీవసంసృతయః కాశ్చిత్ ప్రమిలన్తి పరస్పరమ్ । స్వయం విహృత్య సంసారే శామ్యన్తి చిరకాలతః
కొన్ని జీవుల జనన మరణ చక్రాలు పరస్పరం కలిసిపోతాయి. వారు స్వేచ్ఛగా ఈ లోకంలో సంచరిస్తూ, చాలా కాలం తరువాత విశ్రాంతి పొందుతారు.
సూక్ష్మయా పరయా దృష్ట్యా స్వం పశ్యస్య్ అనయా తథా । జగజ్జాలసహస్రాణి పరమాణ్వన్తరేష్వ్ అపి
ఈ సూక్ష్మమైన, పరమమైన దృష్టితో నీవు నీను కూడా అలాగే చూస్తావు. అలాగే, అణువులో కూడా వేలాది లోక సమూహాలను గమనించగలవు.
భిత్తౌ నభసి పాషాణే జ్వాలాయామ్ అనిలే జలే । సన్తి సంసారలక్ష్యాణి తిలే తైలమ్ ఇవాఖిలే
ఎలా ప్రతి నువ్వులో నూనె ఉంటుందో, అలాగే గోడలో, ఆకాశంలో, రాయిలో, అగ్నిలో, గాలిలో, నీటిలో కూడా సంసార లక్షణాలు ఉంటాయి.
శుద్ధిమ్ ఏతి యదా చేతస్ తదా జీవో భవేచ్ చితిః । శుద్ధా చ సా సర్వగతా తేన సమ్మేలనం మిథః
మనసు పవిత్రతను పొందినప్పుడు, జీవుడు చైతన్యస్వరూపుడవుతాడు. ఆ చైతన్యం అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉండడంతో, పరస్పరం కలిసిపోతారు.
సర్వేషాం పద్మజాదీనాం స్వసత్తాభ్రమపూరకః । జగద్దీర్ఘమహాస్వప్నస్ స్వయమ్ అన్తస్ సముత్థితః
పద్మలోకుడు బ్రహ్మ మొదలుకొని అన్ని జీవులలో వారి స్వంత జీవనాన్ని మాయగా నింపే ఈ ప్రపంచం అనేది ఒక పొడవైన, గొప్ప కలలా, మన అంతరంలో తానే తాను ఉద్భవిస్తుంది.
స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం యాన్తి కాశ్చిద్ భూతపరమ్పరాః । తేనోపలమ్భః కుడ్యాదావ్ ఆసాం దృఢతరస్ స్థితః
కొన్ని జీవుల పరంపరలు ఒక కల నుండి మరొక కలలోకి మారిపోతుంటాయి. అందువల్ల, వాటి గ్రహికలు గోడలు వంటి వాటిలో బలంగా స్థిరంగా ఉంటాయి.
యద్ యత్ర చిద్ భావయతి తత్ తత్రాశు భవత్య్ అలమ్ । తయా స్వప్నే ఽపి యద్ దృష్టం తత్కాలే సత్యమ్ ఏవ తత్
మనస్సు ఎక్కడ ఏదైనా ఊహిస్తే, అది అక్కడ వెంటనే నిజమవుతుంది. అందువల్ల, కలలో ఏది కనిపిస్తే, ఆ సమయంలో అది నిజంగానే ఉంటుంది.
చిదణోర్ అన్తరే సన్తి సమస్తానుభవాణవః । యథా బీజాన్తరే పత్త్రలతాపుష్పఫలాణవః
మనస్సు యొక్క సూక్ష్మ అణువులో అన్ని అనుభవాల కణాలు ఉంటాయి. అది విత్తనంలో ఆకులు, కొమ్మలు, పువ్వులు, ఫలాలు ఉండినట్లే.
పరమాణుం జగద్ అన్తర్ ధత్తే చిత్పరమాణుకః । లీనమ్ ఆకాశమ్ ఆకాశే ద్వైతైక్యభ్రమమ్ ఉత్సృజ
అత్యంత సూక్ష్మమైన చైతన్య కణం ఈ జగత్తును తనలోనే ఉంచుకుంటుంది. ఇది ఎలా అంటే, ఆకాశం ఆకాశంలో కలిసిపోయినట్లు. కాబట్టి, ద్వైతం, ఏకత్వం అనే భ్రమను వదిలేయి.
దేశకాలక్రియాద్యాఖ్యైస్ స్వైర్ ఏవాణుభిర్ ఏవ చిత్ । అణూన్ అనుభవత్య్ అన్తర్ ఇతరాణోర్ అసమ్భవాత్
చైతన్యం తన స్వంత సూక్ష్మ భాగాలతోనే దేశం, కాలం, క్రియ వంటి భేదాలను తనలోనే అనుభవిస్తుంది. ఎందుకంటే ఒక కణం మరొక కణాన్ని అనుభవించడం అసాధ్యం.
స్వయం సర్వస్య కచితస్ స్వచ్ఛశ్ చిదణుషణ్డకః । బ్రహ్మాదేః కీటనిష్ఠస్య దేహదృష్ట్యానుభావితః
అన్ని చోట్ల వ్యాపించి, నిర్మలంగా ఉన్న చైతన్య కణాల సమూహమే బ్రహ్మ నుండి చిన్న పురుగు వరకు ప్రతి ఒక్కరికీ వారి వారి దృష్టికి తగినట్టు శరీరంగా అనిపిస్తుంది.
కచితం కిఞ్చిద్ ఏవేహ వస్తుతస్ తు న కిఞ్చన । స్వయం స్వత్వం స్వాదయన్తే ద్వైతం చిత్పరమాణవః
ఇక్కడ బయటకు కొంత మాత్రమే ఏర్పడినట్టు కనిపిస్తుంది కానీ వాస్తవానికి ఏమి లేదు. చైతన్య పరమాణువులు తాము తాము, తమ స్వభావాన్ని, ద్వైతాన్ని అనుభవించుకుంటూ ఉంటాయి.
స్వయం ప్రకచతి స్ఫారదేహశ్ చిదణుషణ్డకః । నేత్రాదికుసుమద్వారైస్ సంవిదామోదమ్ ఉద్గిరన్
తెలియని సూక్ష్మ కణాలతో కూడిన ప్రకాశవంతమైన చైతన్యమయమైన శరీరం, కన్నులు మొదలైన ఇంద్రియ ద్వారాల ద్వారా ఆ జ్ఞానానందాన్ని స్వయంగా వెలిగిస్తూ వెలువరిస్తుంది.