చిత్కలాపదమ్ ఆసాద్య సుషుప్తాన్తపదే స్థితమ్ । బుద్ధో నివర్తతే జీవో మూఢస్ సర్గే ప్రవర్తతే
చైతన్యపు జ్యోతి స్థాయిని చేరి, గాఢనిద్ర అంచులో ఉన్నవాడు బోధతో వెనక్కు తగ్గిపోతాడు; మాయలో ఉన్నవాడు మాత్రం సృష్టిలో పాల్గొంటాడు.
స్వభావశుద్ధిర్ హి యదా తదా మైత్రీ ప్రవర్తతే । ద్వయోర్ ఏకత్వరూపైవ స్వసౌహార్దనిదర్శనా
స్వభావం పవిత్రంగా ఉన్నప్పుడు, అప్పుడే స్నేహభావం కలుగుతుంది; అది ఇద్దరిలో ఏకత్వంగా, పరస్పర సౌహార్దంతో కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞస్ సుషుప్తాత్ సమ్బుద్ధో జీవః కశ్చిత్ స్వసర్గభాక్ । సర్వగత్వాచ్ చితః కశ్చిత్ పరసర్గేణ నీయతే
కొంతమంది అజ్ఞానులు గాఢనిద్ర నుంచి లేచి తమ తమ లోకాలను సృష్టిస్తారు; మరికొందరు మాత్రం, చైతన్యం అన్నిచోట్ల ఉన్నందున, ఇతరుల సృష్టి వల్ల నడిపించబడతారు.
సర్గే సర్గే పృథగ్రూపం సన్తి సర్గాన్తరాణ్య్ అపి । తేష్వ్ అప్య్ అన్తస్స్థసర్గౌఘాః కదలీదలపీఠవత్
ప్రతి సృష్టిలో వేర్వేరు రూపాలు ఉంటాయి. అలాగే, ఆ సృష్టుల మధ్యలో ఇంకొన్ని మధ్యస్థ సృష్టులు కూడా ఉంటాయి. వాటిలో కూడా అంతర్గత సృష్టుల ప్రవాహాలు ఉంటాయి. ఇవన్నీ అరటికాయ కాండంలో ఉండే పొరలలాంటి వేర్వేరు అంతస్తుల్లా ఉంటాయి.
సర్గే సర్గాన్తరాపూరపత్త్రపీవరవృత్తిమాన్ । స్వభావశీతలో బ్రహ్మకదలీదలమణ్డపః
సృష్టిలో ఆ మధ్యస్థ సృష్టులు అరటికాయ ఆకుల్లా పరిపూర్ణంగా, వత్తుగా ఉంటాయి. బ్రహ్మ తత్వం సహజంగా చల్లగా ఉండే అరటికాయ ఆకుల మండపంలా ఉంటుంది.
కదల్యామ్ అన్యతా నాస్తి యథా పత్త్రశతేష్వ్ అపి । బ్రహ్మతత్త్వే ఽన్యతా నాస్తి తథా సర్గశతేష్వ్ అపి
అరటికాయలో ఎంత ఆకులు ఉన్నా వాటిలో తేడా ఏమీ ఉండదు. అలాగే, బ్రహ్మ తత్వంలో ఎన్నో సృష్టులు ఉన్నా వాటిలో తేడా లేదు.
బీజాత్ ఫలం రసాద్ భూత్వా యథా బీజం పునర్ భవేత్ । తథా బ్రహ్మ మనో భూత్వా బోధాద్ బ్రహ్మ పునర్ భవేత్
బీజం నుంచి పండు పుట్టి, ఆ పండు రసంతో మళ్లీ బీజంగా మారినట్లే, బ్రహ్మ తత్వం మనస్సుగా మారి, జ్ఞానం ద్వారా మళ్లీ బ్రహ్మ తత్వంగా మారుతుంది.
రసకారణకం బీజం ఫలభావేన జృమ్భతే । బ్రహ్మకారణకో జీవో జగద్రూపేణ జృమ్భతే
పండులో రుచి కలిగించే కారణమైన విత్తనం, చివరికి ఆ పండుగా మారుతుంది. అలాగే, బ్రహ్మం కారణంగా ఉన్న జీవుడు, ఈ జగత్తు రూపంగా విస్తరిస్తాడు.
రసస్య కారణం కిం స్యాద్ ఇతి వక్తుం న యుజ్యతే । స్వభావో నిర్విశేషత్వాత్ పరం వక్తుం న యుజ్యతే
రుచికి అసలు కారణం ఏమిటి అని అడగడం సరికాదు, ఎందుకంటే దాని స్వభావం ఏవిధమైన భేదం లేకుండా ఉంటుంది. దాని కంటే మించి ఏదైనా ఉందని చెప్పడం కూడా సమంజసం కాదు.
న చాసత్తా సర్వమయే వక్తుం క్వచన శక్యతే । నాకారణే కారణాది పరే వాస్త్య్ ఆదికారణే
అన్ని కలిసినదానిలో అసత్త్వం ఎప్పుడూ చెప్పలేం. కారణం లేనిదానిలో కారణం లేదా మొదటి కారణం లేదా దాని కంటే ముందు ఉన్నదేదీ ఉండదు.
బీజం జహన్ నిజవపుః ఫలీభూతం విలోక్యతే । బ్రహ్మాజహన్ నిజవపుః ఫలం బీజం చ సంస్థితమ్
విత్తనం తన ఆకారాన్ని వదిలి, పండుగా మారినట్టు కనిపిస్తుంది. అలాగే, బ్రహ్మం తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టి, విత్తనంగా మరియు ఫలంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
బీజస్యాకృతిమత్ సర్వం తేనానాకృతి తత్పదమ్ । న యుజ్యతే సమీకర్తుం తస్మాన్ నాస్త్య్ ఉపమా శివే
ప్రపంచంలోని అన్ని రూపాలు ఒక నిరాకారమైన విత్తనం నుండే పుట్టాయి. అందుకే ఆ పరమ స్థితి కూడా రూపరహితమే. దానికి సరిపోల్చే ఉపమానం ఏదీ లేదు, శివే, అది పూర్తిగా వర్ణించలేనిది.
ఖమ్ ఏవ జాయతే ఖాభాన్ న చ తజ్ జాయతే ఽన్యదృక్ । అతో న జాతం వా జాతం విద్ధి బ్రహ్మనభో జగత్
ఆకాశం అనిపించేది ఆకాశంగానే కనిపిస్తుంది, అది వేరేలా కనబడదు. అందుకే ఈ లోకం పుట్టలేదు అనీ, లేక బ్రహ్మన్ అనే ఆకాశం నుండే పుట్టింది అనీ తెలుసుకో.
దృశ్యం పశ్యన్ స్వమ్ ఆత్మానం న ద్రష్టా సమ్ప్రపశ్యతి । ప్రపఞ్చాక్రాన్తసంవిత్తేః కస్యోదేతి నిజా స్థితిః
మనిషి బయట కనిపించే వస్తువులను చూస్తున్నప్పుడు, తాను చూస్తున్నవాడినని గుర్తించడు. ప్రపంచం మనసంతా నింపుకున్నప్పుడు, ఎవరి అసలైన స్వరూపం వెలుగులోకి వస్తుంది?
మృగతృష్ణాజలభ్రాన్తౌ సత్యాం కేవ విదగ్ధతా । విదగ్ధతాయాం సత్యాం తు కేవాసౌ మృగతృష్ణికా
మృగతృష్ణలో నీళ్లు నిజంగా ఉన్నాయంటే, అందులో తెలివితేటలు ఏముంటాయి? కానీ తెలివితేటలు నిజంగా ఉంటే, ఆ మృగతృష్ణికా ఏమిటి?
ఆకాశవిశదో ద్రష్టా సర్వగో ఽపి న పశ్యతి । నేత్రం నిజమ్ ఇవాత్మానం దృశీభూతమ్ అహో భ్రమః
ఆకాశంలా నిర్మలమైన సాక్షి అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్నా, తాను తన్ను చూడలేడు. మన కన్ను మనకంటినే చూడలేని విధంగా, ఆత్మ కూడా తానెదురుగా కనిపించదు. ఇదెంత ఆశ్చర్యకరమైన మాయో!
ఆకాశవిశదం బ్రహ్మ యత్నేనాపి న లభ్యతే । దృశ్యే దృశ్యతయాదృష్టే త్వ్ అస్య లాభస్ సుదూరతః
ఆకాశంలా నిర్మలమైన బ్రహ్మను ఎంత ప్రయత్నించినా అందుకోలేరు. కనబడేది కేవలం కనబడినదిగా మాత్రమే భావిస్తే, దానిలో దృష్టికర్తను చూడకపోతే, ఆ బ్రహ్మను పొందడం చాలా దూరంగా ఉంటుంది.
త్వాదృక్స్థూలో ఽవధానేన వినా యత్ర న దృశ్యతే । తత్రాతిదూరోదస్తైవ ద్రష్టుస్ సూక్ష్మస్య దృశ్యతా
నీలాంటి స్థూలమైనది కూడా మనసు పెట్టి చూడకపోతే కనిపించదు. అలాంటప్పుడు, సూత్ష్మమైన దృష్టికర్తను చూడటం మరింత దూరంగా పారిపోతుంది.
ద్రష్టా ద్రష్టైవ భవతి న తు స్పృశతి దృశ్యతామ్ । దృశ్యం చ దృశ్యతే తేన ద్రష్టా రామ న దృశ్యతే
దృష్టికర్త ఎప్పుడూ దృష్టికర్తగానే ఉంటుంది, కాని కనబడినదిగా మారదు. కనబడేది దృష్టికర్త వల్లే కనిపిస్తుంది. అందుచేత రామా, దృష్టికర్త ఎప్పుడూ కనబడదు.
ద్రష్టైవ సమ్భవత్య్ ఏకో న తు దృశ్యమ్ ఇహాస్తి హి । ద్రష్టా సర్వాత్మకో దృశ్యం స్థితశ్ చేత్ కేవ దృశ్యతా
ఇక్కడ చూస్తున్నవాడు ఒక్కడే నిజంగా ఉన్నాడు; చూడబడేది అసలు లేదు. చూస్తున్నవాడు అన్నింటిలోనూ ఉన్నవాడైతే, చూడబడేది కూడా అదే అయితే, ఇంకెవరిని చూడాలి?
సర్వశక్తిమతా రాజ్ఞా యద్ యత్ సమ్పాద్యతే యథా । తత్ తత్ తథా భవత్య్ ఆశు స ఏవోదేతి తత్తయా
అన్ని శక్తులు కలిగిన రాజు ఏది ఎలా చేయగలడో, అది అలాగే వెంటనే జరుగుతుంది; ఆ రాజే ఆ రూపంలో కనిపిస్తాడు.
యథా మధురసోల్లాసష్ షణ్డో భవతి భాసురః । రసతామ్ అజహచ్ చైవ ఫలపుష్పదలోన్నతః
ఎలాగో ఒక పొడిసిన చెట్టు తీపి ఆనందంతో ప్రకాశవంతంగా మారి, తన స్వరూపాన్ని కోల్పోకుండా పండ్లు, పువ్వులు, ఆకులతో పైకి ఎదుగుతుందో,
చిదుల్లాసస్ తథా జీవో భూత్వా భవతి దేహకః । చిన్మాత్రతాం తామ్ అజహద్ ఏవ దర్శనదృఙ్మయః
అలాగే, చైతన్య ఆనందంతో జీవుడు శరీరాన్ని ధరించి కనిపించినా, తన స్వచ్ఛమైన చైతన్యాన్ని ఎప్పుడూ వదలడు; అతడు జ్ఞానదృష్టితోనే ఉన్నవాడు.
నానాషణ్డసహస్రౌఘైర్ అద్వితీయైర్ నిజాత్మనః । యథోదేతి రసో భౌమశ్ చిత్ తథోదేత్య్ అహమ్భ్రమైః
ఎలా భూమిలో ఎన్నో వేరు వేరు వేర్లు కలిసినప్పుడు రుచి పుట్టుకొస్తుందో, అలాగే మన మనస్సులో ఎన్నో రకాల మాయలు కలిసినప్పుడు 'నేను' అనే భావన కలుగుతుంది.
చిద్రసోల్లాసవృక్షాణాం కచతామ్ ఆత్మనాత్మని । దృశ్యశాఖాశతాఢ్యానామ్ ఇహ నాన్తో ఽవగమ్యతే
ఈ మనస్సు అనుభూతి రసంతో ప్రకాశించే చెట్లు, వందల కొద్దీ కనిపించే కొమ్మలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. అయినా, మనలో వాటి పరిమితి ఎక్కడ ముగుస్తుందో ఇక్కడ తెలుసుకోలేం.
షణ్డః ప్రత్యేకమ్ ఏవాన్తర్ యథా రసచమత్కృతిమ్ । స్వాదయత్య్ ఏవమ్ ఏషా చిత్ పృథక్ పశ్యతి సంసృతీః
ప్రతి వేరు తనలోని రుచిని తాను ఆస్వాదించునట్లు, ఈ మనస్సు కూడా వేర్వేరు జన్మ మరణ చక్రాలను తానుగా చూస్తూ ఆస్వాదిస్తుంది.
యా యోదేతి యథా యస్యా జీవశక్తేస్ స్వసంసృతిః । తామ్ తాం తథైతి సా స్వాన్తశ్ చిద్ భూతభువనస్థితిమ్
ఏ జీవశక్తిలో ఏ రూపంలో జీవితం పుట్టుకొస్తుందో, అదే స్థితిని మనస్సు తనలోనే స్వీకరించి, అన్ని జీవులు, లోకాలు ఉండేలా స్థాపిస్తుంది.
జీవసంసృతయః కాశ్చిత్ ప్రమిలన్తి పరస్పరమ్ । స్వయం విహృత్య సంసారే శామ్యన్తి చిరకాలతః
కొన్ని జీవుల జనన మరణ చక్రాలు పరస్పరం కలిసిపోతాయి. వారు స్వేచ్ఛగా ఈ లోకంలో సంచరిస్తూ, చాలా కాలం తరువాత విశ్రాంతి పొందుతారు.
సూక్ష్మయా పరయా దృష్ట్యా స్వం పశ్యస్య్ అనయా తథా । జగజ్జాలసహస్రాణి పరమాణ్వన్తరేష్వ్ అపి
ఈ సూక్ష్మమైన, పరమమైన దృష్టితో నీవు నీను కూడా అలాగే చూస్తావు. అలాగే, అణువులో కూడా వేలాది లోక సమూహాలను గమనించగలవు.
భిత్తౌ నభసి పాషాణే జ్వాలాయామ్ అనిలే జలే । సన్తి సంసారలక్ష్యాణి తిలే తైలమ్ ఇవాఖిలే
ఎలా ప్రతి నువ్వులో నూనె ఉంటుందో, అలాగే గోడలో, ఆకాశంలో, రాయిలో, అగ్నిలో, గాలిలో, నీటిలో కూడా సంసార లక్షణాలు ఉంటాయి.