ప్రవృత్తిభాజో యే జీవాస్ తే తన్మాత్రపదం గతాః । తన్మాత్రైకతయా సర్గాన్ మిథః పశ్యన్తి కల్పితాన్
ప్రవర్తనలో ఉన్న జీవులు, సూక్ష్మతత్త్వ స్థితిని చేరుకున్నవారు. ఆ సూక్ష్మతత్త్వాల ఏకత్వంతో, వారు పరస్పరం ఊహించుకున్న సృష్టులను చూస్తారు.
తన్మాత్రైక్యప్రణాలేన చిత్రాస్ సర్గజలాశయాః । పరస్పరం సమ్మిలన్తి ఘనతాం యాన్తి చాభితః
సృష్టి యొక్క అనేక జలాశయాలు, ఆ సూక్ష్మతత్త్వాల ఏకత్వపు మార్గం ద్వారా పరస్పరం కలిసిపోతూ, ఒకదానితో ఒకటి మిళితమై, ఘనంగా మారుతాయి.
కేచిత్ పృథక్ స్థితిమ్ ఇతాః పృథగ్ ఏవ లయం గతాః । కేచిన్ మిథస్ సమ్మిలితా జగత్షణ్డాస్ స్థితాః కృతాః
కొన్ని వేర్వేరు స్థితిలో ఉండి, వేర్వేరుగా లయమయ్యాయి. మరికొన్ని పరస్పరం కలిసిపోయి, జగత్సండాలుగా ఏర్పడ్డాయి.
జగత్షణ్డసహస్రాణి యత్రాసఙ్ఖ్యాన్య్ అణావ్ అణౌ । అపరస్పరలగ్నాని కాననం బ్రహ్మ నామ తత్
అనేక సంఖ్యల జగత్సండాలు, ఒక్కొక్కటి మరొకదానిలో ఉండి, పరస్పరం అంటుకోకుండా ఉన్న చోటు, దానిని బ్రహ్మ అరణ్యం అంటారు.
మిథస్ స మేలనం నైతి ఘనతాం సముపాగతః । యద్ యద్ యత్ర యథా రూఢం తత్ తత్ పశ్యతి నేతరత్
ఏది పరస్పరం కలవదో, అది ఘనతను పొందిన తరువాత, అక్కడ ఏది స్థిరంగా ఉందో అదే చూస్తుంది, ఇతరాన్ని చూడదు.
వర్తమానమనోరాజ్యవశాజ్ జీవపరమ్పరాః । పరస్పరం సమ్మిలితాస్ సర్గాణాం రూఢిభావనాః
ప్రస్తుతం మనసులో కలిగే ఊహల ప్రభావంతో, జీవుల పరంపరలు పరస్పరం కలిసిపోతూ, సృష్టుల స్థిరమైన రూపాలను ఏర్పరుస్తున్నాయి.
దేహసత్తా భృశం రూఢా దేహాభావస్ తు విస్మృతః । దేహత్వపరిరూఢత్వాచ్ చిద్వ్యోమ్నా విస్మృతాత్మనా
దేహం ఉందన్న భావన బలంగా స్థిరపడిపోయింది, దేహం లేనిదే అన్న విషయాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోయాం. దీనికి కారణం మనం దేహంతోనే పూర్తిగా ఐక్యమైపోయి, మన అసలు స్వరూపాన్ని — ఆ చైతన్యాన్ని — మర్చిపోవడమే.
యథా శుద్ధప్రాణమరుత్ పరప్రాణాభివేధనాత్ । వేత్తి వేధ్యమనోరాజ్యం తథా సర్గాన్ నరాశ్రయీ
ఎలా శుద్ధమైన ప్రాణవాయువు, మరొకరి శ్వాస తాకినప్పుడు, ఆ వ్యక్తి మనసులోని ఊహలను గ్రహించగలుగుతుందో, అలాగే మనుషుల్లో నిలిచిన లోకాలు కూడా తెలిసిపోతాయి.
సర్వేషాం జీవరాశీనామ్ ఆత్మావస్థాత్రయం శ్రితః । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తాఖ్యమ్ అత్ర దేహో న కారణమ్
ప్రతి జీవికి మూడురకాల స్థితులు — జాగ్రత్త, స్వప్నం, సుషుప్తి — ఉంటాయి. ఇందులో దేహం కారణం కాదు.
ఏవమ్ ఆత్మని జీవత్వమ్ అన్యావస్థాత్రయాత్మని । తాపామ్భసీవ వీచిత్వమ్ అస్మిన్ కచతి దేహతా
ఇలా, మనసు మూడురకాల స్థితుల ద్వారా ఆత్మలో జీవించడమనే భావన, వేడి నీటిలో అలలు ఎట్లా ఊగిపోతాయో, అలాగే ఈ శరీరభావంలో మారుతూ ఉంటుంది.
చిత్కలాపదమ్ ఆసాద్య సుషుప్తాన్తపదే స్థితమ్ । బుద్ధో నివర్తతే జీవో మూఢస్ సర్గే ప్రవర్తతే
చైతన్యపు జ్యోతి స్థాయిని చేరి, గాఢనిద్ర అంచులో ఉన్నవాడు బోధతో వెనక్కు తగ్గిపోతాడు; మాయలో ఉన్నవాడు మాత్రం సృష్టిలో పాల్గొంటాడు.
స్వభావశుద్ధిర్ హి యదా తదా మైత్రీ ప్రవర్తతే । ద్వయోర్ ఏకత్వరూపైవ స్వసౌహార్దనిదర్శనా
స్వభావం పవిత్రంగా ఉన్నప్పుడు, అప్పుడే స్నేహభావం కలుగుతుంది; అది ఇద్దరిలో ఏకత్వంగా, పరస్పర సౌహార్దంతో కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞస్ సుషుప్తాత్ సమ్బుద్ధో జీవః కశ్చిత్ స్వసర్గభాక్ । సర్వగత్వాచ్ చితః కశ్చిత్ పరసర్గేణ నీయతే
కొంతమంది అజ్ఞానులు గాఢనిద్ర నుంచి లేచి తమ తమ లోకాలను సృష్టిస్తారు; మరికొందరు మాత్రం, చైతన్యం అన్నిచోట్ల ఉన్నందున, ఇతరుల సృష్టి వల్ల నడిపించబడతారు.
సర్గే సర్గే పృథగ్రూపం సన్తి సర్గాన్తరాణ్య్ అపి । తేష్వ్ అప్య్ అన్తస్స్థసర్గౌఘాః కదలీదలపీఠవత్
ప్రతి సృష్టిలో వేర్వేరు రూపాలు ఉంటాయి. అలాగే, ఆ సృష్టుల మధ్యలో ఇంకొన్ని మధ్యస్థ సృష్టులు కూడా ఉంటాయి. వాటిలో కూడా అంతర్గత సృష్టుల ప్రవాహాలు ఉంటాయి. ఇవన్నీ అరటికాయ కాండంలో ఉండే పొరలలాంటి వేర్వేరు అంతస్తుల్లా ఉంటాయి.
సర్గే సర్గాన్తరాపూరపత్త్రపీవరవృత్తిమాన్ । స్వభావశీతలో బ్రహ్మకదలీదలమణ్డపః
సృష్టిలో ఆ మధ్యస్థ సృష్టులు అరటికాయ ఆకుల్లా పరిపూర్ణంగా, వత్తుగా ఉంటాయి. బ్రహ్మ తత్వం సహజంగా చల్లగా ఉండే అరటికాయ ఆకుల మండపంలా ఉంటుంది.
కదల్యామ్ అన్యతా నాస్తి యథా పత్త్రశతేష్వ్ అపి । బ్రహ్మతత్త్వే ఽన్యతా నాస్తి తథా సర్గశతేష్వ్ అపి
అరటికాయలో ఎంత ఆకులు ఉన్నా వాటిలో తేడా ఏమీ ఉండదు. అలాగే, బ్రహ్మ తత్వంలో ఎన్నో సృష్టులు ఉన్నా వాటిలో తేడా లేదు.
బీజాత్ ఫలం రసాద్ భూత్వా యథా బీజం పునర్ భవేత్ । తథా బ్రహ్మ మనో భూత్వా బోధాద్ బ్రహ్మ పునర్ భవేత్
బీజం నుంచి పండు పుట్టి, ఆ పండు రసంతో మళ్లీ బీజంగా మారినట్లే, బ్రహ్మ తత్వం మనస్సుగా మారి, జ్ఞానం ద్వారా మళ్లీ బ్రహ్మ తత్వంగా మారుతుంది.
రసకారణకం బీజం ఫలభావేన జృమ్భతే । బ్రహ్మకారణకో జీవో జగద్రూపేణ జృమ్భతే
పండులో రుచి కలిగించే కారణమైన విత్తనం, చివరికి ఆ పండుగా మారుతుంది. అలాగే, బ్రహ్మం కారణంగా ఉన్న జీవుడు, ఈ జగత్తు రూపంగా విస్తరిస్తాడు.
రసస్య కారణం కిం స్యాద్ ఇతి వక్తుం న యుజ్యతే । స్వభావో నిర్విశేషత్వాత్ పరం వక్తుం న యుజ్యతే
రుచికి అసలు కారణం ఏమిటి అని అడగడం సరికాదు, ఎందుకంటే దాని స్వభావం ఏవిధమైన భేదం లేకుండా ఉంటుంది. దాని కంటే మించి ఏదైనా ఉందని చెప్పడం కూడా సమంజసం కాదు.
న చాసత్తా సర్వమయే వక్తుం క్వచన శక్యతే । నాకారణే కారణాది పరే వాస్త్య్ ఆదికారణే
అన్ని కలిసినదానిలో అసత్త్వం ఎప్పుడూ చెప్పలేం. కారణం లేనిదానిలో కారణం లేదా మొదటి కారణం లేదా దాని కంటే ముందు ఉన్నదేదీ ఉండదు.
బీజం జహన్ నిజవపుః ఫలీభూతం విలోక్యతే । బ్రహ్మాజహన్ నిజవపుః ఫలం బీజం చ సంస్థితమ్
విత్తనం తన ఆకారాన్ని వదిలి, పండుగా మారినట్టు కనిపిస్తుంది. అలాగే, బ్రహ్మం తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టి, విత్తనంగా మరియు ఫలంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
బీజస్యాకృతిమత్ సర్వం తేనానాకృతి తత్పదమ్ । న యుజ్యతే సమీకర్తుం తస్మాన్ నాస్త్య్ ఉపమా శివే
ప్రపంచంలోని అన్ని రూపాలు ఒక నిరాకారమైన విత్తనం నుండే పుట్టాయి. అందుకే ఆ పరమ స్థితి కూడా రూపరహితమే. దానికి సరిపోల్చే ఉపమానం ఏదీ లేదు, శివే, అది పూర్తిగా వర్ణించలేనిది.
ఖమ్ ఏవ జాయతే ఖాభాన్ న చ తజ్ జాయతే ఽన్యదృక్ । అతో న జాతం వా జాతం విద్ధి బ్రహ్మనభో జగత్
ఆకాశం అనిపించేది ఆకాశంగానే కనిపిస్తుంది, అది వేరేలా కనబడదు. అందుకే ఈ లోకం పుట్టలేదు అనీ, లేక బ్రహ్మన్ అనే ఆకాశం నుండే పుట్టింది అనీ తెలుసుకో.
దృశ్యం పశ్యన్ స్వమ్ ఆత్మానం న ద్రష్టా సమ్ప్రపశ్యతి । ప్రపఞ్చాక్రాన్తసంవిత్తేః కస్యోదేతి నిజా స్థితిః
మనిషి బయట కనిపించే వస్తువులను చూస్తున్నప్పుడు, తాను చూస్తున్నవాడినని గుర్తించడు. ప్రపంచం మనసంతా నింపుకున్నప్పుడు, ఎవరి అసలైన స్వరూపం వెలుగులోకి వస్తుంది?
మృగతృష్ణాజలభ్రాన్తౌ సత్యాం కేవ విదగ్ధతా । విదగ్ధతాయాం సత్యాం తు కేవాసౌ మృగతృష్ణికా
మృగతృష్ణలో నీళ్లు నిజంగా ఉన్నాయంటే, అందులో తెలివితేటలు ఏముంటాయి? కానీ తెలివితేటలు నిజంగా ఉంటే, ఆ మృగతృష్ణికా ఏమిటి?
ఆకాశవిశదో ద్రష్టా సర్వగో ఽపి న పశ్యతి । నేత్రం నిజమ్ ఇవాత్మానం దృశీభూతమ్ అహో భ్రమః
ఆకాశంలా నిర్మలమైన సాక్షి అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్నా, తాను తన్ను చూడలేడు. మన కన్ను మనకంటినే చూడలేని విధంగా, ఆత్మ కూడా తానెదురుగా కనిపించదు. ఇదెంత ఆశ్చర్యకరమైన మాయో!
ఆకాశవిశదం బ్రహ్మ యత్నేనాపి న లభ్యతే । దృశ్యే దృశ్యతయాదృష్టే త్వ్ అస్య లాభస్ సుదూరతః
ఆకాశంలా నిర్మలమైన బ్రహ్మను ఎంత ప్రయత్నించినా అందుకోలేరు. కనబడేది కేవలం కనబడినదిగా మాత్రమే భావిస్తే, దానిలో దృష్టికర్తను చూడకపోతే, ఆ బ్రహ్మను పొందడం చాలా దూరంగా ఉంటుంది.
త్వాదృక్స్థూలో ఽవధానేన వినా యత్ర న దృశ్యతే । తత్రాతిదూరోదస్తైవ ద్రష్టుస్ సూక్ష్మస్య దృశ్యతా
నీలాంటి స్థూలమైనది కూడా మనసు పెట్టి చూడకపోతే కనిపించదు. అలాంటప్పుడు, సూత్ష్మమైన దృష్టికర్తను చూడటం మరింత దూరంగా పారిపోతుంది.
ద్రష్టా ద్రష్టైవ భవతి న తు స్పృశతి దృశ్యతామ్ । దృశ్యం చ దృశ్యతే తేన ద్రష్టా రామ న దృశ్యతే
దృష్టికర్త ఎప్పుడూ దృష్టికర్తగానే ఉంటుంది, కాని కనబడినదిగా మారదు. కనబడేది దృష్టికర్త వల్లే కనిపిస్తుంది. అందుచేత రామా, దృష్టికర్త ఎప్పుడూ కనబడదు.
ద్రష్టైవ సమ్భవత్య్ ఏకో న తు దృశ్యమ్ ఇహాస్తి హి । ద్రష్టా సర్వాత్మకో దృశ్యం స్థితశ్ చేత్ కేవ దృశ్యతా
ఇక్కడ చూస్తున్నవాడు ఒక్కడే నిజంగా ఉన్నాడు; చూడబడేది అసలు లేదు. చూస్తున్నవాడు అన్నింటిలోనూ ఉన్నవాడైతే, చూడబడేది కూడా అదే అయితే, ఇంకెవరిని చూడాలి?