మనో నిర్మలసత్త్వాత్మ యద్ భావయతి యాదృశమ్ । తత్ తథాశు భవత్య్ ఏవ యథావర్తో ఽర్ణవే ఽమ్భసః
పవిత్రమైన సత్త్వస్వరూపమైన మనస్సు ఏదిని ఆలోచిస్తే, అది సముద్రంలో అలికాలం ఏర్పడినట్లే త్వరగా జరిగిపోతుంది.
యథా భృగుసుతస్యైష విభ్రమః ప్రోదితస్ స్వయమ్ । ప్రత్యేకమ్ అప్య్ ఏవమ్ ఏవ దృష్టాన్తో ఽత్ర భృగోస్ సుతః
భృగువు కుమారుడికి ఈ అయోమయం ఎలా సహజంగా కలిగిందో, ప్రతి ఒక్కరికీ కూడా ఇదే ఉదాహరణ వర్తిస్తుంది.
బీజస్యాఙ్కురపత్త్రాది స్వం చమత్కురుతే యథా । సర్వేషాం భూతసఙ్ఘానాం భ్రమషణ్డస్ తథైవ హి
విత్తనం తన మొలక, ఆకులు మొదలైనవాటిని ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తుందో, అలాగే అన్ని జీవుల సమూహాలకు కూడా మాయా భ్రమల సముదాయం ఏర్పడుతుంది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే విశ్వమ్ ఏవమ్ ఏవాఖిలం హి తత్ । ప్రత్యేకమ్ ఉదితం మిథ్యా మిథ్యైవాస్తమ్ ఉపైతి చ
ఈ విశ్వం మనకు కనిపించేదంతా ఇదే విధంగా ఉంది; ప్రతి ఒక్కటి తప్పుడు భావన వల్లే పుట్టి, అదే విధంగా తప్పుడు భావనతోనే అంతమవుతుంది.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి జగత్ కిఞ్చన కస్యచిత్ । భ్రాన్తిమాత్రమ్ ఇదం మాయా ముధైవ పరిజృమ్భతే
ఈ లోకం ఎవరికీ పుట్టదు, ఎవరికీ అంతమవదు; ఇది కేవలం మాయ వల్ల కలిగే భ్రమ మాత్రమే, వృథాగా విస్తరించేది.
యథాస్మత్ప్రతిభాసస్థస్ సో ఽయం సంసారషణ్డకః । తథా తేషాం సహస్రాణి మిథో ఽదృష్టాని సన్తి హి
మనకు కనిపించే ఈ ప్రపంచం మన ఊహలో ఎలా ఉంటుందో, అలాగే మరెందరికో వేలాది కనిపించని లోకాలు కూడా ఉంటాయి.
స్వప్నసఙ్కల్పనగరవ్యవహారాః పరస్పరమ్ । పృథగ్ యథా న దృశ్యన్తే తథైతే సంసృతిభ్రమాః
ఎలా కలలో ఊహించిన పట్టణాల వ్యవహారాలు ఒకదానికొకటి కనిపించవో, అలాగే ఈ సంసార భ్రమలు కూడా పరస్పరం వేరుగా ఉంటాయి.
ఏవం నగరవృన్దాని నభస్సఙ్కల్పరూపిణామ్ । సన్తి తాని న దృశ్యన్తే మిథో జ్ఞానదృశం వినా
ఇలా, ఆకాశంలో ఊహతో ఏర్పడిన నగరాలు నిజంగా ఉన్నాయి. అవి ఉన్నప్పటికీ, జ్ఞానదృష్టి లేకుండా ఎవరికీ కనిపించవు.
పిశాచయక్షరక్షాంసి సన్త్య్ ఏవంరూపకాణి హి । సఙ్కల్పమాత్రదేహాని సుఖదుఃఖమయాని చ
అలాగే, పిశాచులు, యక్షులు, రాక్షసులు కూడా ఇలాంటి స్వరూపమే కలిగి ఉంటారు. వీరి శరీరాలు కేవలం ఊహతోనే ఏర్పడినవి, సుఖం, దుఃఖం కలిసినవే.
ఏవమ్ ఏవ వయం చేమే సమ్పన్నా రఘునన్దన । స్వసఙ్కల్పాత్మకాకారా మిథ్యాసత్యత్వభావితాః
ఇదే విధంగా, రఘునందన, మనమూ, ఈ ఇతర ప్రాణులూ మన మన ఊహతోనే ఏర్పడినవాళ్లం. వీటిలో అబద్ధం, నిజం రెండూ కలిసివున్నాయి.
ఏవంరూపైవ హి పరే వర్తతే సర్గసంసృతిః । న వాస్తవీ వస్తుతస్ తు సంస్థితేయమ్ అవస్తుని
ఇలాంటి స్వరూపంతోనే సృష్టి చక్రం కొనసాగుతోంది. ఇది నిజంగా వాస్తవం కాదు, ఎందుకంటే ఇది అసత్యంలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
ప్రత్యేకమ్ ఉదితం విశ్వమ్ ఏవమ్ ఏవ ముధైవ హి । నవగుల్మకరూపేణ వాసన్తికరసో యథా
ప్రతి ఒక్కరికీ ఈ లోకం వాస్తవంగా కాక, మాయగా కనిపిస్తుంది. వసంతకాలంలో కొత్త మొగ్గలు పుట్టేలా, మనసులో ఈ ప్రపంచం ఉద్భవిస్తుంది.
ప్రథమో ఽయం స్వసఙ్కల్పస్ సుప్రథామ్ ఆగతస్ తథా । యథాతిపారమార్థ్యేన దృఢేనేత్థం విభావ్యతే
మనలో మొదట వచ్చిన ఊహ, మన బలమైన నమ్మకంతో స్థిరంగా నిలుస్తుంది. అది ఎంతగా నిజమైందని భావిస్తామో, అంతగా అది మనలో బలపడుతుంది.
ప్రత్యేకమ్ ఉదితం చిత్తం స్వస్వభావోదరస్థితమ్ । ఇదమ్ ఇత్థంసమారమ్భం జగత్ పశ్యద్ వినశ్యతి
ప్రతి ఒక్కరి మనసు తన స్వభావంలోనే ఉద్భవించి, అలాగే ఉంటుంది. ఈ లోకాన్ని ఇలా, అలా అని చూస్తూ, చివరికి అది కరిగిపోతుంది.
ప్రతిభాసవశాద్ అస్తి నాస్తి వస్త్వవలోకనాత్ । దీర్ఘస్ స్వప్నో జగజ్జాలమ్ ఆలానం చిత్తదన్తినః
కనిపించడాన్ని బట్టి వస్తువులు ఉన్నట్టు, లేనట్టు అనిపిస్తాయి. ఈ లోకమంతా మనసు అనే ఏనుగుకు కట్టిన పొడవైన కలల మాలిక మాత్రమే.
చిత్తసత్తైవ హి జగజ్ జగత్సత్తైవ చిత్తకమ్ । ఏకాభావే ద్వయోర్ నాశస్ తచ్ చ సత్యవిచారణాత్
మనస్సు యొక్క చైతన్యం ఈ లోకానికి ఆధారం. లోకానికి ఉన్నత స్థితి కూడా మనస్సు వల్లే ఏర్పడుతుంది. వీటిలో ఏదైనా లేకపోతే రెండూ ఉండవు—ఇది నిజమైన విచారణ ద్వారా తెలిసిన విషయం.
శుద్ధస్య ప్రతిభాసో హి సత్యో భవతి చేతసః । నిష్కలఙ్కే హి లగతి పటే కుఙ్కుమరఞ్జనా
పరిశుద్ధమైన మనస్సులో కనిపించే ప్రతిబింబమే నిజమైనది. మచ్చలేని వస్త్రంపై కుంకుమ రంగు పట్టినట్లు, స్వచ్ఛమైన మనస్సులోనే నిజమైన ప్రతిబింబం నిలుస్తుంది.
అన్యేనానాహృతస్యాన్యో గుణో ఽవశ్యం వివర్ధతే । అనాక్రాన్తస్య సఙ్కల్పైః ప్రతిభోదేతి చేతసః
ఒకటి మరొకటి తీసుకురాకపోతే, కొత్త లక్షణం తప్పక పెరుగుతుంది. అలాగే, మనస్సు సంకల్పాలతో ఆక్రమించబడకపోతే, దాని స్వంత జ్ఞానం వెలుగులోకి వస్తుంది.
సువర్ణో న స్థితిం యాతి మలవత్య్ అంశుకే యథా । ఏకా దృష్టిస్ స్థితిం యాతి న మ్లానే చిత్తకే తథా
మలినమైన వస్త్రంపై బంగారం నిలవదు. అలాగే, మలినమైన మనస్సులో ఏకాగ్రత నిలబడదు.
ప్రమార్జనాద్ ఇవ మణేస్ తామ్రస్యేవ చ యుక్తితః । చిరమ్ ఏకదృఢాభ్యాసాచ్ ఛుద్ధిర్ భవతి చేతసః
మణిని మెరుగు పెట్టినట్టూ, రాగిని సరైన విధంగా శుభ్రం చేసినట్టూ, మనస్సు కూడా దీర్ఘకాలంగా స్థిరంగా సాధన చేస్తే పవిత్రమవుతుంది.
ప్రతిభాసాత్మని జగత్య్ ఏతే కాలక్రియాక్రమాః । సోదయాస్తమయా జాతాః కథం శుక్రస్య చేతసః
ఈ లోకంలో కనిపించే సమయం, చర్యల పరంపరలు ఉదయం, సాయంత్రం లాంటి మార్పులతో వస్తాయి. కానీ నిర్మలమైన మనస్సులో ఇవి ఎలా ఉంటాయి?
యాదృగ్ జగద్ ఇదం దృష్టం శుక్రేణ పితృమాతృతః । తాదృక్ తస్య స్థితం చిత్తే మయూరాణ్డే మయూరవత్
ఈ జగత్తు నిర్మలమైన మనస్సుకు తల్లిదండ్రుల ద్వారా ఎలా కనిపిస్తుందో, అదే విధంగా అది ఆ మనస్సులోనే ఉంటుంది. ఇది మయూరుడి గుడ్డు మయూరుని లోపల ఉండటంలా ఉంటుంది.
స్వభావకోశాత్ స్వదితం తద్ అనేన క్రమోదితమ్ । బీజేనాఙ్కురపత్త్రాదిలతాపుష్పఫలం యథా
ప్రకృతిస్వభావపు నిల్వ నుంచి ఇది అనుభవించబడుతుంది. తర్వాత క్రమంగా ఎదుగుతుంది. ఇది విత్తనం నుంచి మొక్క, ఆకులు, దుంప, పువ్వు, పండు ఎలా వస్తాయో అలాగే.
జీవో యద్వాసనాసారస్ తద్ ఏవాన్తః ప్రపశ్యతి । స్వప్న ఏవాత్ర దృష్టాన్తో దీర్ఘస్వప్నస్ త్వ్ ఇదం జగత్
ప్రాణి తనలో ఉన్న వాసనల సారాన్ని మాత్రమే లోపల చూస్తుంది. దీనికి ఉదాహరణగా కలను చెప్పవచ్చు. ఈ జగత్తు కూడా ఒక పొడవైన కలే.
ప్రత్యేకమ్ ఉదితో రామ నను సంసారషణ్డకః । రాత్రౌ సైన్యనరస్వప్నజాలవత్ స్వాత్మని స్ఫుటః
ఓ రామా, ప్రతి ఒక్కరికీ ఈ సంసార అరణ్యం తనలో స్పష్టంగా అనుభూతి అవుతుంది. రాత్రి కలలో సైన్యాలు, మనుషుల గుంపులు కనిపించడంలా ఇది మనలోనే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ఏష సంసృతిషణ్డౌఘో మిథస్ సమ్మిలతి స్వయమ్ । నో వాపి యది తన్ మే త్వం యథావద్ వక్తుమ్ అర్హసి
ఈ సంసారపు అరణ్య సమూహం పరస్పరం కలిసిపోతుంది, లేదా కలవకపోవచ్చు. కలవకపోతే, నీవు నాకు సరిగ్గా వివరించాలి.
మలినం హి మనో ఽవీర్యం న మిథశ్ శ్లేషమ్ అర్హతి । అయో ఽయసీవాసన్తప్తే శుద్ధే తప్తే తు లీయతే
మలినమైన, బలహీనమైన మనస్సు పరస్పరం కలవడానికి అనర్హం. వేడి లేని ఇనుపం ఇంకొక ఇనుపంతో కలవదు. కానీ శుద్ధమైన, వేడి అయిన ఇనుపం కలిసిపోతుంది.
చిత్తతత్త్వాని శుద్ధాని సమ్మిలన్తి పరస్పరమ్ । ఏకరూపాణి తోయాని యాన్త్య్ ఐక్యం నాబిలాని హి
మనస్సు యొక్క స్వరూపాలు పవిత్రంగా ఉండి, ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతాయి. ఇవి ఒకే రకమైన నీళ్ళు barriers లేకుండా కలిసిపోతున్నట్లే, మధ్యలో అడ్డంకులు ఉంటే కలవవు.
శుద్ధిర్ హి చిత్తస్య వివాసనత్వమ్ అభూతసంవేదనరూపమ్ ఏకమ్ । తస్యాస్ సుషుప్తాత్మపదాత్ ప్రబుధ్య తన్మాత్రయుక్త్యా పరసఙ్గమ్ ఏతి
మనస్సు పవిత్రత అనగా వాసనలు లేకపోవడం, అనుభూతి లేని ఒకటే స్థితి. ఆ నిద్రలోని ఆత్మ స్థితి నుండి, మేలుకున్న తర్వాత, సూక్ష్మ కారణాల వల్ల ఇతరులతో సంబంధం ఏర్పడుతుంది.
ప్రవృత్తిర్ వా నివృత్తిర్ వా తన్మాత్రాపత్తిపూర్వకమ్ । సర్వస్య జీవజాతస్య సుషుప్తత్వాద్ అనన్తరమ్
ప్రవర్తన లేదా ఉపశమనం, అన్ని జీవులకూ, నిద్ర స్థితి తర్వాత, ముందుగా సూక్ష్మతత్త్వాలను పొందిన తర్వాతే జరుగుతాయి.