కాలకారణసంశుష్కాం భావిపుష్పఫలోదయామ్ । వివేశ తాం తనుం బాలాం సులతామ్ ఇవ మాధవః
కాల కారణాలతో వాడిపోయిన, భవిష్యత్తులో పుష్పాలు, ఫలాలు పుట్టించబోయే ఆ యవ్వనమైన, কোমలమైన శరీరంలో మాధవుడు తోటలోని మల్లెతొగ వంటి దానిలో ప్రవేశించినట్లు ప్రవేశించాడు.
సా బ్రాహ్మణతనుర్ భూమౌ వివర్ణవదనాఙ్గికా । పపాత కమ్పితా తూర్ణం ఛిన్నమూలా లతా యథా
ఆ బ్రాహ్మణుని శరీరం ముఖం, అవయవాలు వాడిపోయి, వణికుతూ, వేర్లు కోసిన తోటలోని లతా ఎలా నేలపై పడిపోతుందో, అలాగే త్వరగా నేలపై పడిపోయింది.
తస్యాం ప్రవిష్టజీవాయాం పుత్రతన్వాం మహామునిః । చకారాప్యాయనం మన్త్రైస్ సకమణ్డలువారిభిః
ఆ మహర్షి తన కుమారుని శరీరంలో జీవాన్ని ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత, మంత్రాలతో, కమండలులోని నీటితో ఆయుష్కరమైన క్రియను నిర్వహించాడు.
సర్వనాడ్యస్ తతస్ తన్వ్యాస్ తస్యాః పూర్ణా విరేజిరే । సరితః ప్రావృషీవామ్బుపూరపూరితకోటరాః
ఆ సన్నని దేహవతి యొక్క అన్ని నాడులు, వర్షాకాలంలో నీటితో నిండిపోయిన నదీ గర్భాల్లా, పూర్తిగా నిండిపోయి ప్రకాశించాయి.
నలినీ ప్రావృషీవాసౌ మధావ్ ఇవ నవా లతా । యదా పూర్ణా తదా తస్యాః ప్రాణాః పల్లవితా బభుః
ఆమె వర్షాకాలంలో కమలంలా, వసంతంలో కొత్త వల్లి లాగా కనిపించింది. ఆమె అంతా నిండినప్పుడు, ఆమె ప్రాణశక్తులు పుష్పించాయి.
అథ శుక్రస్ సముత్తస్థౌ వహత్ప్రాణసమీరణః । రసమారుతసంయోగాద్ ఆపూర్ణ ఇవ వారిదః
తర్వాత శుక్రం, ప్రాణవాయువుతో నడిపించబడుతూ, రసం మరియు గాలి కలిసినప్పుడు మేఘం నిండినట్లు, పైకి వచ్చేసింది.
పురో ఽభివాదయామ్ ఆస పితరం పావనాకృతిః । ప్రథమోల్లాసితో మేఘస్ స్తనితేనేవ పర్వతమ్
ఆ పవిత్ర స్వరూపుడు తన తండ్రిని గౌరవంగా నమస్కరించాడు. కొత్తగా మేల్కొన్న మేఘం పర్వతాన్ని తొలిసారి మోగిన గర్జనతో పలకరించినట్లు.
పితాథ ప్రాక్తనీం తస్యాప్య్ ఆలిలిఙ్గ తనుం తతః । స్నేహార్ద్రవృత్తిర్ జలదశ్ చిరాద్ గిరితటీమ్ ఇవ
ఆ తండ్రి, తన కుమార్తె యొక్క మునుపటి శరీరాన్ని ప్రేమతో ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. అతని హృదయం మమకారంతో నిండి, చాలా కాలం తర్వాత వర్షమేఘం కొండ దట్టాన్ని ఆలింగనం చేసినట్లుగా మారింది.
భృగుర్ దదర్శ సస్నేహం ప్రాక్తనీం తానయీం తనుమ్ । మత్తో జాతో ఽయమ్ ఇత్య్ ఆస్థా హరత్య్ అపి మహామతిమ్
భృగువు తన కుమార్తె యొక్క మునుపటి శరీరాన్ని ప్రేమతో చూశాడు. 'ఇవాళ నా నుంచే పుట్టింది' అనే భావన, ఎంత పెద్ద జ్ఞానికైనా మమకారాన్ని కలిగిస్తుంది.
మత్పుత్రో ఽయమ్ ఇతి స్నేహో భృగుమ్ అప్య్ అహరత్ తదా । పరతాత్మీయతా చేయం యావదాకృతి భావినీ
'ఇతడు నా కుమారుడు' అనే ప్రేమభావం ఆ సమయంలో భృగువుని కూడా ఆక్రమించింది. రూపం ఉన్నంతవరకు, 'ఇది నాది' అనే భావన మనలో ఉండిపోతుంది.
బభూవతుః పితాపుత్రౌ తావ్ అథాన్యోఽన్యశోభితౌ । నిశావసానముదితావ్ అర్కపద్మాకరావ్ ఇవ
తర్వాత వారు తండ్రి కుమారులుగా మారి, ఒకరినొకరు మరింత ప్రకాశవంతంగా చేశారు. రాత్రి ముగిసినప్పుడు సూర్యుడు, కమలపు చెరువు ఆనందించేలా వారు సంతోషించారు.
చిరసఙ్గమసమ్బద్ధావ్ ఇవ చక్రాహ్వదమ్పతీ । ఘనాగమఘనస్నేహౌ మయూరజలదావ్ ఇవ
ఎక్కువ కాలం విడిపోయి, మళ్లీ కలిసిన చక్రం అనే దంపతుల్లా, మేఘాలు వచ్చి, మయూరంతో గాఢమైన అనురాగంతో కలిసినట్లుగా ఉన్నారు.
చిరకాలదృఢోత్కణ్ఠయోగ్యయా కథయా తయా । స్థిత్వా తత్ర ముహూర్తం తావ్ అథోత్థాయ మహామతీ
ఆ దీర్ఘకాలపు, బలమైన ఆశతో కూడిన కథను చెప్పుకుంటూ, కొంతసేపు అక్కడ ఉండి, ఆ జ్ఞానవంతుడు అక్కడినుంచి లేచాడు.
సమఙ్గాద్విజదేహం తం భస్మసాత్ తత్ర చక్రతుః । కో హి నామ జగజ్జాత ఆచారం నానుతిష్ఠతి
వాళ్లు ఇద్దరూ కలసి ఆ ద్విజుని శరీరాన్ని అక్కడ బూడిదగా మార్చారు. ఈ లోకంలో ఎవరు సదాచారాన్ని పాటించరని చెప్పగలరు?
ఏవం తౌ కాననే తస్మిన్ పావనే భృగుభార్గవౌ । సంస్థితౌ తపసా దీప్తౌ దివీవ శశిభాస్కరౌ
అలా ఆ పవిత్రమైన అడవిలో భృగువు, భార్గవుడు ఇద్దరూ తపస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశంలో చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నట్లుగా నిలిచారు.
చేరతుర్ జ్ఞాతవిజ్ఞేయౌ జీవన్ముక్తౌ జగద్గురూ । దేశకాలదశౌఘేషు సుగమం సుస్థిరం తపః
తెలియవలసినదంతా తెలుసుకొని, బ్రహ్మజ్ఞానంతో జీవన్ముక్తులై, లోకానికి గురువులుగా, వారు ఏ ప్రాంతం, ఏ కాలం, ఏ పరిస్థితి వచ్చినా, తాము చేసే తపస్సు సులభంగా, స్థిరంగా కొనసాగించారు.
అథాసురగురుత్వం స శుక్రః కాలేన లబ్ధవాన్ । భృగుర్ అప్య్ ఆత్మనో యోగ్యే పదే ఽతిష్ఠద్ అనామయే
తర్వాత, కాలక్రమంలో శుక్రుడు అసురులకు గురువు స్థానం పొందాడు. భృగువు కూడా తనకు తగిన, నిష్కళంకమైన స్థితిలో ఉండిపోయాడు.
శుక్రో ఽసౌ ప్రథమమ్ ఇతి క్రమేణ జాత ఏతస్మాత్ పరమపదాద్ ఉదారకీర్తిః । స్వేనాశు స్మృతిపదవిభ్రమేణ పశ్చాద్ ఏవం చ ప్రవిలులితో దశాన్తరేషు
శుక్రుడు మొదట ఆ పరమ స్థితి నుండి ఇలా జన్మించాడు. తరువాత తన స్వంత మరిచిపోవడం వల్ల, అనేక ఇతర స్థితుల్లోకి పడిపోయాడు.
ఇదమ్ప్రథమమ్ ఉత్పన్నా సా తదా బ్రహ్మణః పదాత్ । శుద్ధా మతిర్ భార్గవస్య నాన్యజన్మకలఙ్కితా
మొదట, భార్గవుని ఆ పవిత్రమైన మనస్సు బ్రహ్మ స్థితి నుండి ఉద్భవించింది; అది మరే ఇతర జన్మ కలంకం లేకుండా నిర్మలంగా ఉండింది.
సర్వైషణానాం సంశాన్తౌ శుద్ధా చిత్తస్య యా స్థితిః । తత్ సత్త్వమ్ ఉచ్యతే సైషా విమలా చిద్ ఉదాహృతా
అన్ని కోరికలు శాంతించిపోయినప్పుడు, మనస్సు పవిత్రంగా ఉన్నప్పుడు కలిగే స్థితిని సత్త్వం అంటారు. ఇదే మలినతలేని చైతన్యంగా చెప్పబడింది.
మనో నిర్మలసత్త్వాత్మ యద్ భావయతి యాదృశమ్ । తత్ తథాశు భవత్య్ ఏవ యథావర్తో ఽర్ణవే ఽమ్భసః
పవిత్రమైన సత్త్వస్వరూపమైన మనస్సు ఏదిని ఆలోచిస్తే, అది సముద్రంలో అలికాలం ఏర్పడినట్లే త్వరగా జరిగిపోతుంది.
యథా భృగుసుతస్యైష విభ్రమః ప్రోదితస్ స్వయమ్ । ప్రత్యేకమ్ అప్య్ ఏవమ్ ఏవ దృష్టాన్తో ఽత్ర భృగోస్ సుతః
భృగువు కుమారుడికి ఈ అయోమయం ఎలా సహజంగా కలిగిందో, ప్రతి ఒక్కరికీ కూడా ఇదే ఉదాహరణ వర్తిస్తుంది.
బీజస్యాఙ్కురపత్త్రాది స్వం చమత్కురుతే యథా । సర్వేషాం భూతసఙ్ఘానాం భ్రమషణ్డస్ తథైవ హి
విత్తనం తన మొలక, ఆకులు మొదలైనవాటిని ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తుందో, అలాగే అన్ని జీవుల సమూహాలకు కూడా మాయా భ్రమల సముదాయం ఏర్పడుతుంది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే విశ్వమ్ ఏవమ్ ఏవాఖిలం హి తత్ । ప్రత్యేకమ్ ఉదితం మిథ్యా మిథ్యైవాస్తమ్ ఉపైతి చ
ఈ విశ్వం మనకు కనిపించేదంతా ఇదే విధంగా ఉంది; ప్రతి ఒక్కటి తప్పుడు భావన వల్లే పుట్టి, అదే విధంగా తప్పుడు భావనతోనే అంతమవుతుంది.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి జగత్ కిఞ్చన కస్యచిత్ । భ్రాన్తిమాత్రమ్ ఇదం మాయా ముధైవ పరిజృమ్భతే
ఈ లోకం ఎవరికీ పుట్టదు, ఎవరికీ అంతమవదు; ఇది కేవలం మాయ వల్ల కలిగే భ్రమ మాత్రమే, వృథాగా విస్తరించేది.
యథాస్మత్ప్రతిభాసస్థస్ సో ఽయం సంసారషణ్డకః । తథా తేషాం సహస్రాణి మిథో ఽదృష్టాని సన్తి హి
మనకు కనిపించే ఈ ప్రపంచం మన ఊహలో ఎలా ఉంటుందో, అలాగే మరెందరికో వేలాది కనిపించని లోకాలు కూడా ఉంటాయి.
స్వప్నసఙ్కల్పనగరవ్యవహారాః పరస్పరమ్ । పృథగ్ యథా న దృశ్యన్తే తథైతే సంసృతిభ్రమాః
ఎలా కలలో ఊహించిన పట్టణాల వ్యవహారాలు ఒకదానికొకటి కనిపించవో, అలాగే ఈ సంసార భ్రమలు కూడా పరస్పరం వేరుగా ఉంటాయి.
ఏవం నగరవృన్దాని నభస్సఙ్కల్పరూపిణామ్ । సన్తి తాని న దృశ్యన్తే మిథో జ్ఞానదృశం వినా
ఇలా, ఆకాశంలో ఊహతో ఏర్పడిన నగరాలు నిజంగా ఉన్నాయి. అవి ఉన్నప్పటికీ, జ్ఞానదృష్టి లేకుండా ఎవరికీ కనిపించవు.
పిశాచయక్షరక్షాంసి సన్త్య్ ఏవంరూపకాణి హి । సఙ్కల్పమాత్రదేహాని సుఖదుఃఖమయాని చ
అలాగే, పిశాచులు, యక్షులు, రాక్షసులు కూడా ఇలాంటి స్వరూపమే కలిగి ఉంటారు. వీరి శరీరాలు కేవలం ఊహతోనే ఏర్పడినవి, సుఖం, దుఃఖం కలిసినవే.
ఏవమ్ ఏవ వయం చేమే సమ్పన్నా రఘునన్దన । స్వసఙ్కల్పాత్మకాకారా మిథ్యాసత్యత్వభావితాః
ఇదే విధంగా, రఘునందన, మనమూ, ఈ ఇతర ప్రాణులూ మన మన ఊహతోనే ఏర్పడినవాళ్లం. వీటిలో అబద్ధం, నిజం రెండూ కలిసివున్నాయి.