వ్యవహారీ యథైవాజ్ఞస్ తథైవ కిల పణ్డితః । వాసనామాత్రభేదో ఽత్ర కారణం బన్ధమోక్షయోః
ఎలా తెలియని వారు వ్యవహరిస్తారో, అలాగే జ్ఞానులు కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఇక్కడ బంధనానికి, విముక్తికి కారణం వాసనలలో ఉన్న తేడా మాత్రమే.
యావచ్ ఛరీరం తావద్ ధి దుఃఖే దుఃఖం సుఖే సుఖమ్ । అసంసక్తధియో ధీరా దర్శయన్త్య్ అప్రబుద్ధవత్
శరీరం ఉన్నంతవరకు, బాధలో బాధ అనుభవిస్తారు, సుఖంలో సుఖాన్ని అనుభవిస్తారు. కానీ అసక్తి మనస్సుతో ఉన్న ధీరులు, అవగాహన లేని వారిలా కనిపిస్తారు.
సుఖేషు సుఖితా నిత్యం దుఃఖితా దుఃఖవృత్తిషు । మహాత్మానో హి దృశ్యన్తే నూనమ్ అన్తస్ తు శీతలాః
సుఖ సమయంలో వారు ఎప్పుడూ సంతోషంగా కనిపిస్తారు, దుఃఖ సమయంలో దుఃఖంగా కనిపిస్తారు. కానీ మహాత్ములు లోపల మాత్రం చల్లగా, అసక్తిగా ఉంటారు.
స్తమ్భస్య ప్రతిబిమ్బాని క్షుభ్యన్తి న వపుస్ స్థిరమ్ । జ్ఞస్య కర్మేన్ద్రియాణ్య్ ఏవ క్షుభ్యన్తి న మనస్ స్థిరమ్
ఎలా ఒక స్తంభంలో ప్రతిబింబాలు కదిలినా, ఆ స్తంభం మాత్రం అచలంగా ఉంటుంది, అలాగే జ్ఞానికి కేవలం క్రియాశక్తులు మాత్రమే కదలికకు లోనవుతాయి, కానీ మనస్సు మాత్రం స్థిరంగా ఉంటుంది.
చలాచలతయా తజ్జ్ఞో లోకవృత్తిషు తిష్ఠతి । అధస్స్థితిర్ ఇవ స్వచ్ఛం ప్రతిబిమ్బేషు భాస్కరః
ఈ విషయం తెలుసుకున్నవాడు, ప్రపంచ వ్యాపారాల్లో కదిలినా, నిలిచినా, నీటిలో తళుకుబడి పడే సూర్యుడు లాగానే నిర్మలంగా ఉంటాడు.
సన్త్యక్తలోకకర్మాపి బద్ధ ఏవాప్రబుద్ధధీః । అత్యక్తమోహలీలో ఽపి ముక్త ఏవ ప్రబుద్ధధీః
ప్రపంచ కార్యాలు వదిలేసినవాడైనా, మనస్సు మేలుకోకపోతే బంధనంలోనే ఉంటాడు. మాయా ఆటలు వదలకపోయినా, మనస్సు మేలుకున్నవాడు నిజంగా విముక్తుడే.
ముక్తబుద్ధీన్ద్రియో ముక్తో బద్ధకర్మేన్ద్రియో ఽపి హి । బద్ధబుద్ధీన్ద్రియో బద్ధో ముక్తకర్మేన్ద్రియో ఽపి హి
మనస్సు, ఇంద్రియాలు విముక్తంగా ఉన్నవాడు, కర్మలు బంధించబడ్డా, నిజంగా విముక్తుడే. మనస్సు, ఇంద్రియాలు బంధించబడి ఉంటే, కర్మలు విముక్తమైనా, అతడు బంధుడే.
సుఖదుఃఖదృశోర్ లోకే బన్ధమోక్షదృశోస్ తథా । హేతుర్ బుద్ధీన్ద్రియాణ్య్ ఏవ తేజాంసీవ ప్రకాశనే
ఈ లోకంలో మనస్సు, ఇంద్రియాలు సుఖదుఃఖాలను, బంధముక్తులను అనుభవించడానికి కారణమవుతాయి. ఇవి వెలుగు ఎలా ప్రకాశానికి కారణమో, అలాగే మన అనుభూతులకు కూడా ఇవే మూలం.
బహిర్ లోకోచితాచారస్ త్వ్ అన్తర్ ఆచారవర్జితః । సమో ఽసన్న్ ఇవ తిష్ఠ త్వం సంశాన్తసకలైషణః
బయట ప్రపంచపు ఆచారాలను అనుసరించు. కానీ లోపల మాత్రం ఎలాంటి ఆచారాలకు పట్టుబడకుండా, అన్ని కోరికలు శాంతించిపోయినవాడిగా, అసక్తిగా నిల్చొనివుండు.
సర్వైషణావిముక్తేన స్వాత్మనాత్మని తిష్ఠతా । కురు కర్మాణి కార్యాణి నూనం సామనసి స్థితిః
అన్ని కోరికలు వదిలిపెట్టి, నీ స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండి, చేయవలసిన పనులు చేయు. ఇదే సమచిత్తత స్థితి.
ఆధివ్యాధిమహావర్తే గర్తే సంసారవర్త్మని । మమతోగ్రాన్ధకూపే ఽస్మిన్ మా పతాతపదాయిని
ఈ సంసారమార్గంలో ఉన్న బాధలు, వ్యాధుల మహాసముద్రంలో, మమకారపు లోతైన అంధకూపంలో పడిపోకూడదు, పరమమార్గాన్ని కోరువాడా.
న త్వం భావేషు నో భావాస్ త్వయి తామరసేక్షణ । శుద్ధబుద్ధస్వభావస్ త్వమ్ ఆత్మసంస్థస్ స్థిరో భవ
తామరపువ్వు కన్నులవాడా, నీవు వస్తువుల్లో లేవు, వస్తువులు నీలో లేవు. నీ స్వభావం శుద్ధమైనది, జ్ఞానంతో నిండినది, నీవు నీలోనే నిలకడగా ఉండే వాడవు. అలా స్థిరంగా ఉండు.
వ్యపగతమమతామహాన్ధకారం పదమ్ అమలం విగతైషణం సమేత్య । ప్రభవసి యది చేతసో మహాత్మంస్ తద్ అతిధియే మహతే సతే నమస్ తే
ఓ మహాత్మా, మమకారమనే పెద్ద చీకటి పోయి, ఆశలు లేని, మలినతలేని ఆ స్థితిని నీవు పొందితే, నీ మనస్సు ప్రకాశవంతంగా ఉంటే, నిజంగా గొప్పవాడవు, నీకు నా వందనం.
సమఙ్గాతాపసీమ్ ఏతాం తనుం సన్త్యజ్య భార్గవ । ప్రవిశేమాం తనుం సాధో నగరీమ్ ఇవ పార్థివః
ఓ భార్గవా, రాజు నగరంలోకి ప్రవేశించినట్టు, ఈ ఎండ వేడి తట్టుకున్న శరీరాన్ని వదిలిపెట్టి, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, మనం ఈ కొత్త శరీరంలోకి ప్రవేశిద్దాం.
కాలే పూర్వజయా తన్వా తపః కృత్వానయా పునః । గురుత్వమ్ అసురేన్ద్రాణాం కర్తవ్యం భవతానఘ
సరైన సమయంలో, పూర్వపు శరీరంతో తపస్సు చేసి, మళ్లీ, పాపరహితుడవైన నీవు, అసురాధిపతుల గొప్పతనాన్ని స్వీకరించాలి.
మహాకల్పాన్త ఆయాతే భవతా భార్గవీ తనుః । అపునర్గ్రహణాయైషా త్యాజ్యా ప్రమ్లానపుష్పవత్
భార్గవా, మహాకల్పాంతం వచ్చినప్పుడు ఈ శరీరం మళ్లీ ఎప్పుడూ తీసుకోకుండా, వాడిపోయిన పువ్వులా వదిలేయాలి.
జీవన్ముక్తపదం ప్రాప్తస్ తన్వా ప్రాక్తనరూపయా । మహాసురేన్ద్రగురుతాం కుర్వంస్ తిష్ఠ మహామతే
జీవన్ముక్త స్థితిని పొందినవాడవు కాబట్టి, మునుపటి శరీరంతోనే మహాసురేంద్రులకు గురువుగా ఉండు, మహామతివంతుడా.
కల్యాణమ్ అస్తు వాం యామో వయం త్వ్ అభిమతాం దిశమ్ । న కిఞ్చిద్ అపి తచ్ చిత్తం యస్య నాభిమతం భవేత్
మీరిద్దరికీ శుభం కలగాలి. మేము మనసుకు నచ్చిన దిశగా వెళ్తాము. ఎవరి మనస్సుకు నచ్చని విషయం ఏదైనా ఉందా?
ఇత్య్ ఉక్త్వా ముఞ్చతోః పుష్పం తయోస్ సో ఽన్తరధీయత । తప్తాంశుర్ ఇవ రోదస్యోస్ సమమ్ అంశుభిర్ అంశుమాన్
ఇలా చెప్పి, వారు పువ్వును వదిలినప్పుడు, ఆ మహాత్ముడు ఆకాశంలో సూర్యుడు తన కిరణాలతో కలిసి కనబడకపోయినట్టు అంతర్ధానమయ్యాడు.
గతే తస్మిన్ భగవతి తామ్ ఉక్త్వా భవితవ్యతామ్ । విచార్య భార్గవో ఽభేద్యాం నియతాం నియతేర్ గతిమ్
ఆ ఘనుడు తన విధిని చెప్పి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, భృగువు ఆ విధిని మార్చలేమని, అది ఎప్పటికీ అలాగే కొనసాగుతుందని లోతుగా ఆలోచించాడు.
కాలకారణసంశుష్కాం భావిపుష్పఫలోదయామ్ । వివేశ తాం తనుం బాలాం సులతామ్ ఇవ మాధవః
కాల కారణాలతో వాడిపోయిన, భవిష్యత్తులో పుష్పాలు, ఫలాలు పుట్టించబోయే ఆ యవ్వనమైన, কোমలమైన శరీరంలో మాధవుడు తోటలోని మల్లెతొగ వంటి దానిలో ప్రవేశించినట్లు ప్రవేశించాడు.
సా బ్రాహ్మణతనుర్ భూమౌ వివర్ణవదనాఙ్గికా । పపాత కమ్పితా తూర్ణం ఛిన్నమూలా లతా యథా
ఆ బ్రాహ్మణుని శరీరం ముఖం, అవయవాలు వాడిపోయి, వణికుతూ, వేర్లు కోసిన తోటలోని లతా ఎలా నేలపై పడిపోతుందో, అలాగే త్వరగా నేలపై పడిపోయింది.
తస్యాం ప్రవిష్టజీవాయాం పుత్రతన్వాం మహామునిః । చకారాప్యాయనం మన్త్రైస్ సకమణ్డలువారిభిః
ఆ మహర్షి తన కుమారుని శరీరంలో జీవాన్ని ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత, మంత్రాలతో, కమండలులోని నీటితో ఆయుష్కరమైన క్రియను నిర్వహించాడు.
సర్వనాడ్యస్ తతస్ తన్వ్యాస్ తస్యాః పూర్ణా విరేజిరే । సరితః ప్రావృషీవామ్బుపూరపూరితకోటరాః
ఆ సన్నని దేహవతి యొక్క అన్ని నాడులు, వర్షాకాలంలో నీటితో నిండిపోయిన నదీ గర్భాల్లా, పూర్తిగా నిండిపోయి ప్రకాశించాయి.
నలినీ ప్రావృషీవాసౌ మధావ్ ఇవ నవా లతా । యదా పూర్ణా తదా తస్యాః ప్రాణాః పల్లవితా బభుః
ఆమె వర్షాకాలంలో కమలంలా, వసంతంలో కొత్త వల్లి లాగా కనిపించింది. ఆమె అంతా నిండినప్పుడు, ఆమె ప్రాణశక్తులు పుష్పించాయి.
అథ శుక్రస్ సముత్తస్థౌ వహత్ప్రాణసమీరణః । రసమారుతసంయోగాద్ ఆపూర్ణ ఇవ వారిదః
తర్వాత శుక్రం, ప్రాణవాయువుతో నడిపించబడుతూ, రసం మరియు గాలి కలిసినప్పుడు మేఘం నిండినట్లు, పైకి వచ్చేసింది.
పురో ఽభివాదయామ్ ఆస పితరం పావనాకృతిః । ప్రథమోల్లాసితో మేఘస్ స్తనితేనేవ పర్వతమ్
ఆ పవిత్ర స్వరూపుడు తన తండ్రిని గౌరవంగా నమస్కరించాడు. కొత్తగా మేల్కొన్న మేఘం పర్వతాన్ని తొలిసారి మోగిన గర్జనతో పలకరించినట్లు.
పితాథ ప్రాక్తనీం తస్యాప్య్ ఆలిలిఙ్గ తనుం తతః । స్నేహార్ద్రవృత్తిర్ జలదశ్ చిరాద్ గిరితటీమ్ ఇవ
ఆ తండ్రి, తన కుమార్తె యొక్క మునుపటి శరీరాన్ని ప్రేమతో ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. అతని హృదయం మమకారంతో నిండి, చాలా కాలం తర్వాత వర్షమేఘం కొండ దట్టాన్ని ఆలింగనం చేసినట్లుగా మారింది.
భృగుర్ దదర్శ సస్నేహం ప్రాక్తనీం తానయీం తనుమ్ । మత్తో జాతో ఽయమ్ ఇత్య్ ఆస్థా హరత్య్ అపి మహామతిమ్
భృగువు తన కుమార్తె యొక్క మునుపటి శరీరాన్ని ప్రేమతో చూశాడు. 'ఇవాళ నా నుంచే పుట్టింది' అనే భావన, ఎంత పెద్ద జ్ఞానికైనా మమకారాన్ని కలిగిస్తుంది.
మత్పుత్రో ఽయమ్ ఇతి స్నేహో భృగుమ్ అప్య్ అహరత్ తదా । పరతాత్మీయతా చేయం యావదాకృతి భావినీ
'ఇతడు నా కుమారుడు' అనే ప్రేమభావం ఆ సమయంలో భృగువుని కూడా ఆక్రమించింది. రూపం ఉన్నంతవరకు, 'ఇది నాది' అనే భావన మనలో ఉండిపోతుంది.