భృగుణోత్పాదితే కాయే తత్ తస్మింస్ తస్య కిం మునే । మహాన్ అతిశయో జాతః పరిదేవనమ్ ఏవ వా
మహర్షీ, భృగువు సృష్టించిన ఆ శరీరంలో అతనికి ఏ గొప్ప ఆశ్చర్యం లేదా విచారం కలిగిందా?
శుక్రస్య కలనా రామ యాసౌ జీవదశాం గతా । కర్మాత్మికా సముత్పన్నా భృగోర్ భార్గవరూపిణీ
ఓ రామా, శుక్రుని సారభూతమైన తత్వం జీవరూపం పొంది, భృగువు నుండి భృగు వంశ స్వరూపంగా, క్రియారూపంగా ప్రబలింది.
సా హీదమ్ప్రథమత్వేన సమేత్య పరమాత్ పదాత్ । భూతాకాశపదం ప్రాప్య వాతవ్యావలితా సతీ
ఆ తత్వం ముందుగా పరమ స్థితితో ఏకమై, భూతాకాశ స్థితిని పొందింది. ఆ తరువాత గాలిచేత కలదీయబడింది.
ప్రాణాపానప్రవాహేణ ప్రవిశ్య హృదయం భృగోః । క్రమేణ వీర్యతామ్ ఏత్య సమ్పన్నౌశనసీ తనుః
ప్రాణాపాన ప్రవాహంతో భృగువు హృదయంలోకి ప్రవేశించి, క్రమంగా శక్తిని సంపాదించి, ఉశనసి శరీరంగా మారింది.
విహితబ్రాహ్మసంస్కారా తతస్ సా పితుర్ అగ్రగా । కాలేన మహతా ప్రాప్తా శుష్కకఙ్కాలరూపతామ్
బ్రాహ్మణ సంస్కారాలు పొందిన ఆమె, తండ్రి సంతానంలో ముఖ్యురాలిగా నిలిచి, కాలక్రమంలో ఎండిపోయిన ఎముకల రూపాన్ని పొందింది.
ఇదమ్ప్రథమమ్ ఆయాతా యదా సా బ్రహ్మణస్ తనుః । తతస్ తాం ప్రతి శుక్రేణ తదా తత్ పరిదేవితమ్
బ్రహ్మ యొక్క ఆ శరీరం మొదట విడిచిపెట్టినప్పుడు, అప్పుడు శుక్రుడు ఆమె కోసం దుఃఖించాడు.
వీతరాగో ఽప్య్ అనిచ్ఛో ఽపి సమఙ్గావిప్రరూపవాన్ । స్వాం శుశోచ తనుం శుక్రస్ స్వభావో హ్య్ ఏష దేహజః
వైరాగ్యంతో, ఆశలు లేకుండా, ప్రశాంతంగా, బ్రాహ్మణ స్వరూపంతో ఉన్నా కూడా, శుక్రుడు తన శరీరం కోసం దుఃఖించాడు; ఎందుకంటే ఇది శరీరధారుల సహజ స్వభావం.
కిం తు ప్రదర్శితం తేన శోకవ్యాజేన ధీమతామ్ । వైరాగ్యప్రతిపత్త్యై తత్ పృథక్త్వం దేహదేహినోః
అయితే, ఆ దుఃఖాన్ని చూపించడం ద్వారా, జ్ఞానులు శరీరం మరియు ఆత్మ మధ్య తేడా తెలుసుకోవాలని, వైరాగ్యం కలుగాలని శుక్రుడు చూపించాడు.
జ్ఞస్యాజ్ఞస్య చ దేహస్య యావజ్జీవమ్ అయం క్రమః । లోకవద్ వ్యవహారో యత్ సక్త్యాసక్త్యాథ వా సదా
జ్ఞానిగానీ, అజ్ఞానిగానీ, శరీరం జీవితం ఉన్నంతవరకు ఇదే విధంగా ఉంటుంది; లోకంలో కూడా, ఎవరి శక్తి ఉన్నదానికనుగుణంగా లేదా లేకపోతే, వ్యవహారం ఎప్పుడూ జరుగుతుంది.
యే పరిజ్ఞాతగతయో యే చాజ్ఞాః పశుధర్మిణః । లోకసంవ్యవహారేషు తే స్థితా వనజాలవత్
విషయాల స్వరూపాన్ని గ్రహించినవారు, అలాగే తెలియని వారు కూడా, లోకంలో జరిగే వ్యవహారాల్లో, వలలో చిక్కిన తామరపువ్వుల్లా ఉంటారు.
వ్యవహారీ యథైవాజ్ఞస్ తథైవ కిల పణ్డితః । వాసనామాత్రభేదో ఽత్ర కారణం బన్ధమోక్షయోః
ఎలా తెలియని వారు వ్యవహరిస్తారో, అలాగే జ్ఞానులు కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఇక్కడ బంధనానికి, విముక్తికి కారణం వాసనలలో ఉన్న తేడా మాత్రమే.
యావచ్ ఛరీరం తావద్ ధి దుఃఖే దుఃఖం సుఖే సుఖమ్ । అసంసక్తధియో ధీరా దర్శయన్త్య్ అప్రబుద్ధవత్
శరీరం ఉన్నంతవరకు, బాధలో బాధ అనుభవిస్తారు, సుఖంలో సుఖాన్ని అనుభవిస్తారు. కానీ అసక్తి మనస్సుతో ఉన్న ధీరులు, అవగాహన లేని వారిలా కనిపిస్తారు.
సుఖేషు సుఖితా నిత్యం దుఃఖితా దుఃఖవృత్తిషు । మహాత్మానో హి దృశ్యన్తే నూనమ్ అన్తస్ తు శీతలాః
సుఖ సమయంలో వారు ఎప్పుడూ సంతోషంగా కనిపిస్తారు, దుఃఖ సమయంలో దుఃఖంగా కనిపిస్తారు. కానీ మహాత్ములు లోపల మాత్రం చల్లగా, అసక్తిగా ఉంటారు.
స్తమ్భస్య ప్రతిబిమ్బాని క్షుభ్యన్తి న వపుస్ స్థిరమ్ । జ్ఞస్య కర్మేన్ద్రియాణ్య్ ఏవ క్షుభ్యన్తి న మనస్ స్థిరమ్
ఎలా ఒక స్తంభంలో ప్రతిబింబాలు కదిలినా, ఆ స్తంభం మాత్రం అచలంగా ఉంటుంది, అలాగే జ్ఞానికి కేవలం క్రియాశక్తులు మాత్రమే కదలికకు లోనవుతాయి, కానీ మనస్సు మాత్రం స్థిరంగా ఉంటుంది.
చలాచలతయా తజ్జ్ఞో లోకవృత్తిషు తిష్ఠతి । అధస్స్థితిర్ ఇవ స్వచ్ఛం ప్రతిబిమ్బేషు భాస్కరః
ఈ విషయం తెలుసుకున్నవాడు, ప్రపంచ వ్యాపారాల్లో కదిలినా, నిలిచినా, నీటిలో తళుకుబడి పడే సూర్యుడు లాగానే నిర్మలంగా ఉంటాడు.
సన్త్యక్తలోకకర్మాపి బద్ధ ఏవాప్రబుద్ధధీః । అత్యక్తమోహలీలో ఽపి ముక్త ఏవ ప్రబుద్ధధీః
ప్రపంచ కార్యాలు వదిలేసినవాడైనా, మనస్సు మేలుకోకపోతే బంధనంలోనే ఉంటాడు. మాయా ఆటలు వదలకపోయినా, మనస్సు మేలుకున్నవాడు నిజంగా విముక్తుడే.
ముక్తబుద్ధీన్ద్రియో ముక్తో బద్ధకర్మేన్ద్రియో ఽపి హి । బద్ధబుద్ధీన్ద్రియో బద్ధో ముక్తకర్మేన్ద్రియో ఽపి హి
మనస్సు, ఇంద్రియాలు విముక్తంగా ఉన్నవాడు, కర్మలు బంధించబడ్డా, నిజంగా విముక్తుడే. మనస్సు, ఇంద్రియాలు బంధించబడి ఉంటే, కర్మలు విముక్తమైనా, అతడు బంధుడే.
సుఖదుఃఖదృశోర్ లోకే బన్ధమోక్షదృశోస్ తథా । హేతుర్ బుద్ధీన్ద్రియాణ్య్ ఏవ తేజాంసీవ ప్రకాశనే
ఈ లోకంలో మనస్సు, ఇంద్రియాలు సుఖదుఃఖాలను, బంధముక్తులను అనుభవించడానికి కారణమవుతాయి. ఇవి వెలుగు ఎలా ప్రకాశానికి కారణమో, అలాగే మన అనుభూతులకు కూడా ఇవే మూలం.
బహిర్ లోకోచితాచారస్ త్వ్ అన్తర్ ఆచారవర్జితః । సమో ఽసన్న్ ఇవ తిష్ఠ త్వం సంశాన్తసకలైషణః
బయట ప్రపంచపు ఆచారాలను అనుసరించు. కానీ లోపల మాత్రం ఎలాంటి ఆచారాలకు పట్టుబడకుండా, అన్ని కోరికలు శాంతించిపోయినవాడిగా, అసక్తిగా నిల్చొనివుండు.
సర్వైషణావిముక్తేన స్వాత్మనాత్మని తిష్ఠతా । కురు కర్మాణి కార్యాణి నూనం సామనసి స్థితిః
అన్ని కోరికలు వదిలిపెట్టి, నీ స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండి, చేయవలసిన పనులు చేయు. ఇదే సమచిత్తత స్థితి.
ఆధివ్యాధిమహావర్తే గర్తే సంసారవర్త్మని । మమతోగ్రాన్ధకూపే ఽస్మిన్ మా పతాతపదాయిని
ఈ సంసారమార్గంలో ఉన్న బాధలు, వ్యాధుల మహాసముద్రంలో, మమకారపు లోతైన అంధకూపంలో పడిపోకూడదు, పరమమార్గాన్ని కోరువాడా.
న త్వం భావేషు నో భావాస్ త్వయి తామరసేక్షణ । శుద్ధబుద్ధస్వభావస్ త్వమ్ ఆత్మసంస్థస్ స్థిరో భవ
తామరపువ్వు కన్నులవాడా, నీవు వస్తువుల్లో లేవు, వస్తువులు నీలో లేవు. నీ స్వభావం శుద్ధమైనది, జ్ఞానంతో నిండినది, నీవు నీలోనే నిలకడగా ఉండే వాడవు. అలా స్థిరంగా ఉండు.
వ్యపగతమమతామహాన్ధకారం పదమ్ అమలం విగతైషణం సమేత్య । ప్రభవసి యది చేతసో మహాత్మంస్ తద్ అతిధియే మహతే సతే నమస్ తే
ఓ మహాత్మా, మమకారమనే పెద్ద చీకటి పోయి, ఆశలు లేని, మలినతలేని ఆ స్థితిని నీవు పొందితే, నీ మనస్సు ప్రకాశవంతంగా ఉంటే, నిజంగా గొప్పవాడవు, నీకు నా వందనం.
సమఙ్గాతాపసీమ్ ఏతాం తనుం సన్త్యజ్య భార్గవ । ప్రవిశేమాం తనుం సాధో నగరీమ్ ఇవ పార్థివః
ఓ భార్గవా, రాజు నగరంలోకి ప్రవేశించినట్టు, ఈ ఎండ వేడి తట్టుకున్న శరీరాన్ని వదిలిపెట్టి, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, మనం ఈ కొత్త శరీరంలోకి ప్రవేశిద్దాం.
కాలే పూర్వజయా తన్వా తపః కృత్వానయా పునః । గురుత్వమ్ అసురేన్ద్రాణాం కర్తవ్యం భవతానఘ
సరైన సమయంలో, పూర్వపు శరీరంతో తపస్సు చేసి, మళ్లీ, పాపరహితుడవైన నీవు, అసురాధిపతుల గొప్పతనాన్ని స్వీకరించాలి.
మహాకల్పాన్త ఆయాతే భవతా భార్గవీ తనుః । అపునర్గ్రహణాయైషా త్యాజ్యా ప్రమ్లానపుష్పవత్
భార్గవా, మహాకల్పాంతం వచ్చినప్పుడు ఈ శరీరం మళ్లీ ఎప్పుడూ తీసుకోకుండా, వాడిపోయిన పువ్వులా వదిలేయాలి.
జీవన్ముక్తపదం ప్రాప్తస్ తన్వా ప్రాక్తనరూపయా । మహాసురేన్ద్రగురుతాం కుర్వంస్ తిష్ఠ మహామతే
జీవన్ముక్త స్థితిని పొందినవాడవు కాబట్టి, మునుపటి శరీరంతోనే మహాసురేంద్రులకు గురువుగా ఉండు, మహామతివంతుడా.
కల్యాణమ్ అస్తు వాం యామో వయం త్వ్ అభిమతాం దిశమ్ । న కిఞ్చిద్ అపి తచ్ చిత్తం యస్య నాభిమతం భవేత్
మీరిద్దరికీ శుభం కలగాలి. మేము మనసుకు నచ్చిన దిశగా వెళ్తాము. ఎవరి మనస్సుకు నచ్చని విషయం ఏదైనా ఉందా?
ఇత్య్ ఉక్త్వా ముఞ్చతోః పుష్పం తయోస్ సో ఽన్తరధీయత । తప్తాంశుర్ ఇవ రోదస్యోస్ సమమ్ అంశుభిర్ అంశుమాన్
ఇలా చెప్పి, వారు పువ్వును వదిలినప్పుడు, ఆ మహాత్ముడు ఆకాశంలో సూర్యుడు తన కిరణాలతో కలిసి కనబడకపోయినట్టు అంతర్ధానమయ్యాడు.
గతే తస్మిన్ భగవతి తామ్ ఉక్త్వా భవితవ్యతామ్ । విచార్య భార్గవో ఽభేద్యాం నియతాం నియతేర్ గతిమ్
ఆ ఘనుడు తన విధిని చెప్పి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, భృగువు ఆ విధిని మార్చలేమని, అది ఎప్పటికీ అలాగే కొనసాగుతుందని లోతుగా ఆలోచించాడు.