ఇయం సా మత్తనుర్ మత్తదేవస్త్రీగణలాలితా । సరీసృపముఖక్షుణ్ణా పశ్య శేతే ధరాతలే
ఇదే ఆ మత్తులో ఉన్న శరీరం, దేవతా స్త్రీలతో ఆడుకున్నదే. ఇప్పుడు అది పురుగుల నోటికి నలిగిపోయి నేలపై పడివుంది, చూడు.
నన్దనోద్యానషణ్డేషు మమ తన్వా యయానయా । చిరం విలసితం సేయం శుష్కకఙ్కాలతాం గతా
నందనవనాల్లో నా ఈ దేహంతో ఎన్నో కాలాలు ఆనందంగా విహరించాను. ఇప్పుడు అది ఎండిపోయిన ఎముకల కట్టయింది.
సురాఙ్గనాఙ్గసంసఙ్గాద్ ఉత్తుఙ్గానఙ్గరఙ్గయా । చేతోవృత్త్యా రహితయా తన్వేహ మమ శుష్యతే
దేవతా స్త్రీలతో కలయికలో, పరమానందంలో మునిగిపోయిన మనస్సుతో గడిపిన నా ఈ శరీరం, ఇప్పుడు ఆ ఆలోచనలు లేక ఎండిపోతుంది.
తేషు తేషు విలాసేషు తాసు తాసు దశాసు చ । తథా తా భావనా బద్ధ్వా కథం స్వస్థో ఽసి దేహక
అన్ని రకాల ఆనందాల్లో, ఎన్నో స్థితుల్లో నువ్వు ఆ భావాలతో బంధించుకున్నావు. ఇప్పుడు, ఓ శరీరా, నీవు ఎలా నిశ్చలంగా ఉన్నావు?
హా తనో క్వావభగ్నాసి తాపసంశోషమ్ ఆగతా । కరఙ్కతాం ప్రయాతాసి మాం భావయసి దుర్భగే
హాయ్ దేహమా, నువ్వు ఎక్కడ పడిపోయావు? తపస్సు వల్ల పూర్తిగా ఎండిపోయి, ఎముకల కట్టగా మారిపోయావు. దురదృష్టవశాత్తు నన్ను ఆలోచనలో పడేస్తున్నావు.
దేహేనాహం విలాసేషు యేనైవ ముదితో ఽభవమ్ । కఙ్కలతామ్ ఉపగతాత్ తస్మాద్ ఏవ బిభేమ్య్ అహమ్
ఈ శరీరంతోనే నేను ఒకప్పుడు ఆనందంగా విహరించాను. ఇప్పుడు అదే శరీరం ఎముకల కట్టగా మారిపోయి, దాన్ని చూసి భయపడుతున్నాను.
తారాజాలసమాకారో యత్ర హారో ఽభవత్ పురా । మమోరసి నిలీయన్తే పశ్య తత్ర పిపీలకాః
ఒకప్పుడు నా ఛాతీపై నక్షత్రాల వలె మెరిసే హారం మెరిసేది. ఇప్పుడు అక్కడ చూడూ, చీమలు గూడు కట్టుకుంటున్నాయి.
ద్రవత్కాఞ్చనకాన్తేన లోభం నీతా వరాఙ్గనాః । యేన మద్వపుషా తేన పశ్య కఙ్కలతోహ్యతే
నా శరీరం బంగారు వర్ణంతో మెరిసి అందమైన యువతులను ఆకర్షించేది. ఇప్పుడు అదే శరీరం ఎముకల కట్టగా మారి, అందరూ దానిని హేళనగా చూస్తున్నారు.
పశ్యేమే వితతాస్యేన తాపసంశుష్కకృత్తినా । మత్కఙ్కాలకువక్త్రేణ విత్రాస్యన్తే వనే మృగాః
ఇదిగో, నా నోరు వెడల్పుగా తెరుచుకుని, తపస్సు వల్ల చర్మం ఎండిపోయి, నా ఎముకల ముఖాన్ని చూసి అడవిలోని జంతువులు కూడా భయపడుతున్నాయి.
పశ్యాతిసంశుష్కతయా శవోదరదరీ మమ । ప్రకాశార్కాంశుజాలేన వివేకేనేవ శోభతే
ఎంతగా ఎండిపోయిందో చూడు, నా శవదేహపు పొట్టలోని ఖాళీ భాగం, సూర్యకిరణాల వెలుతురుతో మెరిసిపోతున్నట్టు కనిపిస్తోంది. అది వివేకంతో వెలుగునిచ్చినట్లుగా ఉంది.
మత్తనుః పరిశుష్కేయం స్థితోత్తానా వనావనౌ । వైరాగ్యం నయతీవాత్మతుచ్ఛత్వేనామ్బరస్థితాన్
నా శరీరం అడవిలో పైకి తిరిగి ఎండిపోయి పడుంది. దాని ఖాళీతనాన్ని చూసినవారికి అది ఆకాశంలో వేలాడుతున్నట్టు, విరక్తిని కలిగించేలా కనిపిస్తోంది.
శబ్దరూపరసస్పర్శగన్ధలోభవిముక్తయా । నిర్వికల్పసమాధ్యేవ మమ తన్వోష్యతే గిరౌ
శబ్దం, రూపం, రుచి, స్పర్శ, వాసనల కోరికలన్నీ విడిచిపెట్టిన నా శరీరం, ఈ పర్వతంపై నిశ్చల సమాధిలో ఉన్నట్టు విశ్రాంతిగా ఉంది.
సంశాన్తే చిత్తవేతాలే యామ్ ఆనన్దకలాం తనుః । యాతి తామ్ అపి రాజ్యేన జాగతేన న గచ్ఛతి
మనస్సు అనే పిశాచం శాంతమైతే, నా శరీరం అలాంటి ఆనందాన్ని పొందుతుంది. ఆ ఆనందాన్ని ప్రపంచాన్ని పాలించినా కూడా పొందలేరు.
పశ్య విశ్రాన్తసర్వేహం విగతాశేషకౌతుకమ్ । నిరస్తకల్పనాజాలం సుఖం శేతే కలేవరమ్
చూడు, నేను పూర్తిగా విశ్రాంతిలో ఉన్నాను; అన్ని ఆశక్తులు పోయాయి. ఊహల వలయాన్ని దాటి, ఈ శరీరం సంతోషంగా విశ్రాంతిగా ఉంది.
చిత్తమర్కటసంరమ్భసఙ్క్షుబ్ధః కాయపాదపః । తథా వేగేన చలతి యథా మూలాని కృన్తతి
మనస్సు కోతి లా అల్లరి చేస్తే, ఈ శరీర వృక్షం అంత వేగంగా కదిలిపోతుంది, చివరికి తన మూలాలను కూడా కోసుకుంటుంది.
చిత్తానర్థవిముక్తో ఽద్రౌ గజాభ్రహరివిభ్రమమ్ । నాయం పశ్యతి మే దేహః పరానన్ద ఇవ స్థితః
మనస్సు బాధల నుండి విముక్తమైనప్పుడు, నా శరీరం ఏనుగులు, మేఘాలు, సింహాల కలవరాన్ని అనుభవించదు; అది పరమానందంలో ఉన్నట్టు స్థిరంగా ఉంటుంది.
సర్వాశాజ్వరసమ్మోహమిహికాశరదాగమమ్ । అచిత్తత్వం వినా నాన్యచ్ ఛ్రేయః పశ్యామి జన్తుషు
అన్ని ఆశల జ్వరం, మోహమయమైన మంచును శరదృతువు సూర్యుడు పోగొట్టినట్లు, మనస్సు లేని స్థితి తప్ప జీవులకు మరే మేలు కనిపించదు.
త ఏవ సుఖసమ్భోగసీమాన్తం సముపాగతాః । మహాధియశ్ శాన్తధియో యే యాతా విమనస్కతామ్
శాంతమైన మనస్సు కలిగిన గొప్ప జ్ఞానులు మనస్సు లేని స్థితిని పొందినవారు నిజంగా పరమానందాన్ని, పరిపూర్ణ సుఖాన్ని అనుభవించారు.
సర్వదుఃఖదశాముక్తాం సంశాన్తాం విగతజ్వరామ్ । దిష్ట్యా పశ్యామ్య్ అమననాం వనే తనుమ్ ఇమామ్ అహమ్
అదృష్టవశాత్తు ఈ అడవిలో ఉన్న ఈ శరీరం అన్ని బాధల నుండి విముక్తమై, పూర్తిగా శాంతంగా, జ్వరం లేకుండా, మనస్సు లేని స్థితిలో ఉన్నదని నేను చూస్తున్నాను.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ భార్గవేణ తదా కిల । సుబహూన్య్ ఉపభుక్తాని శరీరాణి పునః పునః
ప్రభూ, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు, ఆ కాలంలో భృగువు అనేక శరీరాలను మళ్లీ మళ్లీ అనుభవించాడు.
భృగుణోత్పాదితే కాయే తత్ తస్మింస్ తస్య కిం మునే । మహాన్ అతిశయో జాతః పరిదేవనమ్ ఏవ వా
మహర్షీ, భృగువు సృష్టించిన ఆ శరీరంలో అతనికి ఏ గొప్ప ఆశ్చర్యం లేదా విచారం కలిగిందా?
శుక్రస్య కలనా రామ యాసౌ జీవదశాం గతా । కర్మాత్మికా సముత్పన్నా భృగోర్ భార్గవరూపిణీ
ఓ రామా, శుక్రుని సారభూతమైన తత్వం జీవరూపం పొంది, భృగువు నుండి భృగు వంశ స్వరూపంగా, క్రియారూపంగా ప్రబలింది.
సా హీదమ్ప్రథమత్వేన సమేత్య పరమాత్ పదాత్ । భూతాకాశపదం ప్రాప్య వాతవ్యావలితా సతీ
ఆ తత్వం ముందుగా పరమ స్థితితో ఏకమై, భూతాకాశ స్థితిని పొందింది. ఆ తరువాత గాలిచేత కలదీయబడింది.
ప్రాణాపానప్రవాహేణ ప్రవిశ్య హృదయం భృగోః । క్రమేణ వీర్యతామ్ ఏత్య సమ్పన్నౌశనసీ తనుః
ప్రాణాపాన ప్రవాహంతో భృగువు హృదయంలోకి ప్రవేశించి, క్రమంగా శక్తిని సంపాదించి, ఉశనసి శరీరంగా మారింది.
విహితబ్రాహ్మసంస్కారా తతస్ సా పితుర్ అగ్రగా । కాలేన మహతా ప్రాప్తా శుష్కకఙ్కాలరూపతామ్
బ్రాహ్మణ సంస్కారాలు పొందిన ఆమె, తండ్రి సంతానంలో ముఖ్యురాలిగా నిలిచి, కాలక్రమంలో ఎండిపోయిన ఎముకల రూపాన్ని పొందింది.
ఇదమ్ప్రథమమ్ ఆయాతా యదా సా బ్రహ్మణస్ తనుః । తతస్ తాం ప్రతి శుక్రేణ తదా తత్ పరిదేవితమ్
బ్రహ్మ యొక్క ఆ శరీరం మొదట విడిచిపెట్టినప్పుడు, అప్పుడు శుక్రుడు ఆమె కోసం దుఃఖించాడు.
వీతరాగో ఽప్య్ అనిచ్ఛో ఽపి సమఙ్గావిప్రరూపవాన్ । స్వాం శుశోచ తనుం శుక్రస్ స్వభావో హ్య్ ఏష దేహజః
వైరాగ్యంతో, ఆశలు లేకుండా, ప్రశాంతంగా, బ్రాహ్మణ స్వరూపంతో ఉన్నా కూడా, శుక్రుడు తన శరీరం కోసం దుఃఖించాడు; ఎందుకంటే ఇది శరీరధారుల సహజ స్వభావం.
కిం తు ప్రదర్శితం తేన శోకవ్యాజేన ధీమతామ్ । వైరాగ్యప్రతిపత్త్యై తత్ పృథక్త్వం దేహదేహినోః
అయితే, ఆ దుఃఖాన్ని చూపించడం ద్వారా, జ్ఞానులు శరీరం మరియు ఆత్మ మధ్య తేడా తెలుసుకోవాలని, వైరాగ్యం కలుగాలని శుక్రుడు చూపించాడు.
జ్ఞస్యాజ్ఞస్య చ దేహస్య యావజ్జీవమ్ అయం క్రమః । లోకవద్ వ్యవహారో యత్ సక్త్యాసక్త్యాథ వా సదా
జ్ఞానిగానీ, అజ్ఞానిగానీ, శరీరం జీవితం ఉన్నంతవరకు ఇదే విధంగా ఉంటుంది; లోకంలో కూడా, ఎవరి శక్తి ఉన్నదానికనుగుణంగా లేదా లేకపోతే, వ్యవహారం ఎప్పుడూ జరుగుతుంది.
యే పరిజ్ఞాతగతయో యే చాజ్ఞాః పశుధర్మిణః । లోకసంవ్యవహారేషు తే స్థితా వనజాలవత్
విషయాల స్వరూపాన్ని గ్రహించినవారు, అలాగే తెలియని వారు కూడా, లోకంలో జరిగే వ్యవహారాల్లో, వలలో చిక్కిన తామరపువ్వుల్లా ఉంటారు.