స్వయా వాసనయా లోకో యద్ యత్ కర్మ కరోతి యః । స తథైవ తద్ ఆప్నోతి నేతరస్యాత్ర కర్తృతా
ప్రతి వ్యక్తి తన స్వంత వాసనలతో ఏ కార్యం చేస్తాడో, దాని ఫలితాన్ని కూడా అదే విధంగా పొందుతాడు; ఇందులో మరొకరికి చేసేవారి పాత్ర లేదు.
నానుసంహితమ్ అన్తర్ యన్ మనోవాసనయా స్వయా । కో నామ భువనే సో ఽస్తి తత్ కర్తుం యస్య శక్తతా
ఈ లోకంలో ఎవరికైనా తన మనసు ఒప్పుకోని పని చేయగల శక్తి ఉందా? మనసు ఒప్పుకుంటేనే ఏ పని జరుగుతుంది.
యే స్వర్గనరకాభోగా యాస్ స్వర్గనరకైషణాః । స్వమనోమననేన్దోస్ స నిష్ష్యన్దో మాన్ద్యదుఃఖదః
స్వర్గం, నరకంలో అనుభవాలు, వాటి కోరికలు అన్నీ మన మనసులోంచే పుట్టినవే. వాటి ఫలితం చివరికి మాంద్యం, బాధలు మాత్రమే.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన శబ్దసన్దర్భకారిణా । ఉత్తిష్ఠ భగవన్ యామో యత్ర తే తనయస్ స్థితః
ఇక్కడ ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? పదండి భగవంతుడా, మనం మీ కుమారుడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళుదాం.
సర్వం చిత్తశరీరేణ భుక్త్వా శుక్రః క్షణాద్ ఇహ । అద్యేన్దురశ్మిసఙ్ఘట్టాత్ సమఙ్గాతాపసస్ స్థితః
మనస్సుతో అన్నీ అనుభవించిన శుక్రుడు, ఇప్పుడు ఒక క్షణంలోనే, చంద్రుని కిరణాలు కలిసినప్పుడు, సూర్యుని వేడిలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.
తత్ప్రాణపవనశ్ చిత్త్వయుక్త ఇన్ద్వంశుగః ఫలమ్ । అవశ్యాయతయా భూత్వా వీర్యత్వేన నరస్ స్థితః
ఆ ప్రాణవాయువు మనస్సుతో కలసి, చంద్రకిరణాల ఫలాన్ని మోసుకుంటూ, వర్షంలా మారి, పురుషునిలో శక్తిగా నిలుస్తుంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భగవాన్ కాలో హసన్న్ ఇవ జగద్గతీః । హస్తాద్ ధస్తేన జగ్రాహ భృగుమ్ ఇన్దుమ్ ఇవాంశుమాన్
ఇలా చెప్పిన అనంతరం, కాలమహర్షి లోకాల నడకను చిరునవ్వుతో చూశాడనిపిస్తూ, భృగుమునిని తన చేతితో పట్టుకున్నాడు, అది సూర్యుడు చంద్రకిరణాన్ని తడుముకున్నట్లే.
అహో ను చిత్రా నియతేర్ వ్యవస్థేతి వదఞ్ శనైః । భగవాన్ భృగుర్ ఉత్తస్థావ్ ఉదయాద్రేర్ యథా రవిః
"నియతివిధానాలు ఎంత అద్భుతంగా ఉన్నాయి!" అని మృదువుగా పలుకుతూ, భృగుమహర్షి తూర్పు పర్వతం మీద నుంచి ఉదయించే సూర్యునిలా లేచాడు.
తేజోనిధీ సుసమసఙ్గసముత్థితౌ తౌ భాతస్ తదా వరవనే సతమాలజాలే । తుల్యోదయావ్ ఇవ నభస్య్ అమలే విహర్తుమ్ అభ్యుద్యతావ్ అజలదౌ సకలేన్దుసూర్యౌ
ఆ ఇద్దరూ ఒకేసారి వెలుగుల నిధుల్లా వెలుగుతూ, అందమైన అరణ్యంలో నల్ల తామల వృక్షాల మధ్య ప్రకాశించారు. వారు ఆకాశంలో కలిసే చంద్రుడు, సూర్యుడు మేఘాల మధ్య విహరించేందుకు సిద్ధమైనట్లు కనిపించారు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఆ ముని ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంకాలానికి దగ్గరైంది. సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, సూర్యుని మృదువైన కిరణాలతో కలిసి స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు.
తౌ శైలాద్ అవరోహన్తౌ దృష్టవన్తౌ మహాద్యుతీ । నవహేమలతాజాలకుఞ్జసుప్తాన్ నభశ్చరాన్
వారు ఆ కొండ నుంచి దిగుతూ, నూతనమైన బంగారు లతలతో అలంకరించబడిన తోటల్లో నిద్రిస్తున్న ప్రకాశవంతమైన ఆకాశవాసులను చూశారు.
వల్లీవలయదోలాభిః క్రీడన్తీర్ గగనాఙ్గనాః । హరిణీముగ్ధముగ్ధాక్షిప్రేక్షితస్మారితోత్పలాః
ఆకాశంలో ఉన్న యువతులు లతలతో చేసిన గాజులు, ఊయలలతో ఆడుకుంటూ, హరిణి పిల్లల మాదిరిగా అమాయకమైన చూపులతో, తమ అందమైన కళ్లతో కమలాలను తలపించేలా ఉన్నారు.
సింహాన్ అధ్యాసితోత్తుఙ్గశిలాశకలవిష్టరాన్ । ధృతాకారాన్ ఇవోత్సాహాన్ హేలాదృష్టజగత్త్రయాన్
ఎత్తైన పర్వత శిలలపై కూర్చున్న సింహాలు, ఉత్సాహానికి రూపాలుగా కనిపిస్తూ, మూడు లోకాల్ని నిర్లక్ష్యంగా చూస్తూ ఉండేవి.
తాలోత్తాలలతాన్యస్తహస్తాన్ హస్తిఘటాపతీన్ । మదావలేపనిద్రాలూన్ మదాన్ మూర్తిమ్ ఇవాస్థితాన్
అక్కడ వారు తాటి, వల్లి కాండలపై చేతులు ఉంచుకుని, మదంతో మత్తుగా, గర్వంతో నిండినట్లు నిలబడి ఉన్న ఏనుగుల నాయకులను చూశారు.
పుష్పకేసరరక్తాఙ్గపవనారుణవాలధీన్ । చఞ్చలాంశ్ చమరాంశ్ చారు భూభృన్మఙ్గలచాలితాన్
పుష్పరేణువులతో, గాలి తాకిడితో శరీరం ఎర్రబడిన, అందంగా ఊగిపడే తోకలతో, భూమిపై మంగళకరంగా కదులుతున్న చమరాలను వారు చూశారు.
కృతాజస్రపతత్పుష్పధారాసారనిమజ్జనాన్ । భ్రమరాన్ సర్జఖర్జూరశాఖాశరణతాం గతాన్
అక్కడ ఎప్పటికప్పుడు పూల వర్షంలో మునిగిపోయి, సర్జ, ఖర్జూర వృక్షాల కొమ్మల్లో ఆశ్రయం తీసుకుంటున్న తేనెటీగలను వారు చూశారు.
పరస్పరఫలాఘాతక్ష్వేడావిజితకీచకాన్ । ధాతుపాటలసద్వక్త్రాన్ మర్కటాన్ అటనోత్కటాన్
అక్కడ ఖనిజాలతో ముఖాలు రంగు పులిమిన, ఒకరిపై ఒకరు పండ్లు విసిరుకుంటూ, పెద్ద శబ్దాలు చేస్తూ, కీచకలను ఓడించినట్లు తిరిగే కోతులను వారు చూశారు.
లతావితానసఞ్ఛన్నసానూపవనమన్దిరాన్ । సిద్ధాన్ అమరనారీభిర్ మన్దారకుసుమాహతాన్
తెన్నెలతాడులతో కప్పబడిన కొండదారులు, తోటలు, మేడలు, అక్కడ సిద్ధులు దేవకన్యలతో కలిసి, మందారపువ్వులతో అలంకరించబడి ఆనందంగా ఉంటారు.
ధాతుపాటలనిర్వారిపయోదపటసంవృతాన్ । తటాన్ అజనసంసర్గాన్ బౌద్ధాన్ ప్రవ్రాజితాన్ ఇవ
అక్కడి తీరాలు ఖనిజాల పొరలతో, మేఘపు చాదరలతో కప్పబడి, ఎవ్వరూ అడుగుపెట్టని చోట్లా, లోక సంబంధం విడిచిన బౌద్ధసన్యాసుల్లా కనిపిస్తాయి.
సరితః కున్దమన్దారపినద్ధలహరీఘటాః । సాగరోత్కతయేవాత్తమధుమాసప్రసాధనాః
అక్కడ నదులు మల్లెపువ్వులు, మందారపువ్వుల గుచ్చులతో అలలు కట్టబడి, వసంతకాలపు సౌందర్యంతో అలంకరించబడి, సముద్రం వాటిని తనవైపు లాక్కున్నట్టు కనిపిస్తాయి.
పుష్పభారపినద్ధాఙ్గాన్ వృక్షాన్ పవనకమ్పితాన్ । క్షీవాన్ ఇవ మధుప్రాప్తౌ ఘూర్ణన్మధుకరేక్షణాన్
పువ్వుల భారంతో వంగిన కొమ్మలతో, గాలికి ఊగిపోతున్న చెట్లు, తేనె వచ్చిన ఆనందంలో అలసిపోయినట్టు, వాటి చుట్టూ తేనెటీగలు చుట్టుముట్టి తిరుగుతూ కనిపిస్తాయి.
శైలరాజశ్రియం స్ఫీతాం పశ్యన్తౌ తావ్ ఇతస్ తతః । ప్రాప్తవన్తౌ వసుమతీం పురపత్తనమణ్డితామ్
పర్వతరాజు యొక్క మహిమను విస్తారంగా చూస్తూ, వారు ఇద్దరూ ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తూ, నగరాలు పట్టణాలతో అలంకరించబడిన భూమిని చేరుకున్నారు.
క్షణాద్ అవాపతుస్ తత్ర పుష్పలోలతరఙ్గిణీమ్ । సమఙ్గాం సరితం సాధూ సర్వపుష్పమయీమ్ ఇవ
అక్కడ వారు క్షణంలోనే పువ్వులతో ఆడుకుంటున్న అలలతో, అందంగా, సంపూర్ణంగా, మొత్తం పుష్పాలతో నిండినట్టు కనిపించే ఒక నదిని చేరారు.
దదర్శాథ తటే తస్యాః కస్మింశ్చిత్ తనయం భృగుః । దేహాన్తరపరావృత్తం భావమ్ అన్యమ్ ఉపాగతమ్
ఆ నది తీరంలో, భృగువు ఒక యువకున్ని చూశాడు. అతడు తన మునుపటి శరీరాన్ని వదిలిపెట్టి, మరో స్థితిని పొందినవాడిగా ఉన్నాడు.
శాన్తేన్ద్రియం సమాధిస్థమ్ అచఞ్చలమనోమృగమ్ । సుచిరాద్ ఇవ విశ్రాన్తం సుచిరం శ్రమశాన్తయే
అతని ఇంద్రియాలు శాంతంగా, ధ్యానంలో స్థిరంగా, మనస్సు చలనం లేకుండా ఉండగా, చాలా కాలం విశ్రాంతి పొందినవాడిలా, దీర్ఘకాలపు శ్రమకు ఉపశమనం పొందినవాడిగా కనిపించాడు.
చిన్తయన్తమ్ ఇవానన్తాశ్ చిరభుక్తాశ్ చిరోజ్ఝితాః । సంసారసాగరగతీర్ హర్షశోకనిరన్తరాః
ఈ లోకజీవిత ప్రయాణాలు ఎప్పటికీ ముగియని వంటివి, ఎప్పుడూ సంతోషం, దుఃఖంతో నిండినవి. ఇవన్నీ ఎన్నోసార్లు అనుభవించబడి, ఇప్పుడు చాలా కాలంగా వదిలేయబడ్డవిగా, మనసులో తలపోస్తున్నట్టు అనిపించాయి.
నూనం నిశ్చలతాం యాతమ్ అతిభ్రమితచక్రవత్ । అనన్తజగదావర్తవివర్తాతిశయాద్ ఇవ
ఇది నిశ్చలంగా మారిపోయిందని స్పష్టంగా కనిపించింది. చాలా వేగంగా తిరిగిన చక్రంలా, అనంతమైన లోకాల తిరుగుడి వల్ల ఇప్పుడు అది ఆగిపోయినట్టు అనిపించింది.
ఏకాన్తసంస్థితం కాన్తం కాన్త్యైకాకినమ్ ఆశ్రితమ్ । ఉపశాన్తేహితం త్యక్తచిత్తసమ్భ్రమసఙ్గమమ్
అతడిని పూర్తిగా ఒంటరిగా, తన స్వంత కాంతిలోనే వెలిగుతూ, శాంతంగా, మనసు కలవరానికి దూరంగా, ఏ కలత లేకుండా ఉన్నట్టుగా చూశాడు.
నిర్వికల్పసమాధిస్థం విరతం ద్వన్ద్వవృత్తితః । హసన్తమ్ అఖిలా లోకగతీశ్ శీతలయా ధియా
అతడు ఆలోచనలన్నింటినీ దాటి, సమతా స్థితిలో కూర్చుని, ద్వంద్వాల ప్రభావం లేకుండా, చల్లని మనసుతో, అన్ని లోకాల మార్గాలను చిరునవ్వుతో చూస్తూ ఉన్నాడు.
విదితాఖిలవృత్తాన్తం విగతాశేషకౌతుకమ్ । నిరస్తకల్పనాజాలమ్ ఆలమ్బితమహాపదమ్
అతడు అన్నీ విషయాలు తెలిసినవాడు, అతని మనసులో ఇక ఏ ఆశ్చర్యం లేదు, ఊహలన్నీ తొలగిపోయాయి, అతడు పరమ స్థితిని ఆశ్రయించాడు అని చూశాడు.