అస్యోడ్డామరలీలస్య దూరాస్తసకలాపదః । సంసారే రాజపుత్రస్య కాలస్యాకలితౌజసః
ఈ మహత్తరమైన ఆటలోని ప్రతి అడుగు, కాలం తన శక్తిని ఇంకా కొలవని రాజకుమారునికి చాలా దూరంగా ఉన్నాయి.
అస్మిన్న్ ఆచరతో దీనైర్ ముగ్ధైర్ భూతమృగవ్రజైః । ఆఖేటకం జర్జరితే జగజ్జఙ్గలజాలకే
ఈ లోకంలో, దుఃఖంతో మూర్ఖంగా తిరిగే జీవజంతువుల గుంపుతో కలిసి, అతను చేసే ప్రతి చర్యతో, ఈ ప్రపంచం జీవనపు అడవిలో ఓ వేటస్థలంగా మారిపోతుంది.
ఏకదేశోల్లసచ్చారువడవానలపఙ్కజా । క్రీడాపుష్కరిణీ రమ్యా కల్పకాలమహార్ణవః
ఒకచోట, అగ్నిజ్వాలలతో వెలిగే అందమైన కమలం పుట్టి, ఆడుకునే సరస్సులా, ఈ మహాకల్ప సముద్రం ఆనందంగా కనిపిస్తుంది.
కటుతిక్తామ్బ్లభూతాఢ్యైస్ సదధిక్షీరసాగరైః । తైర్ ఏవ తైః పర్యుషితైర్ జగద్భిః కాలవర్తనమ్
ఈ లోకంలో కాలచక్రం, చేదు, తీపి, ఉప్పు రుచులతో నిండిన సముద్రాల్లో ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిపిన ఆ జీవులతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
చణ్డీ చతురసఞ్చారా సర్వమాతృగణాన్వితా । సంసారవనవిన్యస్తనరైణాకర్షణీ వృకీ
అందరు తల్లులతో కూడిన భయంకరమైన ఆ దేవి, జీవుల్ని ఎటు పోయినా వెంబడిస్తూ, ఈ సంసార అరణ్యంలో మానవహరినులను ఆకర్షించే ఓ మృగిని.
పృథ్వీ కరతలే పృథ్వీ పానపాత్రీ రసాన్వితా । కమలోత్పలకల్హారలోలజాలకమాలితా
ఆమె చేతిలో భూమి ఉంది; భూమి రుచులతొ నిండిన పానపాత్రలా ఉంది. తామర, కలువ, పువ్వుల హారాలతో అలంకరించబడినదిగా మెరిసిపోతోంది.
విరావీ వికటాస్ఫాలో నృసింహో భుజపఞ్జరే । సటావికటపీనాంసః కాన్తః క్రీడాశకున్తకః
గర్జిస్తూ, ఉగ్రంగా ఢీకొంటూ, తన బలమైన భుజాలలో నరసింహుడు, విస్తారమైన జటాలతో, తన ప్రియమైన ఆటపక్షిగా కనిపిస్తున్నాడు.
అలాబువీణామధురశ్ శరద్వ్యోమామలచ్ఛవిః । దేవః కిల మహాకాలో లీలాకోకిలబాలకః
అలాబు వీణా స్వరంలా మధురంగా, శరదృతువు ఆకాశపు నిర్మల కాంతితో, ఆ దేవుడు మహాకాలుడు, ఆటపట్టే కోయిల పిల్లవాడిలా ఉన్నాడు.
అజస్రస్ఫూర్జితాకారో వాన్తదుఃఖశరాశనిః । అభావనామకోదణ్డః పరిస్ఫురతి సర్వతః
ఎల్లప్పుడూ గర్జిస్తూ, బాధల బాణాలను పారద్రోలుతూ, 'అభావన' అనే విల్లు చేతబట్టి, అది అన్నిచోట్ల ఉప్పొంగుతుంది.
అనుత్తమస్ఫురితవిలాసవర్ధితో భ్రమన్ హరన్ పరివిలసన్ విదారయన్ । జరజ్జగజ్జరఢవిలోలమర్కటః పరిస్ఫురద్వపుర్ ఇహ కాల ఈహతే
అత్యుత్తమమైన చలనం వల్ల బలపడిన, తిరుగుతూ, పట్టుకుని, తిప్పుతూ, చీల్చుతూ, ఈ పాతది, లోకంతో అలసిపోయిన, చంచలమైన కోతి లాంటి కాలం ఇక్కడ తన శరీరాన్ని ఉప్పొంగిస్తుంది.
అత్రైవ దుర్విలాసానాం చూడామణిర్ ఇవాపరః । కరోత్య్ అస్తీతి లోకేన దైవం కాలశ్ చ కథ్యతే
ఇక్కడే, ఈ కష్టమైన ఆనందాల్లో, ఇంకో విలువైన రత్నం కనిపిస్తుంది; దాన్ని లోకం దైవం, కాలం అని, అది చేస్తుందని నమ్ముతుంది.
క్రియామాత్రాద్ ఋతే యస్య స్వపరిస్పన్దరూపిణః । నాన్యద్ ఆలక్ష్యతే రూపం కర్మణో న సమీహితమ్
కేవలం క్రియ తప్ప, తన స్వంత చలనం రూపమైన కర్మకు వేరే రూపం కనిపించదు; ఆశించిన రూపం ఏదీ ఉండదు.
తేనేయమ్ అఖిలా భూతసన్తతిర్ నిత్యపేలవా । తాపేన హిమమాలేవ నీతా విధురతాం భృశమ్
ఈ కారణంగా, సకల జీవజాలమూ ఎప్పుడూ బలహీనంగానే ఉంటుంది. వేడి తాకిన మంచు ఎలా కరిగిపోతుందో, అలాగే ఈ బాధలలో పూర్తిగా క్షీణిస్తుంది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగదాభోగిమణ్డలమ్ । తత్ తస్య నర్తనాగారమ్ ఇహాసావ్ అభినృత్యతి
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా — ఈ భోగాల ప్రపంచం — అతని నాట్యశాల. ఇక్కడే అతడు ఆనందంగా నృత్యం చేస్తాడు.
తృతీయం చ కృతాన్తేతి నామ బిభ్రత్ సుదారుణమ్ । కాపాలికవపుర్ మత్తం దైవం జగతి నృత్యతి
మూడవదిగా, భయంకరమైన 'మరణం' అనే పేరుతో, కపాలధారి రూపంలో, మత్తులో మునిగి, విధి ఈ లోకంలో నాట్యం చేస్తుంది.
నృత్యతో హి కృతాన్తస్య నితాన్తమ్ అవిరామిణః । నిత్యం నియతికాన్తాయా మునే పరమకామినః
ఓ మునీశ్వరా! ఈ విధంగా మరణదేవుడు తన ప్రియమైన విధితో కలిసి ఎప్పుడూ ఆగకుండా నాట్యం చేస్తూ, పరమ ప్రేమికుడిగా ఈ లోకంలో విహరిస్తున్నాడు.
శేషశ్ శశికలాశుభ్రో గఙ్గావాహశ్ చ తౌ త్రిధా । ఉపవీతే అవీతాభే ఉభే సంసారవక్షసి
చంద్రకళలా వలె పావనమైన శేషుడు, గంగను మోసుకెళ్లే వాడు—ఈ ఇద్దరూ మూడు రూపాల్లో, సాంసారిక జీవితపు ఛాతీపై యజ్ఞోపవీతంలా మెరిసిపోతున్నారు. వీరిద్దరూ, దారమున్నవారు, దారం లేనివారు అనే రెండు ప్రకాశాలతో వెలిగిపోతున్నారు.
చన్ద్రార్కమణ్డలే హేమకటకే కరమూలయోః । లీలాసరసిజం హస్తే బ్రాహ్మం బ్రహ్మాణ్డకర్ణికమ్
చంద్రుడు, సూర్యుడు అనే వలయాలు, చేతి మూలల్లో బంగారు కంకణాలు, చేతిలో ఆడుకుంటున్న పద్మం, ఈ బ్రహ్మాండ హృదయ పద్మం—ఇవి అన్నీ అలంకారాలుగా మెరిసిపోతున్నాయి.
తారాబిన్దుచితం లోలపుష్కరావర్తపల్లవమ్ । ఏకార్ణవపయోధౌతమ్ ఏకమ్ అమ్బరమ్ అమ్బరమ్
నక్షత్రాలు, జలబిందువులతో అలంకరించబడిన ఆకాశం, కంపించే పద్మదళాలతో, ఒక్క సముద్రపు నీళ్లతో శుభ్రపరచబడింది—ఒకే ఆకాశం, అదే ఆకాశం అన్నిటికీ పరిమితి.
ఏవంరూపస్య తస్యాగ్రే నియతిర్ నిత్యకామినీ । అనస్తమితసంరమ్భమ్ ఆరమ్భైః పరినృత్యతి
అలాంటి రూపం ముందు, ఎప్పుడూ కోరుకునే విధి, ఆగని ఉత్సాహంతో, అంతులేని ఆరంభాలతో నాట్యం చేస్తోంది.
తస్యా నర్తనలోలాయా జగన్మణ్డపకోటరే । అరుద్ధస్పన్దరూపాయా ఆగమాపాయచఞ్చురే
ఈ జగత్తు అనే మంటపం లో, నాట్యం చేయడంలో ఆనందపడే ఆమెకు, ఎటువంటి ఆపుకోలేని అలజడిగా, వస్తూ పోతూ ఎప్పుడూ కదిలే రూపంగా ఉంది.
చారుభూషణమ్ అఙ్గేషు దేవలోకాన్తరావలీ । ఆపాతాలం నభో లమ్బం కవరీమణ్డలం బృహత్
ఆమె అవయవాలను అలంకరిస్తున్న అందమైన ఆభరణాలు అనేక లోకాల వరుసలు. ఆకాశం నుంచి పాతాళం వరకు వేలాడే ఆమె గొప్ప జడచుట్టు ఎంతో విశాలంగా ఉంది.
నరకాలీ చ మఞ్జీరమాలా కలకలాకులా । ప్రోతా దుష్కృతసూత్రేణ పాతాలచరణే చలా
నరకాల మణిపూసలతో చేసిన పాదబంధం, పాపకర్మల దారంతో పోయబడి, పాతాళంలో ఉన్న ఆమె పాదంపై మ్రోగుతూ ఊగిపోతూ ఉంది.
కస్తూరికాతిలకకం క్రియాసఖ్యోపకల్పితమ్ । చిత్రితం చిత్రగుప్తేన యామే వదనపట్టకే
క్రియలకు మిత్రుడైన చిత్రగుప్తుడు రాత్రి సమయంలో ఆమె నుదుటిపై వేసిన కస్తూరి తిలకం ఎంతో అందంగా అలంకరించబడింది.
కాలీరూపమ్ ఉపస్థాయ కల్పాన్తేషు క్రియాకులమ్ । నృత్యత్య్ ఏషా పునర్ దేవీ స్ఫుటచ్ఛైలఘనారవమ్
కాలియుగ రూపాన్ని ధరించి, యుగాంతంలో విస్తృతమైన కృషులతో నిండిన ఈ దేవి, పర్వత శిఖరాల మీద గర్జించే శబ్దాలతో మళ్లీ మళ్లీ నాట్యం చేస్తుంది.
పశ్చాత్ప్రలమ్బవిభ్రాన్తకౌమారరథబర్హిభిః । నేత్రత్రయబృహద్రన్ధ్రభూరిభాఙ్కారభీషణైః
ఆమె వెనుక, యువకుల రథాలు నెమలి పిచ్చకలతో అలంకరించబడి ఊగిపోతూ వస్తున్నాయి. ఆమెకు మూడు కన్నులు, అవి విస్తారంగా మెరుస్తూ భయంకరంగా చూస్తూ అందరినీ భయపెడుతున్నాయి.
లమ్బలోలశరచ్చన్ద్రవితీర్ణహరమూర్ధజైః । ఉచ్చరచ్చారుమన్దారగౌరీకవరిచామరైః
ఆమె జుట్టు శరదృతువులోని చంద్రకాంతిలా మెరిసిపోతూ తలపై విరబూసి ఉంది. ఆమె అందమైన తెల్ల మందారపువ్వులు, గౌరీ చేత పట్టిన తెల్ల చామరాలు ఊపుతోంది.
ఉత్తాణ్డవాచలాకారభైరవోదరతుమ్బకైః । రణత్సహస్రరన్ధ్రేన్ద్రదేహభిక్షాకపాలకైః
ఆమె భైరవుని పొట్ట ఆకారంలో ఉన్న డప్పులను గట్టిగా మోగిస్తూ ఉత్సాహంగా తాళం వేస్తోంది. ఇంద్రుని శరీరం నుండి తీసిన వెయ్యి రంధ్రాలున్న ముండ్ల పాత్రలను ఆమె గర్జిస్తూ ఊపుతోంది.
శుష్కా శరీరఖట్వాఙ్గభఙ్గైర్ ఆపూరితామ్బరమ్ । భాయయత్య్ ఆత్మనాత్మానమ్ అపి కృష్ణైర్ ఘనాసితమ్
ఎండిపోయిన శరీర భాగాలు, విరిగిన కఠ్వాంగాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది. ఆమె తనను తాను కూడా మేఘాలా నలుపుగా కనిపించుకుంటుంది.
విశ్వరూపశిరశ్చక్రచారుపుష్కరమాలయా । తాణ్డవేషు వివల్గన్తీ మహాకల్పేషు రాజతే
ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాణుల తలలతో చేసిన చక్రాలు, కమలమాలలతో అలంకరించబడిన ఆమె, మహాకల్పాల్లో తాండవం చేస్తూ మెరిసిపోతుంది.