కాశ్చిచ్ చలాననమృగగృధ్రవఞ్జులకాదయః । స్ఫురన్తి గిరికుఞ్జేషు వేలావనతటేష్వ్ ఇవ
ఇంకా కొన్ని, చంచలమైన ముఖాలున్న జింకలు, గద్దలు, కోతులు వంటివి, కొండల అడవుల్లో, అలలు తాకిన తీరం వలె, మెరిసిపోతూ కనిపిస్తాయి.
సుదీర్ఘజీవితాః కాశ్చిత్ కాశ్చిద్ అత్యల్పజీవితాః । స్వతుచ్ఛభావనాత్ తుచ్ఛాత్ కాశ్చిత్ తుచ్ఛశరీరికాః
కొన్ని జీవులు చాలా దీర్ఘాయుష్షుతో ఉంటాయి, మరికొన్ని చాలా తక్కువ ఆయుష్షుతో ఉంటాయి; తమ స్వంత శూన్యమైన భావనల వల్ల, కొన్ని జీవులు అతి చిన్నదైన శరీరాలతో ఉంటాయి.
సంసారస్వప్నసంరమ్భే కాశ్చిత్ స్థైర్యేణ భావితాః । స్వవికల్పహతాః కాశ్చిచ్ ఛఙ్కన్తే సుస్థిరం జగత్
సంసార స్వప్నపు కలలో కొన్ని జీవులు స్థిరంగా స్థాపితమై ఉంటాయి; మరికొన్ని తమ ఊహల వల్ల మోసపోయి, ఈ లోకం నిజంగా స్థిరంగా ఉందో లేదో అనుమానిస్తుంటారు.
అల్పాల్పభావనాః కాశ్చిద్ దైన్యదోషవశీకృతాః । కృశో ఽతిదుఃఖీ మూఢో ఽహమ్ ఇతి దుఃఖైర్ దృఢీకృతాః
కొంతమంది చిన్నచిన్న ఆలోచనలతో, దుఃఖాల వల్ల దిగజారిపోయి, 'నేను బలహీనుడిని, చాలా బాధపడుతున్నాను, మూర్ఖుడినే' అని భావిస్తూ, ఆ బాధల్లోనే మునిగిపోతారు.
కాశ్చిత్ స్థావరతాం యాతాః కాశ్చిద్ దేవత్వమ్ ఆగతాః । కాశ్చిత్ పురుషతాం ప్రాప్తాః కాశ్చిద్ దానవతాం గతాః
కొంతమంది స్థావర జీవులుగా మారిపోయారు, మరికొందరు దేవతల స్థితికి చేరుకున్నారు; ఇంకొందరు మానవ జన్మ పొందారు, మరికొందరు దానవులుగా మారిపోయారు.
కాశ్చిత్ స్థితా జగతి కల్పశతాన్య్ అనల్పాః కాశ్చిద్ వ్రజన్తి పరమం పురుషం సుశుద్ధాః । బ్రహ్మార్ణవాత్ సముదితా లహరీవిలోలాశ్ చిత్సంవిదో హి మననాపరనామవత్యః
కొంతమంది ఈ లోకంలో అనేక కల్పాల పాటు ఉంటారు, మరికొందరు పవిత్రులై పరమపురుషుని చేరుకుంటారు; బ్రహ్మాండ సముద్రం నుంచి ఉప్పొంగిన, ఎప్పుడూ మారుతూ ఉండే చైతన్య తరంగాలవంటి వారు, ధ్యానంలో నిమగ్నులై ఉంటారు.
మిథ్యాభావనయా బ్రహ్మన్ స్వవికల్పకలఙ్కితాః । న బ్రహ్మ వయమ్ ఇత్య్ అన్తర్నిశ్చయేన హ్య్ అధోగతాః
బ్రహ్మన్, తప్పుడు ఊహలతో, తమ స్వంత కల్పనల వల్ల మచ్చపడినవారు, 'మనం బ్రహ్మం కాదము' అనే లోపలి నమ్మకంతో దిగజారిపోతారు.
బ్రహ్మణో వ్యతిరిక్తత్వం బ్రహ్మార్ణవగతా అపి । భావయన్త్యో విముహ్యన్తి భీమాసు భవభూమిషు
బ్రహ్మాన్ని వదిలి వేరే ఏదైనా ఉందని భావించే వారు, బ్రహ్మాండంలోనే మునిగిపోయినా, ఈ భయంకరమైన సంసారంలో మాయలో పడిపోతారు.
యా ఏతాస్ సంవిదో బ్రాహ్మ్యో మునే నైకకలఙ్కితాః । ఏతత్ తత్ కర్మణాం బీజమ్ అథ కర్మైవ విద్ధి వా
ఓ మునీశ్వరా, ఈ నిర్మలమైన బ్రహ్మచైతన్యాలు అనేక విధాలుగా మచ్చలేకుండా ఉంటాయి. ఇవే అన్ని క్రియలకు మూలం. లేదా, క్రియలే ఇవని తెలుసుకో.
సఙ్కల్పరూపయైవాన్తర్ మునే కలనయైతయా । కర్మజాలకరఞ్జానాం బీజముష్ట్యా కరాలయా
ఓ మునీ, మనసులో కల్పన వల్లే, కర్మల గుబురులోని విత్తనాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని ఉంచుతారు.
ఇమా జగతి విస్తీర్ణే శరీరోపలపఙ్క్తయః । తిష్ఠన్తి పరివల్గన్తి రుదన్తి చ హసన్తి చ
ఈ విస్తారమైన లోకంలో, శరీరధారులు వరుసగా నిలబడి, తిరుగుతూ, ఏడుస్తూ, నవ్వుతూ ఉంటారు.
ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తం స్పన్దనైః పవనో యథా । ఉల్లసన్తి నియచ్ఛన్తి మ్లాయన్తి విహసన్తి చ
బ్రహ్మదేవుడు నుండి గడ్డి దాకా, ఈ ప్రపంచంలోని జీవులు గాలివాటిలా కదిలిపోతూ, ఆనందిస్తాయి, ఆగిపోతాయి, మురిసిపోతాయి, మళ్లీ సంతోషిస్తాయి.
తా ఏతాః కాశ్చిద్ అత్యచ్ఛా యథా హరిహరాదయః । కాశ్చిద్ అల్పవిమోహస్థా యథోరగనరామరాః
వాటిలో కొన్ని జీవులు చాలా పవిత్రంగా ఉంటాయి, హరిహరులు లాంటి వారు; మరికొన్ని కొంతమంది సర్పాలు, మనుషులు, దేవతలు లాగా స్వల్పమైన మాయలో ఉంటారు.
కాశ్చిద్ అత్యన్తమోహస్థా యథా తరుతృణాదయః । కాశ్చిద్ అజ్ఞానసమ్మూఢాః క్రిమికీటత్వమ్ ఆగతాః
మరికొన్ని జీవులు చెట్లు, గడ్డి లాగా తీవ్రమైన మాయలో ఉంటాయి; మరికొన్ని అజ్ఞానంతో పూర్తిగా మునిగి, పురుగులు, కీటకాలు అయిన స్థితికి చేరుకుంటాయి.
కాశ్చిత్ తృణవద్ ఉహ్యన్తే దూరే బ్రహ్మమహోదధేః । అప్రాప్తభూమికా ఏతా యథోరగనరాదయః
కొన్ని జీవులు గడ్డి లాగా బ్రహ్మమహాసముద్రానికి దూరంగా తేలిపోతుంటాయి; ఇవి ఇంకా తగిన స్థితికి చేరలేదు, సర్పాలు, మనుషులు లాంటివారు కూడా అలాగే.
తటమాత్రం సమాలోక్య కాశ్చిత్ ఖేదమ్ ఉపాగతాః । జాతాజాతా నిఖన్యన్తే కృతాన్తజరదాఖునా
కొంతమంది తీరాన్ని ఒక్కసారి చూసిన వెంటనే అలసటతో మునిగిపోతారు; పుట్టినవారు, ఇంకా పుట్టని వారు అందరూ మృత్యువు అనే ముసలి పంజాలతో నేలకింద పడిపోతారు.
కాశ్చిద్ అన్తరమ్ ఆసాద్య బ్రహ్మతత్త్వమహామ్బుధేః । గతాస్ తత్తామ్ అశోకాయ హరిబ్రహ్మహరాదికాః
ఇంకొంతమంది బ్రహ్మతత్త్వము అనే మహాసముద్ర మధ్యభాగానికి చేరుకొని, హరి, బ్రహ్మ, హరుడు మొదలైనవారితో కలిసి, ఆ తీరానికి వెళ్లి, దుఃఖం లేకుండా ఉన్నారు.
అల్పమోహాన్వితాః కాశ్చిత్ తమ్ ఏవ బ్రహ్మవారిధిమ్ । అదృష్టరాగరోగౌఘమ్ అవలమ్బ్య వ్యవస్థితాః
కొంతమందిలో చిన్న మాయ మాత్రమే ఉండి, వారు అదే బ్రహ్మసముద్రంలోనే ఉండిపోతూ, కనిపించని రాగాలూ, వ్యాధులూ కలిగించని ప్రవాహాన్ని దాటి, దానిపైనే ఆధారపడుతూ స్థిరంగా ఉంటారు.
కాశ్చిద్ భోక్తవ్యజన్మౌఘా భుక్తజన్మౌఘకోటయః । వన్ధ్యాః ప్రకాశతామస్యస్ సంస్థితా భూతజాతయః
కొంతమంది అనుభవించాల్సిన జన్మల అలలు, మరికొంతమంది ఇప్పటికే అనుభవించిన జన్మల కోటి అలలు; చీకటి వెలుగులో స్థిరంగా ఉన్న భూతజాతులు వృథా అయిపోతారు.
కాశ్చిద్ ఊర్ధ్వాద్ అధో యాన్తి తథాధస్తాన్ మహత్ పదమ్ । ఊర్ధ్వాద్ ఊర్ధ్వతరం కాశ్చిద్ అధస్తాత్ కాశ్చిద్ అప్య్ అధః
కొంతమంది క్రిందనుండి పైకి వెళ్తారు, అలాగే క్రిందనుండి గొప్ప స్థితికి చేరుకుంటారు. మరికొందరు పైకి పైకి ఎక్కుతుంటే, ఇంకొందరు క్రిందకి క్రిందకి పడిపోతుంటారు.
బహుసుఖదుఃఖకటఙ్కటా క్రియేయం పరమపదాస్మరణాత్ సమాగతేహ । పరమపదావగమాత్ ప్రయాతి నాశం విహగపతిస్మరణాద్ విషవ్యథేవ
ఈ కార్యాలు ఎన్నో సుఖాలు, దుఃఖాలతో నిండినవి, పరమపదాన్ని గుర్తు చేసుకోవడం వల్ల కలుగుతాయి. పరమపదాన్ని సాక్షాత్కరించినప్పుడు ఇవి పోతాయి, పక్షిపేరు గుర్తు చేసినప్పుడు విషవేదన పోయినట్లే.
మధ్యాజ్ జితమనోమోహా దృష్టలోకపరావరాః । జీవన్ముక్తా భ్రమన్తీహ యక్షగన్ధర్వకిన్నరాః
మధ్యలో మనస్సు మాయను జయించి, లోకంలోని పైకీ క్రిందకీ చూసే వారు యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరుల్లా ఇక్కడ స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.
అన్యే తు కాష్ఠకుడ్యాభా మూఢాస్ స్థావరతాం గతాః । అపరిక్షీణమోహాస్ తే కిం తేషాం ప్రవిచార్యతే
ఇంకొందరు దుంగలు గోడలవలె మూర్ఖులై, కదలని స్థితిలో ఉంటారు. వారి మాయ పోకపోయింది—వారిని గురించి ఏమి ఆలోచించాలి?
లోకే ప్రబుధ్యమానానాం భూతానామ్ ఆత్మసిద్ధయే । విహరన్తీహ శాస్త్రాణి కల్పితాన్య్ ఉచితాత్మభిః
ఈ లోకంలో ఆత్మజ్ఞానం పొందేందుకు మేల్కొంటున్న ప్రజల కోసం, సరైన మనసున్న వారు అనుకూలంగా రచించిన గ్రంథాలు సంచరిస్తున్నాయి.
సమ్ప్రబుద్ధాశయా యే తు దుష్కృతానాం పరిక్షయే । తేషాం శాస్త్రవిచారేషు నిర్మలా ధీః ప్రవర్తతే
ఎవరికి మనసు నిజంగా మేల్కొని, పాపాలు నశించాయో, వారి బుద్ధి నిర్మలంగా మారి, గ్రంథాల పరిశీలనలో నిమగ్నమవుతుంది.
విలీయతే మనోమోహస్ సచ్ఛాస్త్రప్రవిచారణాత్ । నభోవిహరణాద్ భానోశ్ శార్వరం తిమిరం యథా
నిజమైన గ్రంథాలను లోతుగా పరిశీలించటం వల్ల మనస్సులోని మాయ తొలగిపోతుంది; ఇది సూర్యుడు ఆకాశంలో సంచరించినప్పుడు రాత్రి చీకటి పోయినట్టు.
అక్షీయమాణం హి మనో మోహాయైవ న సిద్ధయే । నీహార ఇవ సఞ్ఛాద్య వేతాల ఇవ వల్గతి
మనస్సు కరిగిపోకపోతే అది జ్ఞానానికి కాదు, మాయకే కారణమవుతుంది; అది పొగమబ్బులా కప్పిపడుతుంది, పిశాచంలా తిరుగుతుంది.
సర్వేషామ్ ఏవ భూతానాం సుఖదుఃఖార్థభాజనమ్ । శరీరం మన ఏవేహ న తు మాంసమయం మునే
ఓ మునీంద్రా, ఈ లోకంలోని అన్ని జీవులకూ సుఖం, దుఃఖం అనుభవించే పాత్ర మనస్సే; మాంసంతో కూడిన ఈ శరీరం కాదు.
యో ఽయం మాంసాస్థిసఙ్ఘాతో దృశ్యతే చాధిభౌతికః । మనోవికల్పితం విద్ధి న దేహః పారమార్థికః
ఈ మాంసం, ఎముకల సమాహారం మన కళ్లకు కనిపిస్తున్నదీ, భౌతికమైనదీ అయినా, ఇది మనస్సు ఊహించినదే అని తెలుసుకో. నిజంగా శరీరం వాస్తవమైనది కాదు.
మనశ్శరీరేణ తవ పుత్రో యత్ కృతవాన్ మునే । తద్ ఏవ ప్రాప్తవాన్ ఆశు వయం నాత్రాపరాధినః
మహర్షీ, నీ కుమారుడు తన మనస్సు, శరీరంతో ఏ పని చేసాడో, అదే ఫలితాన్ని త్వరగా పొందాడు. ఇందులో మేము తప్పు చేయలేదు.