నానాకర్తృతయా నానాశక్తితా పురుషే యథా । తథైవాత్మని సర్వజ్ఞే సర్వదా సర్వశక్తితా
ఒక మనిషిలో ఎన్నో పనులు చేయగల శక్తులు ఉన్నట్లే, సర్వజ్ఞుడైన ఆత్మలో ఎప్పుడూ అన్ని శక్తులు ఉంటాయి.
విచిత్రవర్ణతా యద్వద్ దృశ్యతే కఠినాతపే । విచిత్రశక్తితా తద్వద్ దేవేశే సదసన్మయీ
ఎండలో ఎన్నో రంగులు కనబడినట్లే, దేవతల అధిపతిలో ఉండే శక్తులు కూడా సద్అసత్తుతో కలిసినవిగా అనేకంగా కనిపిస్తాయి.
విచిత్రరూపోదేతీయమ్ అవిచిత్రాత్ స్థితిశ్ శివాత్ । ఏకవర్ణాత్ పయోవాహాచ్ ఛక్రచాపలతా యథా
ఈ అనేక రూపాలు శాశ్వతమైన శివుని నుండి ఉద్భవించాయి. ఒకే రంగు ఉన్న మేఘంలో మెరుపు ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఇవి ఉద్భవించాయి.
అజడాజ్ జడతోదేతి జాడ్యభావనహేతుకా । ఊర్ణనాభాద్ యథా తన్తుర్ యథా పుంసస్ సుషుప్తతా
నిర్జడమైనదానిలోంచి జడత్వం, జడ భావన వల్ల పుట్టుకొస్తుంది. ఇది యెలా అంటే, సుడులు తన దారాన్ని ఎలా తయారుచేస్తుందో, లేదా మనిషికి నిద్ర లోనవ్వడం ఎలా జరుగుతుందో అలా.
అచిత్తశ్ చైతసీం శక్తిం స్వబన్ధాయేచ్ఛయా శివః । తనోతి తాన్తవం కోశం కోశకారక్రిమిర్ యథా
మనస్సు లేని శివుడు, తనే తనకు బంధనంగా, తన ఇష్టంతో చైతన్యశక్తిని విస్తరించుకుంటాడు. ఇది పట్టు పురుగు తన గూటిని నెయ్యడంలా ఉంటుంది.
స్వేచ్ఛయాత్మాత్మనో బ్రహ్మన్ భావయిత్వా స్వకం వపుః । సంసారాన్ మోక్షమ్ ఆయాతి స్వాలానాద్ ఇవ వారణః
బ్రహ్మన్, ఆత్మ తనే తన రూపాన్ని తన ఇష్టంతో ఊహించుకుని, ఏనుగు తన గొలుసును విడిపించుకున్నట్టు, సంసార బంధనాలనుంచి విముక్తిని పొందుతుంది.
యద్ ఏవ భావయత్య్ ఆత్మా సతతం భావితస్ స్వయమ్ । తయైవాపూర్యతే శక్త్యా శీఘ్రమ్ ఏవ మహాన్ అపి
ఆత్మ ఎప్పుడూ ఏదిని మనసులో ఉంచుకుంటే, దాన్ని తానే బలంగా భావిస్తే, ఎంత గొప్పవాడైనా, ఆ శక్తితో త్వరగా నిండిపోతాడు.
భావితా శక్తిర్ ఆత్మానమ్ ఆత్మతాం నయతి క్షణాత్ । అనన్తమ్ అపి ఖం ప్రావృణ్మిహికా మహతీ యథా
మనస్సులో బలంగా ఆలోచించిన శక్తి, ఆత్మను తక్షణమే ఆత్మస్వరూపంలోకి తీసుకెళ్తుంది. అది ఎలా అంటే, ఎంత పెద్ద ఆకాశమైనా, ఒక గొప్ప మబ్బు దాన్ని పూర్తిగా కప్పేసినట్లే.
యా శక్తిర్ ఉదితా శీఘ్రం యాతి తన్మయతామ్ అజః । యామ్ ఏవ తు స్థితిం యాతస్ తన్మయో భవతి ద్రుమః
ఏ శక్తి ఉద్భవించిందో, ఆ శక్తిలోనే ఆ జననరహితుడు త్వరగా లీనమవుతాడు. ఏ స్థితిలో ఉన్నాడో, ఆ స్థితిలోనే ఆ వృక్షం కూడా మారిపోతుంది.
న మోక్షో మోక్ష ఈశస్య న బన్ధో బన్ధ ఆత్మనః । బన్ధమోక్షదృశౌ లోకే న జానే ప్రోత్థితే కుతః
ఈశ్వరుడికి విముక్తి అనే విముక్తి లేదు, ఆత్మకు బంధనం అనే బంధనం లేదు. అయినా ఈ లోకంలో బంధనాలు, విముక్తి అనే భావనలు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో నాకు తెలియదు.
నాస్య బన్ధో న మోక్సో ఽస్తి తన్మయశ్ చైవ లక్ష్యతే । గ్రస్తం నిత్యమ్ అసత్యేన మాయామయమ్ అహో జగత్
ఆయనకు బంధమూ లేదు, విముక్తి కూడా లేదు. అయినా, ఆయన వాటిలోనే లీనమైనట్లు కనిపిస్తాడు. హాయ్! ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ అసత్యంతో మాయలో మునిగిపోయి ఉంటుంది.
యదైవ చిత్తం కలితమ్ అకలేన కిలాత్మనా । కోశకీటవద్ ఆత్మాయమ్ అనేనావలితస్ తదా
ఎప్పుడు మనస్సు పరిమితులు లేని నిజమైన ఆత్మతో మలచబడితే, అప్పుడు ఆ మనస్సు, పట్టు పురుగు తాను తానే కప్పుకునే రీతిలో, ఆ ఆత్మను పూర్తిగా చుట్టేస్తుంది.
అనన్యరూపాస్ త్వ్ అన్యత్వవికల్పితశరీరకాః । మనశ్శక్తయ ఏతస్మాద్ ఇమా నిర్యాన్తి కోటిశః
ఇవి మనస్సు శక్తులు, వేరొకదని భావించి అనేక రూపాలు, శరీరాలు ధరించేవి, ఇవన్నీ ఆ మనస్సు నుంచే లక్షల సంఖ్యలో బయటికొస్తాయి.
తత్స్థాస్ తజ్జాః పృథగ్రూపాస్ సముద్రాద్ ఇవ వీచయః । తత్స్థాస్ తజ్జాః పృథక్స్థాశ్ చ చన్ద్రాద్ ఇవ మరీచయః
అందులోనే ఉండేవి, దానినుంచే పుట్టేవి, వేర్వేరు రూపాల్లో ఉండేవి, సముద్రంలో నుంచి వచ్చే అలలవంటివి. అలాగే, అందులోనే ఉండేవి, దానినుంచే పుట్టేవి, వేరుగా ఉండేవి, చంద్రుని నుంచి వచ్చే కిరణాలవంటివి.
అస్మిన్ స్పన్దమయే స్ఫారే పరమాత్మమహామ్బుధౌ । చిజ్జలే వితతాభోగే చిన్మాత్రరసశాలిని
ఈ విస్తారమైన, చైతన్య తరంగాలతో నిండిన పరమాత్మ యొక్క మహాసముద్రంలో, శుద్ధమైన జ్ఞానరసంతో పరిపూర్ణంగా విస్తరించి ఉంది.
కాశ్చిత్ స్థితా హరిబ్రహ్మరుద్రచిద్వలనాధికాః । లహర్యః ప్రస్ఫురన్త్య్ ఏతాస్ స్వభావోద్భావితాత్మికాః
కొన్ని అలలు హరి, బ్రహ్మ, రుద్రుల కాంతితో మెరిసిపోతూ, తమ సహజ స్వభావం వల్లే ఉద్భవించి ప్రకాశిస్తుంటాయి.
కాశ్చిద్ యమమహేన్ద్రార్కవహ్నివైశ్రవణాదికాః । ఘ్నన్తి కుర్వన్తి తిష్ఠన్తి లహర్యశ్ చపలైషణాః
కొన్ని అలలు యముడు, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని, కుబేరుడు మొదలైనవారికి సంబంధించినవిగా ఉండి, చంచలమైన కోరికలతో నాశనం చేస్తూ, సృష్టిస్తూ, నిలిచి ఉంటూ తిరుగుతుంటాయి.
కాశ్చిత్ కిన్నరగన్ధర్వవిద్యాధరసురాదికాః । ఉత్పతన్తి పతన్త్య్ ఉగ్రా లహర్యః పరివల్గితాః
కొన్ని అలలు కిన్నరులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, దేవతలు మొదలైనవారితో సంబంధం కలిగి, ఉగ్రంగా తిప్పుకుంటూ పైకి ఎగిరి, క్రింద పడిపోతుంటాయి.
కాశ్చిత్ కిఞ్చిత్స్థితాకారా యథా కమలజాదికాః । కాశ్చిద్ ఉత్పన్నవిధ్వస్తా యథా సురనరాదికాః
కొన్ని అలలు కొంత స్థిరంగా ఉండి, పద్మంలో జన్మించిన బ్రహ్మ మొదలైనవారిలా కనిపిస్తాయి. మరికొన్ని అలలు దేవతలు, మనుషులు మొదలైనవారి వలె పుట్టి, మళ్లీ నశించిపోతుంటాయి.
క్రిమికీటపతఙ్గాదిగోనాసాజగరాదికాః । కాశ్చిత్ తస్మిన్ మహామ్భోధౌ స్ఫురన్త్య్ ఏతేషు బిన్దువత్
అందులోని ఆ మహా సముద్రంలో పురుగులు, కీటకాలు, పురపోకలు, పశువులు, నక్కలు, ఇంకా ఇలాంటి కొన్ని జంతువులు అలల మధ్య నీటి చినుకుల్లా మెరుస్తూ కనిపిస్తాయి.
కాశ్చిచ్ చలాననమృగగృధ్రవఞ్జులకాదయః । స్ఫురన్తి గిరికుఞ్జేషు వేలావనతటేష్వ్ ఇవ
ఇంకా కొన్ని, చంచలమైన ముఖాలున్న జింకలు, గద్దలు, కోతులు వంటివి, కొండల అడవుల్లో, అలలు తాకిన తీరం వలె, మెరిసిపోతూ కనిపిస్తాయి.
సుదీర్ఘజీవితాః కాశ్చిత్ కాశ్చిద్ అత్యల్పజీవితాః । స్వతుచ్ఛభావనాత్ తుచ్ఛాత్ కాశ్చిత్ తుచ్ఛశరీరికాః
కొన్ని జీవులు చాలా దీర్ఘాయుష్షుతో ఉంటాయి, మరికొన్ని చాలా తక్కువ ఆయుష్షుతో ఉంటాయి; తమ స్వంత శూన్యమైన భావనల వల్ల, కొన్ని జీవులు అతి చిన్నదైన శరీరాలతో ఉంటాయి.
సంసారస్వప్నసంరమ్భే కాశ్చిత్ స్థైర్యేణ భావితాః । స్వవికల్పహతాః కాశ్చిచ్ ఛఙ్కన్తే సుస్థిరం జగత్
సంసార స్వప్నపు కలలో కొన్ని జీవులు స్థిరంగా స్థాపితమై ఉంటాయి; మరికొన్ని తమ ఊహల వల్ల మోసపోయి, ఈ లోకం నిజంగా స్థిరంగా ఉందో లేదో అనుమానిస్తుంటారు.
అల్పాల్పభావనాః కాశ్చిద్ దైన్యదోషవశీకృతాః । కృశో ఽతిదుఃఖీ మూఢో ఽహమ్ ఇతి దుఃఖైర్ దృఢీకృతాః
కొంతమంది చిన్నచిన్న ఆలోచనలతో, దుఃఖాల వల్ల దిగజారిపోయి, 'నేను బలహీనుడిని, చాలా బాధపడుతున్నాను, మూర్ఖుడినే' అని భావిస్తూ, ఆ బాధల్లోనే మునిగిపోతారు.
కాశ్చిత్ స్థావరతాం యాతాః కాశ్చిద్ దేవత్వమ్ ఆగతాః । కాశ్చిత్ పురుషతాం ప్రాప్తాః కాశ్చిద్ దానవతాం గతాః
కొంతమంది స్థావర జీవులుగా మారిపోయారు, మరికొందరు దేవతల స్థితికి చేరుకున్నారు; ఇంకొందరు మానవ జన్మ పొందారు, మరికొందరు దానవులుగా మారిపోయారు.
కాశ్చిత్ స్థితా జగతి కల్పశతాన్య్ అనల్పాః కాశ్చిద్ వ్రజన్తి పరమం పురుషం సుశుద్ధాః । బ్రహ్మార్ణవాత్ సముదితా లహరీవిలోలాశ్ చిత్సంవిదో హి మననాపరనామవత్యః
కొంతమంది ఈ లోకంలో అనేక కల్పాల పాటు ఉంటారు, మరికొందరు పవిత్రులై పరమపురుషుని చేరుకుంటారు; బ్రహ్మాండ సముద్రం నుంచి ఉప్పొంగిన, ఎప్పుడూ మారుతూ ఉండే చైతన్య తరంగాలవంటి వారు, ధ్యానంలో నిమగ్నులై ఉంటారు.
మిథ్యాభావనయా బ్రహ్మన్ స్వవికల్పకలఙ్కితాః । న బ్రహ్మ వయమ్ ఇత్య్ అన్తర్నిశ్చయేన హ్య్ అధోగతాః
బ్రహ్మన్, తప్పుడు ఊహలతో, తమ స్వంత కల్పనల వల్ల మచ్చపడినవారు, 'మనం బ్రహ్మం కాదము' అనే లోపలి నమ్మకంతో దిగజారిపోతారు.
బ్రహ్మణో వ్యతిరిక్తత్వం బ్రహ్మార్ణవగతా అపి । భావయన్త్యో విముహ్యన్తి భీమాసు భవభూమిషు
బ్రహ్మాన్ని వదిలి వేరే ఏదైనా ఉందని భావించే వారు, బ్రహ్మాండంలోనే మునిగిపోయినా, ఈ భయంకరమైన సంసారంలో మాయలో పడిపోతారు.
యా ఏతాస్ సంవిదో బ్రాహ్మ్యో మునే నైకకలఙ్కితాః । ఏతత్ తత్ కర్మణాం బీజమ్ అథ కర్మైవ విద్ధి వా
ఓ మునీశ్వరా, ఈ నిర్మలమైన బ్రహ్మచైతన్యాలు అనేక విధాలుగా మచ్చలేకుండా ఉంటాయి. ఇవే అన్ని క్రియలకు మూలం. లేదా, క్రియలే ఇవని తెలుసుకో.
సఙ్కల్పరూపయైవాన్తర్ మునే కలనయైతయా । కర్మజాలకరఞ్జానాం బీజముష్ట్యా కరాలయా
ఓ మునీ, మనసులో కల్పన వల్లే, కర్మల గుబురులోని విత్తనాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని ఉంచుతారు.