భ్రశ్యంశ్ చైవ పరిభ్రష్టరూపో ఽస్మీతి తలాతలమ్ । భావయన్ భూతలం యాతి తాదృగ్భావనయా తయా
ఆ అల విరిగి, తన ఆకారం పోయినప్పుడు 'నేను విరిగిపోయాను' అని అనుకుంటుంది. అలా భావించినట్లే, భూమిపైకి దిగిపోతుంది.
ఉత్థితం చ బలాద్ ఊర్ధ్వమ్ ఉత్థితో ఽస్మీతి భావితః । తైస్ తైర్ వికల్పైస్ తద్భావం వికల్పయతి సాభిధమ్
ఆ అల బలవంతంగా పైకి లేచినప్పుడు 'నేను పైకి లేచాను' అని అనుకుంటుంది. అలా అనేక రకాల ఆలోచనలతో, తానే తాను ఆ భావంలో ఊహించుకుంటుంది.
ససూర్యప్రతిబిమ్బస్ తు ప్రకాశో ఽస్మీతి భావితః । సరజఃపుఞ్జపాతస్ తు మలినో ఽస్మీతి భావితః
ఆ అల సూర్యుని ప్రతిబింబంతో 'నేను ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాను' అని భావిస్తుంది. దుమ్ము తగిలినప్పుడు 'నేను మలినమయ్యాను' అని అనుకుంటుంది.
సరత్నరశ్మిజాలస్ తు శోభతే దీప్తయా శ్రియా । తుషారభరవిద్ధస్ తు శీతలో ఽస్మీతి విన్దతి
రత్నాల కాంతులు చుట్టూ మెరిసిపోతుంటే అది అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తుంది; మంచు తాకినప్పుడు 'నాకు చలి వేసింది' అని అనుభవిస్తుంది.
సతటాచలదావాగ్నిప్రతిబిమ్బోజ్జ్వలద్వపుః । బిభేతి వత దగ్ధో ఽస్మీత్య్ ఆత్తమీనశ్ చ కమ్పతే
నదికట్టపై అడవి మంట ప్రతిబింబం పడితే దాని రూపం మంటపట్టినట్లు మెరుస్తుంది; 'అయ్యో, నేను కాలిపోయాను' అని భయపడి, పట్టుబడిన చేపలా వణుకుతుంది.
ప్రతిబిమ్బితవేలాద్రితటపక్షివనద్రుమః । మహాన్ ఆరమ్భసంరమ్భసంయుతో ఽస్మీతి రాజతే
తీరంలో, కొండలు, పక్షులు, చెట్లు ప్రతిబింబించగా, 'నేను గొప్పవాడిని, శ్రమతో, ఉత్సాహంతో ఉన్నవాడిని' అని భావిస్తూ ప్రకాశిస్తుంది.
విమలోల్లసనోత్పన్నధ్వస్తలోలశరీరకః । ఖణ్డశః పరియాతో ఽస్మీత్య్ ఆత్తాక్రన్ద ఇవారవీ
శుద్ధంగా, మెరిసిపోతూ, పుట్టి, కరిగిపోతూ, చంచలంగా ఉన్నప్పుడు, 'నేను ముక్కలుగా విడిపోయాను' అని అనుకుంటూ గాయపడిన మహిళలా అరుస్తుంది.
న చోర్మయస్ తే జలధేర్ వ్యతిరిక్తాః పయోరసాత్ । న చైకం రూపమ్ ఏతేషాం కిఞ్చిత్ సన్న్ అప్య్ అసన్మయమ్
అలలు సముద్రానికి వేరయినవి కావు; అవన్నీ నీటితోనే ఏర్పడినవే. వాటిలో ఏ రూపమూ నిజంగా సముద్రానికి వేరుగా ఉండదు.
న చ తే న్యూనదైర్ఘ్యాద్యా గుణాస్ తేషు చ తేషు తే । నోర్మయస్ సంస్థితా అబ్ధౌ న చ తత్ర న సంస్థితాః
అలలకు చిన్నదనం, పొడవు వంటి లక్షణాలు నిజంగా ఉండవు; అవి సముద్రంలో వేరుగా లేవు, అలాగే పూర్తిగా లేనివిగా కూడా కావు.
కేవలం స్వస్వభావస్థసఙ్కల్పవికలీకృతాః । నష్టానష్టాః పునర్ జాతా జాతాజాతాః పునః క్షతాః
అవి తమ స్వభావంతో, మనసులో కలిగే భావాలతో ఏర్పడి, కరిగిపోతూ ఉంటాయి; కొన్నిసార్లు నశించి, మళ్లీ పుట్టి, పుట్టకముందే ఉన్నట్టుగా, మళ్లీ విడిపోతూ ఉంటాయి.
పరస్పరపరామర్శాన్ నానాతామ్ ఉపయాన్త్య్ అలమ్ । ఏకరూపామ్బుసామాన్యమయా ఏవ నిరామయాః
అవి పరస్పరం తాకుతూ అనేకంగా కనిపిస్తాయి గానీ, నిజానికి ఒకటే రూపం, ఒకే నీటితో ఏర్పడినవే, ఎలాంటి లోపం లేని స్వభావంతో ఉంటాయి.
తథైవాస్మిన్ ప్రవితతే సితే శుద్ధే నిరామయే । బ్రహ్మమాత్రైకవపుషి బ్రహ్మణి స్ఫారరూపిణి
అలాగే, ఈ విస్తారమైన, నిర్మలమైన, మలినములేని విశాలతలో — ఇది పరమాత్మ యొక్క ఏకరూపమైన స్వరూపం, శుద్ధమైన జ్ఞానమే పరిపూర్ణంగా వ్యాపించి ఉంది.
సర్వశక్తావ్ అనాద్యన్తే పృథగ్వద్ అపృథక్కృతాః । సంస్థితాశ్ శక్తయశ్ చిత్రా విచిత్రాచారచఞ్చలాః
అందులోనే అన్ని రకాల శక్తులు, వేర్వేరుగా కనిపించినా వాస్తవానికి వేరుగా లేవు; ఆ ఆదియంతరహితమైన, సమస్తశక్తిమంతమైన పరమాత్మలోనే, అవి విచిత్రమైన రీతిలో కదులుతూ నిలిచి ఉంటాయి.
నానాశక్తి హి నానాత్వమ్ ఏతి స్వవపుషి స్థితమ్ । బృంహితం బ్రహ్మణి బ్రహ్మ పయసీవోర్మిమణ్డలమ్
వివిధ శక్తుల వైవిధ్యం అనేది పరమాత్మ స్వరూపంలోనే కలిగిన భేదంగా కనిపించడమే; పరమాత్మ పరమాత్మలో విస్తరించి ఉండటం, నీటిలో అలల వలయంలా ఉంటుంది.
నానారూపకరూపత్వాద్ వైరూప్యశతకారిణీ । నియతిర్ నియతాకారా పదార్థమ్ అధితిష్ఠతి
అనేక రూపాల వల్ల ఎన్నో విధాలైన వైవిధ్యాలు ఏర్పడతాయి; నిర్ణీతమైన స్వరూపంతో ఉన్న విధి, ప్రతి వస్తువుపై తన ఆధిపత్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
జడా జాడ్యమ్ ఉపాదత్తే చిత్త్వమ్ ఆయాతి చిన్మయీ । వాసనారూపిణీ శక్తిస్ స్వస్వరూపస్థితాత్మనః
జడత్వం జడత్వాన్ని పొందుతుంది; చైతన్యం స్వచ్ఛమైన అవగాహనగా ఉద్భవిస్తుంది; మనసులో ఉన్న వాసనల రూపమైన శక్తి తన సహజ స్వరూపంలో నిలిచి ఉంటుంది.
బ్రహ్మైవానఘ తేనేదం స్ఫారాకారం విజృమ్భతే । నానారూపైః పరిస్పన్దైః పరిపూర్ణ ఇవార్ణవః
నిష్పాపుడా, ఈ విశాలమైన సృష్టి బ్రహ్మ ద్వారానే వ్యాపిస్తుంది. అనేక రూపాలు, కదలికలతో సముద్రం తరంగాలతో నిండినట్టు, ఇది కూడా పరిపూర్ణంగా కనిపిస్తుంది.
నానాతాం స్వయమ్ ఆదత్తే నానాకారవిహారతః । ఆత్మైవాత్మన్య్ ఆత్మనైవ సముద్రామ్భ ఇవామ్భసి
ఇది స్వయంగా వైవిధ్యాన్ని స్వీకరించదు, లేదా అనేక రూపాలలో విహరించదు; ఆత్మ మాత్రమే ఆత్మలో, ఆత్మ ద్వారానే ఉంటుంది, సముద్రంలో నీరు ఉన్నట్లే.
వ్యతిరిక్తా న పయసో విచిత్రా వీచయో యథా । వ్యతిరిక్తా న సర్వేశాత్ సమగ్రాః కలనాస్ తథా
ఎలా వివిధ తరంగాలు నీటికి వేరుగా లేవో, అలాగే ఈ సర్వ సృష్టి కూడా సర్వేశ్వరునికి వేరుగా ఉండదు.
స్తమ్భపుష్పలతాపత్త్రఫలకోరకయుక్తయః । యథైకస్మిం స్థితా బీజే తథా బ్రహ్మణి శక్తయః
ఒక విత్తనంలో ముల్లు, పువ్వు, దుంప, ఆకులు, పండు, ముక్కు అన్నీ ఎలా ఉంటాయో, అలాగే బ్రహ్మనందు అన్నీ శక్తులు ఉంటాయి.
నానాకర్తృతయా నానాశక్తితా పురుషే యథా । తథైవాత్మని సర్వజ్ఞే సర్వదా సర్వశక్తితా
ఒక మనిషిలో ఎన్నో పనులు చేయగల శక్తులు ఉన్నట్లే, సర్వజ్ఞుడైన ఆత్మలో ఎప్పుడూ అన్ని శక్తులు ఉంటాయి.
విచిత్రవర్ణతా యద్వద్ దృశ్యతే కఠినాతపే । విచిత్రశక్తితా తద్వద్ దేవేశే సదసన్మయీ
ఎండలో ఎన్నో రంగులు కనబడినట్లే, దేవతల అధిపతిలో ఉండే శక్తులు కూడా సద్అసత్తుతో కలిసినవిగా అనేకంగా కనిపిస్తాయి.
విచిత్రరూపోదేతీయమ్ అవిచిత్రాత్ స్థితిశ్ శివాత్ । ఏకవర్ణాత్ పయోవాహాచ్ ఛక్రచాపలతా యథా
ఈ అనేక రూపాలు శాశ్వతమైన శివుని నుండి ఉద్భవించాయి. ఒకే రంగు ఉన్న మేఘంలో మెరుపు ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఇవి ఉద్భవించాయి.
అజడాజ్ జడతోదేతి జాడ్యభావనహేతుకా । ఊర్ణనాభాద్ యథా తన్తుర్ యథా పుంసస్ సుషుప్తతా
నిర్జడమైనదానిలోంచి జడత్వం, జడ భావన వల్ల పుట్టుకొస్తుంది. ఇది యెలా అంటే, సుడులు తన దారాన్ని ఎలా తయారుచేస్తుందో, లేదా మనిషికి నిద్ర లోనవ్వడం ఎలా జరుగుతుందో అలా.
అచిత్తశ్ చైతసీం శక్తిం స్వబన్ధాయేచ్ఛయా శివః । తనోతి తాన్తవం కోశం కోశకారక్రిమిర్ యథా
మనస్సు లేని శివుడు, తనే తనకు బంధనంగా, తన ఇష్టంతో చైతన్యశక్తిని విస్తరించుకుంటాడు. ఇది పట్టు పురుగు తన గూటిని నెయ్యడంలా ఉంటుంది.
స్వేచ్ఛయాత్మాత్మనో బ్రహ్మన్ భావయిత్వా స్వకం వపుః । సంసారాన్ మోక్షమ్ ఆయాతి స్వాలానాద్ ఇవ వారణః
బ్రహ్మన్, ఆత్మ తనే తన రూపాన్ని తన ఇష్టంతో ఊహించుకుని, ఏనుగు తన గొలుసును విడిపించుకున్నట్టు, సంసార బంధనాలనుంచి విముక్తిని పొందుతుంది.
యద్ ఏవ భావయత్య్ ఆత్మా సతతం భావితస్ స్వయమ్ । తయైవాపూర్యతే శక్త్యా శీఘ్రమ్ ఏవ మహాన్ అపి
ఆత్మ ఎప్పుడూ ఏదిని మనసులో ఉంచుకుంటే, దాన్ని తానే బలంగా భావిస్తే, ఎంత గొప్పవాడైనా, ఆ శక్తితో త్వరగా నిండిపోతాడు.
భావితా శక్తిర్ ఆత్మానమ్ ఆత్మతాం నయతి క్షణాత్ । అనన్తమ్ అపి ఖం ప్రావృణ్మిహికా మహతీ యథా
మనస్సులో బలంగా ఆలోచించిన శక్తి, ఆత్మను తక్షణమే ఆత్మస్వరూపంలోకి తీసుకెళ్తుంది. అది ఎలా అంటే, ఎంత పెద్ద ఆకాశమైనా, ఒక గొప్ప మబ్బు దాన్ని పూర్తిగా కప్పేసినట్లే.
యా శక్తిర్ ఉదితా శీఘ్రం యాతి తన్మయతామ్ అజః । యామ్ ఏవ తు స్థితిం యాతస్ తన్మయో భవతి ద్రుమః
ఏ శక్తి ఉద్భవించిందో, ఆ శక్తిలోనే ఆ జననరహితుడు త్వరగా లీనమవుతాడు. ఏ స్థితిలో ఉన్నాడో, ఆ స్థితిలోనే ఆ వృక్షం కూడా మారిపోతుంది.
న మోక్షో మోక్ష ఈశస్య న బన్ధో బన్ధ ఆత్మనః । బన్ధమోక్షదృశౌ లోకే న జానే ప్రోత్థితే కుతః
ఈశ్వరుడికి విముక్తి అనే విముక్తి లేదు, ఆత్మకు బంధనం అనే బంధనం లేదు. అయినా ఈ లోకంలో బంధనాలు, విముక్తి అనే భావనలు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో నాకు తెలియదు.