తథా చ సమ్భ్రమే స్వప్నమిథ్యాజ్ఞానాదిభాస్వరాః । గన్ధర్వనగరాకారా దృష్టా మనసి శక్తయః
అలాగే, గందరగోళంలో, కలలో, తప్పు జ్ఞానంలో మనస్సులో ప్రకాశించే శక్తులు గంధర్వ నగరాల వలె ఊహాత్మకంగా కనిపిస్తాయి.
స్థూలదృష్టిదృశం త్వ్ ఏతామ్ అవలమ్బ్య మహామునే । పుంసో మనశ్ శరీరం చ కాయౌ ద్వావ్ ఇతి కథ్యతే
ఓ మహామునీ, ఈ స్థూల దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకుని, మనిషికి రెండు శరీరాలు ఉన్నాయని అంటారు—ఒకటి మనసు, మరొకటి భౌతిక శరీరం.
మనోమనననిర్మాణమాత్రమ్ ఏతజ్ జగత్త్రయమ్ । న సన్ నాసద్ ఇవ స్ఫారమ్ ఉదితం నేతరన్ మునే
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ మనసు ఊహతోనే ఏర్పడినవి. ఇవి నిజంగా ఉన్నట్టు కూడా లేవు, లేనట్టు కూడా లేవు—కేవలం విస్తారంగా కనిపిస్తున్నవే, ఓ మునీ.
చిత్తదేహాఙ్గలతయా భేదవాసనయేద్ధయా । ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవాజ్ఞానాన్ నానాతేయం సముత్థితా
మనసు, శరీరం అనే భేద భావన వల్ల, అలాంటి అలవాటు బలంతో, ఈ విభిన్నత అన్నీ అవిద్య వల్లే పుట్టుకొస్తుంది. అది రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా మాయ మాత్రమే.
భేదవాసనయా బహ్వ్యా పదార్థనిచయం మనః । భిన్నం పశ్యతి సర్వత్ర ఘటావటపటాదికమ్
భేద భావన బలంగా ఉండటం వల్ల, మనసు ఎక్కడ చూసినా గడ, వస్త్రం, అడవి వంటి ఎన్నో వస్తువులను వేర్వేరుగా చూస్తుంది.
కృశో ఽతిదుఃఖీ మూఢో ఽహమ్ ఏతాశ్ చాన్యాశ్ చ భావనాః । భావయత్ స్వవికల్పోత్థా యాతి సంసారతాం మనః
నేను బలహీనుడిని, చాలా బాధలో ఉన్నవాడిని, మూర్ఖుడిని అని మనసులో కలిగే ఆలోచనలు, అలాగే ఇతర అనేక భావనలు కూడా మనసు తానే సృష్టించుకుంటుంది. మనసు ఈ విధమైన స్వయంగా కల్పించుకున్న భావనలను ఆలోచిస్తే, అది జన్మ మరణాల చక్రంలో పడిపోతుంది.
మననం కృత్రిమం రూపం మమైతన్ న పతామ్య్ అహమ్ । ఇతి తత్త్యాగతశ్ శాన్తం చేతో బ్రహ్మ సనాతనమ్
కానీ, ఈ ఆలోచనలు కృత్రిమమైనవే, ఇవి నిజంగా నావి కావు, వీటి వల్ల నేను పడిపోవడం లేదు అని గ్రహించినప్పుడు, ఆ మనసు వాటి నుండి విముక్తమై ప్రశాంతంగా అయి, శాశ్వతమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతుంది.
యథా ప్రవితతే ఽమ్బోధౌ తతే ఽనేకతరఙ్గిణి । సోమ్యస్పన్దమయానేకకల్లోలావలిశాలిని
ఎలా అంటే, విస్తృతమైన సముద్ర తీరంలో ఎన్నో తరంగాలు ఉంటాయి. ఆ తరంగాల మధ్యలో మృదువుగా, అందంగా అనేక అలలు వరుసగా ఉప్పొంగుతూ కనిపిస్తాయి.
వార్యాత్మని సమే స్వచ్ఛే శుద్ధే స్వాదుని శీతలే । అవినాశిని విస్తీర్ణే మహామహిమని స్ఫుటే
అలాగే, ప్రశాంతంగా, పారదైవంగా, శుద్ధంగా, తియ్యగా, చల్లగా, నశించని, విస్తృతంగా, గొప్ప మహిమ కలిగిన నీటిలో కూడా అదే విధంగా జరుగుతుంది.
త్ర్యశ్రస్ తరఙ్గస్ స్వం రూపం భావయన్ స స్వభావతః । త్ర్యశ్రో ఽస్మీతి వికల్పేన కరోతి స్వేన కల్పనామ్
మూడు మూలలతో ఉన్న అల తన రూపాన్ని తానే ఆలోచిస్తూ, సహజంగా 'నేను మూడు మూలలదాన్ని' అని భావించి, తానే తాను అలా ఊహించుకుంటుంది.
భ్రశ్యంశ్ చైవ పరిభ్రష్టరూపో ఽస్మీతి తలాతలమ్ । భావయన్ భూతలం యాతి తాదృగ్భావనయా తయా
ఆ అల విరిగి, తన ఆకారం పోయినప్పుడు 'నేను విరిగిపోయాను' అని అనుకుంటుంది. అలా భావించినట్లే, భూమిపైకి దిగిపోతుంది.
ఉత్థితం చ బలాద్ ఊర్ధ్వమ్ ఉత్థితో ఽస్మీతి భావితః । తైస్ తైర్ వికల్పైస్ తద్భావం వికల్పయతి సాభిధమ్
ఆ అల బలవంతంగా పైకి లేచినప్పుడు 'నేను పైకి లేచాను' అని అనుకుంటుంది. అలా అనేక రకాల ఆలోచనలతో, తానే తాను ఆ భావంలో ఊహించుకుంటుంది.
ససూర్యప్రతిబిమ్బస్ తు ప్రకాశో ఽస్మీతి భావితః । సరజఃపుఞ్జపాతస్ తు మలినో ఽస్మీతి భావితః
ఆ అల సూర్యుని ప్రతిబింబంతో 'నేను ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాను' అని భావిస్తుంది. దుమ్ము తగిలినప్పుడు 'నేను మలినమయ్యాను' అని అనుకుంటుంది.
సరత్నరశ్మిజాలస్ తు శోభతే దీప్తయా శ్రియా । తుషారభరవిద్ధస్ తు శీతలో ఽస్మీతి విన్దతి
రత్నాల కాంతులు చుట్టూ మెరిసిపోతుంటే అది అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తుంది; మంచు తాకినప్పుడు 'నాకు చలి వేసింది' అని అనుభవిస్తుంది.
సతటాచలదావాగ్నిప్రతిబిమ్బోజ్జ్వలద్వపుః । బిభేతి వత దగ్ధో ఽస్మీత్య్ ఆత్తమీనశ్ చ కమ్పతే
నదికట్టపై అడవి మంట ప్రతిబింబం పడితే దాని రూపం మంటపట్టినట్లు మెరుస్తుంది; 'అయ్యో, నేను కాలిపోయాను' అని భయపడి, పట్టుబడిన చేపలా వణుకుతుంది.
ప్రతిబిమ్బితవేలాద్రితటపక్షివనద్రుమః । మహాన్ ఆరమ్భసంరమ్భసంయుతో ఽస్మీతి రాజతే
తీరంలో, కొండలు, పక్షులు, చెట్లు ప్రతిబింబించగా, 'నేను గొప్పవాడిని, శ్రమతో, ఉత్సాహంతో ఉన్నవాడిని' అని భావిస్తూ ప్రకాశిస్తుంది.
విమలోల్లసనోత్పన్నధ్వస్తలోలశరీరకః । ఖణ్డశః పరియాతో ఽస్మీత్య్ ఆత్తాక్రన్ద ఇవారవీ
శుద్ధంగా, మెరిసిపోతూ, పుట్టి, కరిగిపోతూ, చంచలంగా ఉన్నప్పుడు, 'నేను ముక్కలుగా విడిపోయాను' అని అనుకుంటూ గాయపడిన మహిళలా అరుస్తుంది.
న చోర్మయస్ తే జలధేర్ వ్యతిరిక్తాః పయోరసాత్ । న చైకం రూపమ్ ఏతేషాం కిఞ్చిత్ సన్న్ అప్య్ అసన్మయమ్
అలలు సముద్రానికి వేరయినవి కావు; అవన్నీ నీటితోనే ఏర్పడినవే. వాటిలో ఏ రూపమూ నిజంగా సముద్రానికి వేరుగా ఉండదు.
న చ తే న్యూనదైర్ఘ్యాద్యా గుణాస్ తేషు చ తేషు తే । నోర్మయస్ సంస్థితా అబ్ధౌ న చ తత్ర న సంస్థితాః
అలలకు చిన్నదనం, పొడవు వంటి లక్షణాలు నిజంగా ఉండవు; అవి సముద్రంలో వేరుగా లేవు, అలాగే పూర్తిగా లేనివిగా కూడా కావు.
కేవలం స్వస్వభావస్థసఙ్కల్పవికలీకృతాః । నష్టానష్టాః పునర్ జాతా జాతాజాతాః పునః క్షతాః
అవి తమ స్వభావంతో, మనసులో కలిగే భావాలతో ఏర్పడి, కరిగిపోతూ ఉంటాయి; కొన్నిసార్లు నశించి, మళ్లీ పుట్టి, పుట్టకముందే ఉన్నట్టుగా, మళ్లీ విడిపోతూ ఉంటాయి.
పరస్పరపరామర్శాన్ నానాతామ్ ఉపయాన్త్య్ అలమ్ । ఏకరూపామ్బుసామాన్యమయా ఏవ నిరామయాః
అవి పరస్పరం తాకుతూ అనేకంగా కనిపిస్తాయి గానీ, నిజానికి ఒకటే రూపం, ఒకే నీటితో ఏర్పడినవే, ఎలాంటి లోపం లేని స్వభావంతో ఉంటాయి.
తథైవాస్మిన్ ప్రవితతే సితే శుద్ధే నిరామయే । బ్రహ్మమాత్రైకవపుషి బ్రహ్మణి స్ఫారరూపిణి
అలాగే, ఈ విస్తారమైన, నిర్మలమైన, మలినములేని విశాలతలో — ఇది పరమాత్మ యొక్క ఏకరూపమైన స్వరూపం, శుద్ధమైన జ్ఞానమే పరిపూర్ణంగా వ్యాపించి ఉంది.
సర్వశక్తావ్ అనాద్యన్తే పృథగ్వద్ అపృథక్కృతాః । సంస్థితాశ్ శక్తయశ్ చిత్రా విచిత్రాచారచఞ్చలాః
అందులోనే అన్ని రకాల శక్తులు, వేర్వేరుగా కనిపించినా వాస్తవానికి వేరుగా లేవు; ఆ ఆదియంతరహితమైన, సమస్తశక్తిమంతమైన పరమాత్మలోనే, అవి విచిత్రమైన రీతిలో కదులుతూ నిలిచి ఉంటాయి.
నానాశక్తి హి నానాత్వమ్ ఏతి స్వవపుషి స్థితమ్ । బృంహితం బ్రహ్మణి బ్రహ్మ పయసీవోర్మిమణ్డలమ్
వివిధ శక్తుల వైవిధ్యం అనేది పరమాత్మ స్వరూపంలోనే కలిగిన భేదంగా కనిపించడమే; పరమాత్మ పరమాత్మలో విస్తరించి ఉండటం, నీటిలో అలల వలయంలా ఉంటుంది.
నానారూపకరూపత్వాద్ వైరూప్యశతకారిణీ । నియతిర్ నియతాకారా పదార్థమ్ అధితిష్ఠతి
అనేక రూపాల వల్ల ఎన్నో విధాలైన వైవిధ్యాలు ఏర్పడతాయి; నిర్ణీతమైన స్వరూపంతో ఉన్న విధి, ప్రతి వస్తువుపై తన ఆధిపత్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
జడా జాడ్యమ్ ఉపాదత్తే చిత్త్వమ్ ఆయాతి చిన్మయీ । వాసనారూపిణీ శక్తిస్ స్వస్వరూపస్థితాత్మనః
జడత్వం జడత్వాన్ని పొందుతుంది; చైతన్యం స్వచ్ఛమైన అవగాహనగా ఉద్భవిస్తుంది; మనసులో ఉన్న వాసనల రూపమైన శక్తి తన సహజ స్వరూపంలో నిలిచి ఉంటుంది.
బ్రహ్మైవానఘ తేనేదం స్ఫారాకారం విజృమ్భతే । నానారూపైః పరిస్పన్దైః పరిపూర్ణ ఇవార్ణవః
నిష్పాపుడా, ఈ విశాలమైన సృష్టి బ్రహ్మ ద్వారానే వ్యాపిస్తుంది. అనేక రూపాలు, కదలికలతో సముద్రం తరంగాలతో నిండినట్టు, ఇది కూడా పరిపూర్ణంగా కనిపిస్తుంది.
నానాతాం స్వయమ్ ఆదత్తే నానాకారవిహారతః । ఆత్మైవాత్మన్య్ ఆత్మనైవ సముద్రామ్భ ఇవామ్భసి
ఇది స్వయంగా వైవిధ్యాన్ని స్వీకరించదు, లేదా అనేక రూపాలలో విహరించదు; ఆత్మ మాత్రమే ఆత్మలో, ఆత్మ ద్వారానే ఉంటుంది, సముద్రంలో నీరు ఉన్నట్లే.
వ్యతిరిక్తా న పయసో విచిత్రా వీచయో యథా । వ్యతిరిక్తా న సర్వేశాత్ సమగ్రాః కలనాస్ తథా
ఎలా వివిధ తరంగాలు నీటికి వేరుగా లేవో, అలాగే ఈ సర్వ సృష్టి కూడా సర్వేశ్వరునికి వేరుగా ఉండదు.
స్తమ్భపుష్పలతాపత్త్రఫలకోరకయుక్తయః । యథైకస్మిం స్థితా బీజే తథా బ్రహ్మణి శక్తయః
ఒక విత్తనంలో ముల్లు, పువ్వు, దుంప, ఆకులు, పండు, ముక్కు అన్నీ ఎలా ఉంటాయో, అలాగే బ్రహ్మనందు అన్నీ శక్తులు ఉంటాయి.