అక్షీణజీవితం పుత్రం కాలో మే నీతవాన్ ఇతి । నియతేర్ వశతో దేవ త్వచ్ఛాపేచ్ఛా మమోదితా
నా కుమారుడి ప్రాణం ఇంకా పూర్తవకముందే కాలం అతన్ని తీసుకెళ్లిందని అనుకున్నాను. కానీ దేవా, విధి బలంతో నీ శాపం నాలో ఫలించింది.
న తు విజ్ఞాతసంసారగతయో వయమ్ ఆపదమ్ । సమ్పదం వాపి గచ్ఛామో హర్షామర్షవశం కిల
మనకు ఈ లోకంలో ఏం జరుగుతుందో తెలుసు కాబట్టి, మనం కష్టమో, సౌఖ్యమో ఎదురైనా ఆనందం లేదా కోపానికి లోనవ్వం.
అయుక్తకారిణి క్రోధః ప్రసాదో యుక్తకారిణి । కర్తవ్య ఇతి రూఢేయం సాంసారీ భగవన్ స్థితిః
తప్పుగా ప్రవర్తించినవారిపై కోపం, సరిగ్గా ప్రవర్తించినవారిపై అనుగ్రహం కలుగుతాయి. ఇదే భగవంతుడా, ఈ లోకంలో నడుస్తున్న సహజ స్థితి.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి యావజ్జీవం జగత్క్రమః । యావద్ అగ్నిస్ స్థితా తావద్ ఔష్ణ్యదాహాదిదృష్టయః
ఇది చేయాలి, ఇది చేయకూడదు అని మనిషి జీవితం అంతా ఈ లోకంలో నడవడమే. అగ్ని ఉన్నంతవరకూ వేడి, కాలిపోవడం లాంటి లక్షణాలు కనిపించడమే.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి హేయా యస్య జగత్స్థితిః । తస్యైతత్సమ్పరిత్యాగో హేయ ఏవ జగద్గురో
ఇది స్వీకరించాలి, ఇది వదిలేయాలి అని భావించే వారికి ఈ లోకంలో ఉండడమే వదిలేయాల్సింది, ఓ జగద్గురువూ.
కేవలం తానయీం చిన్తామ్ అనాలోక్య యదా వయమ్ । భగవన్ భవతే క్షుబ్ధా యాతాస్ స్మస్ తేన వాచ్యతామ్
మా కుమార్తెను చూడకుండానే ఆమె గురించి ఆందోళనతో మేము మీ వద్దకు వచ్చాము, భగవంతుడా. ఇదే చెప్పదగినది.
త్వయేదానీమ్ అహం దేవ స్మారితస్ తనయేహితమ్ । సమఙ్గాయాస్ తటే తేన దృష్టో ఽయం తనయో మయా
ప్రభూ, మీరు గుర్తు చేసిన తర్వాతనే నేను సమంగా నది ఒడ్డున నా కుమారుడిని చూశాను. అందువల్ల అతడిని నేను చూశానని చెప్పగలను.
మన్యే జగతి భూతానాం ద్వే శరీరే న సర్వగ । మన ఏవ శరీరం హి యేనేదం భావ్యతే జగత్
ఈ లోకంలోని ప్రాణులకు రెండు శరీరాలు లేవని నేను భావిస్తున్నాను. మనస్సే శరీరంగా మారుతుంది; అదే ఈ జగత్తును ఊహించి సృష్టిస్తుంది.
సమ్యగ్ ఉక్తం త్వయా బ్రహ్మఞ్ శరీరం మన ఏవ నః । కరోతి దేహం సఙ్కల్ప్య కుమ్భకారో ఘటం యథా
బ్రహ్మన్, నీవు చెప్పింది సరిగానే ఉంది. మనస్సే మన శరీరం. మట్టి పనివాడు మడికుండను తయారు చేసినట్టు, మనస్సు ఊహతో శరీరాన్ని రూపొందిస్తుంది.
కరోత్య్ అకృతమ్ ఆకారం కృతం నాశయతి క్షణాత్ । సఙ్కల్పేన మనో మోహాద్ బాలో వేతాలకం యథా
మనస్సు ఊహతో ముందుగా లేనిదాన్ని సృష్టిస్తుంది, ఇప్పటికే ఉన్నదాన్ని ఒక్క క్షణంలోనే నాశనం చేస్తుంది. చిన్నపిల్ల clay బొమ్మతో ఆడినట్టు, మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది.
తథా చ సమ్భ్రమే స్వప్నమిథ్యాజ్ఞానాదిభాస్వరాః । గన్ధర్వనగరాకారా దృష్టా మనసి శక్తయః
అలాగే, గందరగోళంలో, కలలో, తప్పు జ్ఞానంలో మనస్సులో ప్రకాశించే శక్తులు గంధర్వ నగరాల వలె ఊహాత్మకంగా కనిపిస్తాయి.
స్థూలదృష్టిదృశం త్వ్ ఏతామ్ అవలమ్బ్య మహామునే । పుంసో మనశ్ శరీరం చ కాయౌ ద్వావ్ ఇతి కథ్యతే
ఓ మహామునీ, ఈ స్థూల దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకుని, మనిషికి రెండు శరీరాలు ఉన్నాయని అంటారు—ఒకటి మనసు, మరొకటి భౌతిక శరీరం.
మనోమనననిర్మాణమాత్రమ్ ఏతజ్ జగత్త్రయమ్ । న సన్ నాసద్ ఇవ స్ఫారమ్ ఉదితం నేతరన్ మునే
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ మనసు ఊహతోనే ఏర్పడినవి. ఇవి నిజంగా ఉన్నట్టు కూడా లేవు, లేనట్టు కూడా లేవు—కేవలం విస్తారంగా కనిపిస్తున్నవే, ఓ మునీ.
చిత్తదేహాఙ్గలతయా భేదవాసనయేద్ధయా । ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవాజ్ఞానాన్ నానాతేయం సముత్థితా
మనసు, శరీరం అనే భేద భావన వల్ల, అలాంటి అలవాటు బలంతో, ఈ విభిన్నత అన్నీ అవిద్య వల్లే పుట్టుకొస్తుంది. అది రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా మాయ మాత్రమే.
భేదవాసనయా బహ్వ్యా పదార్థనిచయం మనః । భిన్నం పశ్యతి సర్వత్ర ఘటావటపటాదికమ్
భేద భావన బలంగా ఉండటం వల్ల, మనసు ఎక్కడ చూసినా గడ, వస్త్రం, అడవి వంటి ఎన్నో వస్తువులను వేర్వేరుగా చూస్తుంది.
కృశో ఽతిదుఃఖీ మూఢో ఽహమ్ ఏతాశ్ చాన్యాశ్ చ భావనాః । భావయత్ స్వవికల్పోత్థా యాతి సంసారతాం మనః
నేను బలహీనుడిని, చాలా బాధలో ఉన్నవాడిని, మూర్ఖుడిని అని మనసులో కలిగే ఆలోచనలు, అలాగే ఇతర అనేక భావనలు కూడా మనసు తానే సృష్టించుకుంటుంది. మనసు ఈ విధమైన స్వయంగా కల్పించుకున్న భావనలను ఆలోచిస్తే, అది జన్మ మరణాల చక్రంలో పడిపోతుంది.
మననం కృత్రిమం రూపం మమైతన్ న పతామ్య్ అహమ్ । ఇతి తత్త్యాగతశ్ శాన్తం చేతో బ్రహ్మ సనాతనమ్
కానీ, ఈ ఆలోచనలు కృత్రిమమైనవే, ఇవి నిజంగా నావి కావు, వీటి వల్ల నేను పడిపోవడం లేదు అని గ్రహించినప్పుడు, ఆ మనసు వాటి నుండి విముక్తమై ప్రశాంతంగా అయి, శాశ్వతమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతుంది.
యథా ప్రవితతే ఽమ్బోధౌ తతే ఽనేకతరఙ్గిణి । సోమ్యస్పన్దమయానేకకల్లోలావలిశాలిని
ఎలా అంటే, విస్తృతమైన సముద్ర తీరంలో ఎన్నో తరంగాలు ఉంటాయి. ఆ తరంగాల మధ్యలో మృదువుగా, అందంగా అనేక అలలు వరుసగా ఉప్పొంగుతూ కనిపిస్తాయి.
వార్యాత్మని సమే స్వచ్ఛే శుద్ధే స్వాదుని శీతలే । అవినాశిని విస్తీర్ణే మహామహిమని స్ఫుటే
అలాగే, ప్రశాంతంగా, పారదైవంగా, శుద్ధంగా, తియ్యగా, చల్లగా, నశించని, విస్తృతంగా, గొప్ప మహిమ కలిగిన నీటిలో కూడా అదే విధంగా జరుగుతుంది.
త్ర్యశ్రస్ తరఙ్గస్ స్వం రూపం భావయన్ స స్వభావతః । త్ర్యశ్రో ఽస్మీతి వికల్పేన కరోతి స్వేన కల్పనామ్
మూడు మూలలతో ఉన్న అల తన రూపాన్ని తానే ఆలోచిస్తూ, సహజంగా 'నేను మూడు మూలలదాన్ని' అని భావించి, తానే తాను అలా ఊహించుకుంటుంది.
భ్రశ్యంశ్ చైవ పరిభ్రష్టరూపో ఽస్మీతి తలాతలమ్ । భావయన్ భూతలం యాతి తాదృగ్భావనయా తయా
ఆ అల విరిగి, తన ఆకారం పోయినప్పుడు 'నేను విరిగిపోయాను' అని అనుకుంటుంది. అలా భావించినట్లే, భూమిపైకి దిగిపోతుంది.
ఉత్థితం చ బలాద్ ఊర్ధ్వమ్ ఉత్థితో ఽస్మీతి భావితః । తైస్ తైర్ వికల్పైస్ తద్భావం వికల్పయతి సాభిధమ్
ఆ అల బలవంతంగా పైకి లేచినప్పుడు 'నేను పైకి లేచాను' అని అనుకుంటుంది. అలా అనేక రకాల ఆలోచనలతో, తానే తాను ఆ భావంలో ఊహించుకుంటుంది.
ససూర్యప్రతిబిమ్బస్ తు ప్రకాశో ఽస్మీతి భావితః । సరజఃపుఞ్జపాతస్ తు మలినో ఽస్మీతి భావితః
ఆ అల సూర్యుని ప్రతిబింబంతో 'నేను ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాను' అని భావిస్తుంది. దుమ్ము తగిలినప్పుడు 'నేను మలినమయ్యాను' అని అనుకుంటుంది.
సరత్నరశ్మిజాలస్ తు శోభతే దీప్తయా శ్రియా । తుషారభరవిద్ధస్ తు శీతలో ఽస్మీతి విన్దతి
రత్నాల కాంతులు చుట్టూ మెరిసిపోతుంటే అది అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తుంది; మంచు తాకినప్పుడు 'నాకు చలి వేసింది' అని అనుభవిస్తుంది.
సతటాచలదావాగ్నిప్రతిబిమ్బోజ్జ్వలద్వపుః । బిభేతి వత దగ్ధో ఽస్మీత్య్ ఆత్తమీనశ్ చ కమ్పతే
నదికట్టపై అడవి మంట ప్రతిబింబం పడితే దాని రూపం మంటపట్టినట్లు మెరుస్తుంది; 'అయ్యో, నేను కాలిపోయాను' అని భయపడి, పట్టుబడిన చేపలా వణుకుతుంది.
ప్రతిబిమ్బితవేలాద్రితటపక్షివనద్రుమః । మహాన్ ఆరమ్భసంరమ్భసంయుతో ఽస్మీతి రాజతే
తీరంలో, కొండలు, పక్షులు, చెట్లు ప్రతిబింబించగా, 'నేను గొప్పవాడిని, శ్రమతో, ఉత్సాహంతో ఉన్నవాడిని' అని భావిస్తూ ప్రకాశిస్తుంది.
విమలోల్లసనోత్పన్నధ్వస్తలోలశరీరకః । ఖణ్డశః పరియాతో ఽస్మీత్య్ ఆత్తాక్రన్ద ఇవారవీ
శుద్ధంగా, మెరిసిపోతూ, పుట్టి, కరిగిపోతూ, చంచలంగా ఉన్నప్పుడు, 'నేను ముక్కలుగా విడిపోయాను' అని అనుకుంటూ గాయపడిన మహిళలా అరుస్తుంది.
న చోర్మయస్ తే జలధేర్ వ్యతిరిక్తాః పయోరసాత్ । న చైకం రూపమ్ ఏతేషాం కిఞ్చిత్ సన్న్ అప్య్ అసన్మయమ్
అలలు సముద్రానికి వేరయినవి కావు; అవన్నీ నీటితోనే ఏర్పడినవే. వాటిలో ఏ రూపమూ నిజంగా సముద్రానికి వేరుగా ఉండదు.
న చ తే న్యూనదైర్ఘ్యాద్యా గుణాస్ తేషు చ తేషు తే । నోర్మయస్ సంస్థితా అబ్ధౌ న చ తత్ర న సంస్థితాః
అలలకు చిన్నదనం, పొడవు వంటి లక్షణాలు నిజంగా ఉండవు; అవి సముద్రంలో వేరుగా లేవు, అలాగే పూర్తిగా లేనివిగా కూడా కావు.
కేవలం స్వస్వభావస్థసఙ్కల్పవికలీకృతాః । నష్టానష్టాః పునర్ జాతా జాతాజాతాః పునః క్షతాః
అవి తమ స్వభావంతో, మనసులో కలిగే భావాలతో ఏర్పడి, కరిగిపోతూ ఉంటాయి; కొన్నిసార్లు నశించి, మళ్లీ పుట్టి, పుట్టకముందే ఉన్నట్టుగా, మళ్లీ విడిపోతూ ఉంటాయి.