జటావాన్ అక్షవలయీ జితసర్వేన్ద్రియభ్రమః । తత్ర వర్షశతాన్య్ అష్టౌ సంస్థితస్ తపసి స్థిరే
జటలు వేసుకుని, రుద్రాక్షమాల ధరించి, అన్ని ఇంద్రియ భ్రమలను జయించి, అక్కడ ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలు స్థిరంగా తపస్సు చేశాడు.
యదీచ్ఛసి మునే ద్రష్టుం తం స్వపుత్రమనోభ్రమమ్ । తత్ సమున్మీల్య విజ్ఞాననేత్రమ్ ఆశు విలోకయ
ఓ మునీంద్రా, నీకు నీ మనసు తిరుగుతున్న కుమారుడిని చూడాలని ఉంటే, జ్ఞానదృష్టిని తెరిచి వెంటనే అతడిని గమనించు.
ఇత్య్ ఉక్తే జగదీశేన కాలేన సమదృష్టినా । మునిస్ సఞ్చిన్తయామ్ ఆస జ్ఞానాక్ష్ణా తనయేహితమ్
ప్రపంచాధిపతి ఇలా చెప్పగానే, ఆ ముని సమచిత్తంతో తన కుమారుని మేలుకోసం జ్ఞానదృష్టితో ఆలోచించాడు.
దదర్శ చ ముహూర్తేన ప్రతిభాసవశాద్ అసౌ । పుత్రోదన్తమ్ అశేషేణ బుద్ధిదర్పణబిమ్బితమ్
ఆ మునికి క్షణంలోనే, తన బుద్ధి అద్దంలో ప్రతిబింబించినట్టు, కుమారుని సంగతులన్నీ స్పష్టంగా కనిపించాయి.
పునర్ మన్దరసానుస్థాం కాలే కాలాగ్రసంస్థితామ్ । సమఙ్గాయాస్ తటాద్ ఏత్య వివేశ స్వతనుం భృగుః
తర్వాత, భృగు సమంగాయ నది తీరానుండి, నిర్ణీత సమయంలో మందరపర్వత శిఖరానికి వచ్చి, తన శరీరంలోకి తిరిగి ప్రవేశించాడు.
విస్మయస్మేరయా దృష్ట్యా కాలమ్ ఆలోక్య కాన్తయా । వీతరాగమ్ ఉవాచేదం వీతరాగో మునిర్ వచః
ఆ ఆశ్చర్యంతో చిరునవ్వుతో కాలాన్ని చూసిన వితరాగి ముని, తన ప్రియమైన వితరాగిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ భూతభవ్యేశ బాలా వయమ్ అనాబిలా । త్వాదృశామ్ ఏవ ధీర్ దేవ త్రికాలామలదర్శినీ
ప్రభూ! భూతభవిష్యత్తు అధిపతీ! మేము పిల్లల్లా అమాయకులం. నీలాంటి జ్ఞానులు మాత్రమే మూడు కాలాలను నిర్మలంగా చూడగలరు.
నానాకారం వికారాఢ్యా సత్యేవాసత్యరూపిణీ । విభ్రమం జనయత్య్ ఏషా ధీరస్యాపి జగద్గతిః
ఈ లోకచరిత్ర ఎన్నో రూపాలతో, మార్పులతో నిండినదైనా, నిజమైనదిగా కనిపించినా, అసలు అది మాయే. ఇది స్థిరమైనవారికీ అయోమయం కలిగిస్తుంది.
త్వమ్ ఏవ దేవ జానాసి త్వదభ్యన్తరవర్తి యత్ । రూపమ్ అస్యా మనోవృత్తేర్ ఇన్ద్రజాలవిధాయకమ్
ప్రభూ! నీలో ఉన్న ఆ మనస్సు స్వభావాన్ని, ఇది ఎలా మాయను సృష్టిస్తుందో, నువ్వే బాగా తెలుసు.
మత్పుత్రస్యాస్య భగవన్ మృత్యుః కిల న విద్యతే । తేనేమం మృతమ్ ఆలోక్య జాతస్ సమ్భ్రమవాన్ అహమ్
భగవంతుడా, నా కుమారుడికి మరణం లేదని అందరూ అంటారు. కానీ ఇతడు చనిపోయినట్టు చూసి నేను అయోమయానికి లోనయ్యాను.
అక్షీణజీవితం పుత్రం కాలో మే నీతవాన్ ఇతి । నియతేర్ వశతో దేవ త్వచ్ఛాపేచ్ఛా మమోదితా
నా కుమారుడి ప్రాణం ఇంకా పూర్తవకముందే కాలం అతన్ని తీసుకెళ్లిందని అనుకున్నాను. కానీ దేవా, విధి బలంతో నీ శాపం నాలో ఫలించింది.
న తు విజ్ఞాతసంసారగతయో వయమ్ ఆపదమ్ । సమ్పదం వాపి గచ్ఛామో హర్షామర్షవశం కిల
మనకు ఈ లోకంలో ఏం జరుగుతుందో తెలుసు కాబట్టి, మనం కష్టమో, సౌఖ్యమో ఎదురైనా ఆనందం లేదా కోపానికి లోనవ్వం.
అయుక్తకారిణి క్రోధః ప్రసాదో యుక్తకారిణి । కర్తవ్య ఇతి రూఢేయం సాంసారీ భగవన్ స్థితిః
తప్పుగా ప్రవర్తించినవారిపై కోపం, సరిగ్గా ప్రవర్తించినవారిపై అనుగ్రహం కలుగుతాయి. ఇదే భగవంతుడా, ఈ లోకంలో నడుస్తున్న సహజ స్థితి.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి యావజ్జీవం జగత్క్రమః । యావద్ అగ్నిస్ స్థితా తావద్ ఔష్ణ్యదాహాదిదృష్టయః
ఇది చేయాలి, ఇది చేయకూడదు అని మనిషి జీవితం అంతా ఈ లోకంలో నడవడమే. అగ్ని ఉన్నంతవరకూ వేడి, కాలిపోవడం లాంటి లక్షణాలు కనిపించడమే.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి హేయా యస్య జగత్స్థితిః । తస్యైతత్సమ్పరిత్యాగో హేయ ఏవ జగద్గురో
ఇది స్వీకరించాలి, ఇది వదిలేయాలి అని భావించే వారికి ఈ లోకంలో ఉండడమే వదిలేయాల్సింది, ఓ జగద్గురువూ.
కేవలం తానయీం చిన్తామ్ అనాలోక్య యదా వయమ్ । భగవన్ భవతే క్షుబ్ధా యాతాస్ స్మస్ తేన వాచ్యతామ్
మా కుమార్తెను చూడకుండానే ఆమె గురించి ఆందోళనతో మేము మీ వద్దకు వచ్చాము, భగవంతుడా. ఇదే చెప్పదగినది.
త్వయేదానీమ్ అహం దేవ స్మారితస్ తనయేహితమ్ । సమఙ్గాయాస్ తటే తేన దృష్టో ఽయం తనయో మయా
ప్రభూ, మీరు గుర్తు చేసిన తర్వాతనే నేను సమంగా నది ఒడ్డున నా కుమారుడిని చూశాను. అందువల్ల అతడిని నేను చూశానని చెప్పగలను.
మన్యే జగతి భూతానాం ద్వే శరీరే న సర్వగ । మన ఏవ శరీరం హి యేనేదం భావ్యతే జగత్
ఈ లోకంలోని ప్రాణులకు రెండు శరీరాలు లేవని నేను భావిస్తున్నాను. మనస్సే శరీరంగా మారుతుంది; అదే ఈ జగత్తును ఊహించి సృష్టిస్తుంది.
సమ్యగ్ ఉక్తం త్వయా బ్రహ్మఞ్ శరీరం మన ఏవ నః । కరోతి దేహం సఙ్కల్ప్య కుమ్భకారో ఘటం యథా
బ్రహ్మన్, నీవు చెప్పింది సరిగానే ఉంది. మనస్సే మన శరీరం. మట్టి పనివాడు మడికుండను తయారు చేసినట్టు, మనస్సు ఊహతో శరీరాన్ని రూపొందిస్తుంది.
కరోత్య్ అకృతమ్ ఆకారం కృతం నాశయతి క్షణాత్ । సఙ్కల్పేన మనో మోహాద్ బాలో వేతాలకం యథా
మనస్సు ఊహతో ముందుగా లేనిదాన్ని సృష్టిస్తుంది, ఇప్పటికే ఉన్నదాన్ని ఒక్క క్షణంలోనే నాశనం చేస్తుంది. చిన్నపిల్ల clay బొమ్మతో ఆడినట్టు, మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది.
తథా చ సమ్భ్రమే స్వప్నమిథ్యాజ్ఞానాదిభాస్వరాః । గన్ధర్వనగరాకారా దృష్టా మనసి శక్తయః
అలాగే, గందరగోళంలో, కలలో, తప్పు జ్ఞానంలో మనస్సులో ప్రకాశించే శక్తులు గంధర్వ నగరాల వలె ఊహాత్మకంగా కనిపిస్తాయి.
స్థూలదృష్టిదృశం త్వ్ ఏతామ్ అవలమ్బ్య మహామునే । పుంసో మనశ్ శరీరం చ కాయౌ ద్వావ్ ఇతి కథ్యతే
ఓ మహామునీ, ఈ స్థూల దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకుని, మనిషికి రెండు శరీరాలు ఉన్నాయని అంటారు—ఒకటి మనసు, మరొకటి భౌతిక శరీరం.
మనోమనననిర్మాణమాత్రమ్ ఏతజ్ జగత్త్రయమ్ । న సన్ నాసద్ ఇవ స్ఫారమ్ ఉదితం నేతరన్ మునే
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ మనసు ఊహతోనే ఏర్పడినవి. ఇవి నిజంగా ఉన్నట్టు కూడా లేవు, లేనట్టు కూడా లేవు—కేవలం విస్తారంగా కనిపిస్తున్నవే, ఓ మునీ.
చిత్తదేహాఙ్గలతయా భేదవాసనయేద్ధయా । ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవాజ్ఞానాన్ నానాతేయం సముత్థితా
మనసు, శరీరం అనే భేద భావన వల్ల, అలాంటి అలవాటు బలంతో, ఈ విభిన్నత అన్నీ అవిద్య వల్లే పుట్టుకొస్తుంది. అది రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా మాయ మాత్రమే.
భేదవాసనయా బహ్వ్యా పదార్థనిచయం మనః । భిన్నం పశ్యతి సర్వత్ర ఘటావటపటాదికమ్
భేద భావన బలంగా ఉండటం వల్ల, మనసు ఎక్కడ చూసినా గడ, వస్త్రం, అడవి వంటి ఎన్నో వస్తువులను వేర్వేరుగా చూస్తుంది.
కృశో ఽతిదుఃఖీ మూఢో ఽహమ్ ఏతాశ్ చాన్యాశ్ చ భావనాః । భావయత్ స్వవికల్పోత్థా యాతి సంసారతాం మనః
నేను బలహీనుడిని, చాలా బాధలో ఉన్నవాడిని, మూర్ఖుడిని అని మనసులో కలిగే ఆలోచనలు, అలాగే ఇతర అనేక భావనలు కూడా మనసు తానే సృష్టించుకుంటుంది. మనసు ఈ విధమైన స్వయంగా కల్పించుకున్న భావనలను ఆలోచిస్తే, అది జన్మ మరణాల చక్రంలో పడిపోతుంది.
మననం కృత్రిమం రూపం మమైతన్ న పతామ్య్ అహమ్ । ఇతి తత్త్యాగతశ్ శాన్తం చేతో బ్రహ్మ సనాతనమ్
కానీ, ఈ ఆలోచనలు కృత్రిమమైనవే, ఇవి నిజంగా నావి కావు, వీటి వల్ల నేను పడిపోవడం లేదు అని గ్రహించినప్పుడు, ఆ మనసు వాటి నుండి విముక్తమై ప్రశాంతంగా అయి, శాశ్వతమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతుంది.
యథా ప్రవితతే ఽమ్బోధౌ తతే ఽనేకతరఙ్గిణి । సోమ్యస్పన్దమయానేకకల్లోలావలిశాలిని
ఎలా అంటే, విస్తృతమైన సముద్ర తీరంలో ఎన్నో తరంగాలు ఉంటాయి. ఆ తరంగాల మధ్యలో మృదువుగా, అందంగా అనేక అలలు వరుసగా ఉప్పొంగుతూ కనిపిస్తాయి.
వార్యాత్మని సమే స్వచ్ఛే శుద్ధే స్వాదుని శీతలే । అవినాశిని విస్తీర్ణే మహామహిమని స్ఫుటే
అలాగే, ప్రశాంతంగా, పారదైవంగా, శుద్ధంగా, తియ్యగా, చల్లగా, నశించని, విస్తృతంగా, గొప్ప మహిమ కలిగిన నీటిలో కూడా అదే విధంగా జరుగుతుంది.
త్ర్యశ్రస్ తరఙ్గస్ స్వం రూపం భావయన్ స స్వభావతః । త్ర్యశ్రో ఽస్మీతి వికల్పేన కరోతి స్వేన కల్పనామ్
మూడు మూలలతో ఉన్న అల తన రూపాన్ని తానే ఆలోచిస్తూ, సహజంగా 'నేను మూడు మూలలదాన్ని' అని భావించి, తానే తాను అలా ఊహించుకుంటుంది.