సఞ్చారయన్ క్రియాఙ్గుల్యా కోణకేష్వ్ అర్కదీపికామ్ । జగత్సద్మని కారుణ్యాత్ క్వ కిమ్ అస్తీతి వీక్షతే
కార్యాల వేలు ద్వారా సూర్యదీపాన్ని మూలల్లోకి తిప్పుతూ, ఈ జగత్తు ఇంట్లో ఏమి ఎక్కడ ఉందో కరుణతో పరిశీలిస్తాడు.
ప్రేక్ష్యాహాని నిమేషేణ సూర్యాక్ష్ణా పాకవన్త్య్ అలమ్ । లోకపాలఫలాన్య్ అత్తి జగజ్జీర్ణవనాద్ అయమ్
సూర్యుని కన్నుతో క్షణంలోనే రోజులు పండిపోతున్నట్టు చూసి, ఈయన లోకపాలకుల ఫలాలను పురాతన అడవిలో పండ్లు తినే వాడిలా ఆస్వాదిస్తాడు.
జగజ్జీర్ణకుటీకీర్ణాన్ అర్పయత్య్ ఉగ్రకోటరే । క్రమేణ గుణవల్లోకమణీన్ మృత్యుసముద్గకే
ఈ భయంకరమైన మరణం, ఈ విశ్వంలోని పాతబడిన గుడిసెలను ఒక్కొక్కటిగా తన భయానకమైన గుహలో వేసుకుంటూ, ప్రపంచాల మణులను మెల్లగా లోపల దాచుకుంటుంది.
గుణైర్ ఆపూర్యతే యైవ లోకరత్నావలీ భృశమ్ । భూషార్థమ్ ఇవ తామ్ అఙ్గే కృత్వా భూయో నికృన్తతి
ప్రపంచాల మణుల దండను, అన్ని గుణాలతో నిండినదిగా, అలంకారంగా తన శరీరంపై ధరించి, మరలా దాన్ని తెంచేస్తాడు.
దినహంసానుసృతయా నిశేన్దీవరమాలయా । తారాకేసరయాజస్రం చపలో వలయత్య్ అలమ్
పగటి హంస వెంబడి వచ్చే రాత్రి కమలాల మాలతో, నక్షత్ర కిరణాలను పువ్వుల తాడుగా చేసుకుని, ఆ చంచలుడు ఎప్పుడూ ఆకాశాన్ని చుట్టేస్తాడు.
శైలోర్ణద్యుధరాశృఙ్గజగదూర్ణాయుసౌనికః । ప్రత్యహం పిబతి ప్రోక్ష్య తారారక్తకణాన్ అపి
పర్వతాలు, నదులు, మేఘాలు, ప్రపంచాన్ని కలిపి కలిపే ఆయుష్కాల మద్యపు వ్యాపారి, ప్రతి రోజు నక్షత్రాల ఎర్రని చినుకులను చల్లి, వాటిని తాగేస్తాడు.
తారుణ్యనలినీసోమ ఆయుర్మాతఙ్గకేసరీ । న తద్ అస్తి న యస్యాయం తుచ్ఛాతుచ్ఛస్య తస్కరః
ఈ చోరుడు, చిన్నదైనా పెద్దదైనా ఏదీ వదలడు. యవ్వనం, కమలపువ్వు, చంద్రుడు, ఆయుర్దాయాన్ని సింహపు కేశరంలా—all ఇవన్నీ కూడా ఇతని పట్టుకు తప్పవు.
కల్పకేలివిలాసేన పిష్టపాతితజన్తునా । న్యగ్భావోద్భవహాసేన రమతే స్వాత్మనాత్మని
ప్రపంచ చక్రం ఆటలో, ప్రాణులను నలిపి పడవేసే ఈ శక్తి, ఉద్భవం, లయాల చిరునవ్వుతో తనలో తాను ఆనందిస్తుంది.
కర్తా భోక్తాథ సంహర్తా స్మర్తా సర్వపదం గతః । సర్వమ్ ఏవ కరోతీదం న కరోతి చ కిఞ్చన
ఇతనే చేయువాడు, అనుభవించువాడు, నాశనం చేయువాడు, జ్ఞాపకం ఉంచువాడు—ప్రతి స్థితిని చేరినవాడు. ఇతనే అన్నీ చేస్తాడు, కానీ ఏదీ చేయనట్టుగా కూడా ఉంటాడు.
సకలమ్ అప్య్ అకలాకలితాన్తరం సుభగదుర్భగరూపధరం వపుః । ప్రకటయన్ సహసైవ చ గోపయన్ విలసతీహ హి కాలబలం నృషు
కాలబలం మనుషుల్లో ప్రకాశిస్తూ, శుభమైనదీ, అశుభమైనదీ, అన్ని కాల విభాగాలతో కూడిన రూపాన్ని ఒకేసారి బయటపెట్టి, మళ్లీ దాచేస్తూ, ఇక్కడ క్రీడిస్తుంది.
అస్యోడ్డామరలీలస్య దూరాస్తసకలాపదః । సంసారే రాజపుత్రస్య కాలస్యాకలితౌజసః
ఈ మహత్తరమైన ఆటలోని ప్రతి అడుగు, కాలం తన శక్తిని ఇంకా కొలవని రాజకుమారునికి చాలా దూరంగా ఉన్నాయి.
అస్మిన్న్ ఆచరతో దీనైర్ ముగ్ధైర్ భూతమృగవ్రజైః । ఆఖేటకం జర్జరితే జగజ్జఙ్గలజాలకే
ఈ లోకంలో, దుఃఖంతో మూర్ఖంగా తిరిగే జీవజంతువుల గుంపుతో కలిసి, అతను చేసే ప్రతి చర్యతో, ఈ ప్రపంచం జీవనపు అడవిలో ఓ వేటస్థలంగా మారిపోతుంది.
ఏకదేశోల్లసచ్చారువడవానలపఙ్కజా । క్రీడాపుష్కరిణీ రమ్యా కల్పకాలమహార్ణవః
ఒకచోట, అగ్నిజ్వాలలతో వెలిగే అందమైన కమలం పుట్టి, ఆడుకునే సరస్సులా, ఈ మహాకల్ప సముద్రం ఆనందంగా కనిపిస్తుంది.
కటుతిక్తామ్బ్లభూతాఢ్యైస్ సదధిక్షీరసాగరైః । తైర్ ఏవ తైః పర్యుషితైర్ జగద్భిః కాలవర్తనమ్
ఈ లోకంలో కాలచక్రం, చేదు, తీపి, ఉప్పు రుచులతో నిండిన సముద్రాల్లో ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిపిన ఆ జీవులతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
చణ్డీ చతురసఞ్చారా సర్వమాతృగణాన్వితా । సంసారవనవిన్యస్తనరైణాకర్షణీ వృకీ
అందరు తల్లులతో కూడిన భయంకరమైన ఆ దేవి, జీవుల్ని ఎటు పోయినా వెంబడిస్తూ, ఈ సంసార అరణ్యంలో మానవహరినులను ఆకర్షించే ఓ మృగిని.
పృథ్వీ కరతలే పృథ్వీ పానపాత్రీ రసాన్వితా । కమలోత్పలకల్హారలోలజాలకమాలితా
ఆమె చేతిలో భూమి ఉంది; భూమి రుచులతొ నిండిన పానపాత్రలా ఉంది. తామర, కలువ, పువ్వుల హారాలతో అలంకరించబడినదిగా మెరిసిపోతోంది.
విరావీ వికటాస్ఫాలో నృసింహో భుజపఞ్జరే । సటావికటపీనాంసః కాన్తః క్రీడాశకున్తకః
గర్జిస్తూ, ఉగ్రంగా ఢీకొంటూ, తన బలమైన భుజాలలో నరసింహుడు, విస్తారమైన జటాలతో, తన ప్రియమైన ఆటపక్షిగా కనిపిస్తున్నాడు.
అలాబువీణామధురశ్ శరద్వ్యోమామలచ్ఛవిః । దేవః కిల మహాకాలో లీలాకోకిలబాలకః
అలాబు వీణా స్వరంలా మధురంగా, శరదృతువు ఆకాశపు నిర్మల కాంతితో, ఆ దేవుడు మహాకాలుడు, ఆటపట్టే కోయిల పిల్లవాడిలా ఉన్నాడు.
అజస్రస్ఫూర్జితాకారో వాన్తదుఃఖశరాశనిః । అభావనామకోదణ్డః పరిస్ఫురతి సర్వతః
ఎల్లప్పుడూ గర్జిస్తూ, బాధల బాణాలను పారద్రోలుతూ, 'అభావన' అనే విల్లు చేతబట్టి, అది అన్నిచోట్ల ఉప్పొంగుతుంది.
అనుత్తమస్ఫురితవిలాసవర్ధితో భ్రమన్ హరన్ పరివిలసన్ విదారయన్ । జరజ్జగజ్జరఢవిలోలమర్కటః పరిస్ఫురద్వపుర్ ఇహ కాల ఈహతే
అత్యుత్తమమైన చలనం వల్ల బలపడిన, తిరుగుతూ, పట్టుకుని, తిప్పుతూ, చీల్చుతూ, ఈ పాతది, లోకంతో అలసిపోయిన, చంచలమైన కోతి లాంటి కాలం ఇక్కడ తన శరీరాన్ని ఉప్పొంగిస్తుంది.
అత్రైవ దుర్విలాసానాం చూడామణిర్ ఇవాపరః । కరోత్య్ అస్తీతి లోకేన దైవం కాలశ్ చ కథ్యతే
ఇక్కడే, ఈ కష్టమైన ఆనందాల్లో, ఇంకో విలువైన రత్నం కనిపిస్తుంది; దాన్ని లోకం దైవం, కాలం అని, అది చేస్తుందని నమ్ముతుంది.
క్రియామాత్రాద్ ఋతే యస్య స్వపరిస్పన్దరూపిణః । నాన్యద్ ఆలక్ష్యతే రూపం కర్మణో న సమీహితమ్
కేవలం క్రియ తప్ప, తన స్వంత చలనం రూపమైన కర్మకు వేరే రూపం కనిపించదు; ఆశించిన రూపం ఏదీ ఉండదు.
తేనేయమ్ అఖిలా భూతసన్తతిర్ నిత్యపేలవా । తాపేన హిమమాలేవ నీతా విధురతాం భృశమ్
ఈ కారణంగా, సకల జీవజాలమూ ఎప్పుడూ బలహీనంగానే ఉంటుంది. వేడి తాకిన మంచు ఎలా కరిగిపోతుందో, అలాగే ఈ బాధలలో పూర్తిగా క్షీణిస్తుంది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగదాభోగిమణ్డలమ్ । తత్ తస్య నర్తనాగారమ్ ఇహాసావ్ అభినృత్యతి
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా — ఈ భోగాల ప్రపంచం — అతని నాట్యశాల. ఇక్కడే అతడు ఆనందంగా నృత్యం చేస్తాడు.
తృతీయం చ కృతాన్తేతి నామ బిభ్రత్ సుదారుణమ్ । కాపాలికవపుర్ మత్తం దైవం జగతి నృత్యతి
మూడవదిగా, భయంకరమైన 'మరణం' అనే పేరుతో, కపాలధారి రూపంలో, మత్తులో మునిగి, విధి ఈ లోకంలో నాట్యం చేస్తుంది.
నృత్యతో హి కృతాన్తస్య నితాన్తమ్ అవిరామిణః । నిత్యం నియతికాన్తాయా మునే పరమకామినః
ఓ మునీశ్వరా! ఈ విధంగా మరణదేవుడు తన ప్రియమైన విధితో కలిసి ఎప్పుడూ ఆగకుండా నాట్యం చేస్తూ, పరమ ప్రేమికుడిగా ఈ లోకంలో విహరిస్తున్నాడు.
శేషశ్ శశికలాశుభ్రో గఙ్గావాహశ్ చ తౌ త్రిధా । ఉపవీతే అవీతాభే ఉభే సంసారవక్షసి
చంద్రకళలా వలె పావనమైన శేషుడు, గంగను మోసుకెళ్లే వాడు—ఈ ఇద్దరూ మూడు రూపాల్లో, సాంసారిక జీవితపు ఛాతీపై యజ్ఞోపవీతంలా మెరిసిపోతున్నారు. వీరిద్దరూ, దారమున్నవారు, దారం లేనివారు అనే రెండు ప్రకాశాలతో వెలిగిపోతున్నారు.
చన్ద్రార్కమణ్డలే హేమకటకే కరమూలయోః । లీలాసరసిజం హస్తే బ్రాహ్మం బ్రహ్మాణ్డకర్ణికమ్
చంద్రుడు, సూర్యుడు అనే వలయాలు, చేతి మూలల్లో బంగారు కంకణాలు, చేతిలో ఆడుకుంటున్న పద్మం, ఈ బ్రహ్మాండ హృదయ పద్మం—ఇవి అన్నీ అలంకారాలుగా మెరిసిపోతున్నాయి.
తారాబిన్దుచితం లోలపుష్కరావర్తపల్లవమ్ । ఏకార్ణవపయోధౌతమ్ ఏకమ్ అమ్బరమ్ అమ్బరమ్
నక్షత్రాలు, జలబిందువులతో అలంకరించబడిన ఆకాశం, కంపించే పద్మదళాలతో, ఒక్క సముద్రపు నీళ్లతో శుభ్రపరచబడింది—ఒకే ఆకాశం, అదే ఆకాశం అన్నిటికీ పరిమితి.
ఏవంరూపస్య తస్యాగ్రే నియతిర్ నిత్యకామినీ । అనస్తమితసంరమ్భమ్ ఆరమ్భైః పరినృత్యతి
అలాంటి రూపం ముందు, ఎప్పుడూ కోరుకునే విధి, ఆగని ఉత్సాహంతో, అంతులేని ఆరంభాలతో నాట్యం చేస్తోంది.