మునే చతుర్యుగాన్య్ అష్టౌ విశ్వాచీం దేవసున్దరీమ్ । అసేవత మహాతేజాష్ షట్పదః పద్మినీమ్ ఇవ
మహర్షీ, ఎనిమిది చతుర్యుగాలు, ఆ మహాతేజస్వి విష్వాచీ అనే దేవసుందరిని తేనెటీగ పద్మాన్ని సేవించునట్లు సేవించాడు.
తీవ్రసంవేగసమ్పన్నస్ స్వసఙ్కల్పోపకల్పితే । అథ పుణ్యక్షయే జాతే నీహార ఇవ శార్వరే
తీవ్రమైన తపనతో, తన మనసులో సృష్టించిన లోకంలో, పుణ్యఫలం తరిగిపోయినప్పుడు, అతడు రాత్రిలో పొగమంచు ఎలా కనపడకుండా పోతుందో అలా అంతర్ధానమయ్యాడు.
ప్రమ్లానకుసుమోత్తంసస్ స్విన్నాఙ్గావలయాలసః । స పపాత తయా సాకం కాలపక్వం ఫలం యథా
వాడిపోయిన పువ్వులతో తల అలంకరించుకొని, శరీరం చెమటతో అలసిపోయి, ఆమెతో కలిసి, కాలంతో పండిన పండు నేలకే పడినట్లు కూలిపోయాడు.
వైబుధం తత్ పరిత్యజ్య నభస్య్ ఏవ శరీరకమ్ । భూతాకాశమ్ అథాసాద్య వసుధాయామ్ అజాయత
ఆ దేవతల దేహాన్ని వదిలిపెట్టి, ఆకాశంలో సూక్ష్మరూపంగా ప్రవేశించి, భూతాకాశాన్ని చేరి, భూమిపై జన్మించాడు.
ఆసీద్ ద్విజో దశార్ణేషు కోసలేషు మహీపతిః । ధీవరో ఽఙ్గమహాటవ్యాం హంసస్ త్రిపథగాతటే
అతడు దశార్ణ దేశంలో బ్రాహ్మణుడిగా, కోసలంలో రాజుగా, అంగ మహావనంలో మత్స్యకారుడిగా, మూడు నదుల తీరంలో హంసగా జన్మించాడు.
సూర్యవంశీ నృపః పౌణ్డ్రే సౌరస్ సాల్వేషు దైశికః । కల్పం విద్యాధరశ్ శ్రీమాన్ ధీమాన్ అథ మునేస్ సుతః
పౌండ్ర దేశంలో సూర్యవంశానికి చెందిన రాజుగా, శాల్వలో భక్తుడిగా, ఒక యుగం పాటు విద్యాధరుడిగా, ముని కుమారుడిగా జ్ఞానవంతుడూ, ఐశ్వర్యవంతుడూ అయ్యాడు.
మద్రేష్వ్ అథ మహీపాలస్ తతస్ తాపసబాలకః । వాసుదేవ ఇతి ఖ్యాతస్ సమఙ్గాయాస్ తటే స్థితః
మద్రదేశంలో రాజుగా, ఆ తరువాత తపస్సు చేసే బాలుడిగా, వాసుదేవుడు అనే పేరుతో సమంగా నది తీరంలో నివసించాడు.
అన్యాస్వ్ అపి విచిత్రాసు వాసనావశతస్ స్వయమ్ । విషమాస్వ్ ఏష పుత్రస్ తే చచారానన్తయోనిషు
ఇంకా ఇతర అనేక విచిత్రమైన ప్రాంతాల్లో కూడా తన వాసనల ప్రభావంతో, నీ కుమారుడు ఎన్నో రకాల జన్మల్లో తిరిగాడు.
అభూద్ విన్ధ్యవనే గోపః కిరతః కేకయేషు చ । సౌవీరేషు చ సామన్తస్ త్రైగర్తశ్ చైవ దైశికః
వింధ్య అడవిలో గోపుడిగా, కేకయ దేశంలో వేటగాడిగా, సౌవీరంలో సామంతుడిగా, త్రైగర్త ప్రాంతంలో ప్రాంతాధిపతిగా జీవించాడు.
వంశగుల్మః కిరాతేషు హరిణశ్ చీరజఙ్గలే । సరీసృపస్ తాలతలే తమాలే వనకుక్కుటః
కిరాతుల మధ్య బాంబూ పొదలు, అడవిలో జింకలు, తాటి చెట్టు కింద పాము, తమాల చెట్టులో అడవి కోడి ఉంటాయి.
అయం స పుత్రో భవతో భూత్వా మన్త్రవిదాం వరః । ప్రజజాప పురా విద్యాం విద్యాధరపదప్రదామ్
మీ కుమారుడు ఒకప్పుడు మంత్రాలలో నిపుణుడై, విద్యాధర పదవిని ఇచ్చే విద్యను జపించాడు.
తేనాసౌ భగవన్ బ్రహ్మన్ వ్యోమ్ని విద్యాధరో మహాన్ । హారకుణ్డలకేయూరీ లీలానిచయలాసకః
ఆ విద్య వల్ల, ఓ భగవంతుడా బ్రహ్మన్, అతడు ఆకాశంలో గొప్ప విద్యాధరుడై, ముత్యాల హారాలు, కుండలాలు, కేయూరాలతో అలంకరించబడి, ఆటపాటల్లో ఆనందించాడు.
నాయికానలినీభానుః పుష్పచాప ఇవాపరః । విద్యాధరీణాం దయితో గన్ధర్వపురభూషణమ్
అతడు కమల ముఖాల యువతులకు సూర్యుడిలా, పుష్పబాణాన్ని ధరించిన మన్మథుడిలా, విద్యాధర స్త్రీలకు ప్రియుడై, గంధర్వపురానికి అలంకారంగా ఉన్నాడు.
స కల్పావధిమ్ ఆసాద్య ద్వాదశాదిత్యధామని । జగామ భస్మశేషత్వం శలభః పావకే యథా
అతడు పన్నెండు సూర్యుల లోకానికి చివరకు చేరుకున్నప్పుడు, చిమ్మట మంటలో పురుగు ఎలా బూడిద అవుతుందో, అలానే పూర్తిగా బూడిద అయ్యాడు.
జగన్నిర్మాణరహితే స్ఫారే నభసి సా తతః । వాసనా తస్య బభ్రామ నిర్నీడా విహగీ యథా
తర్వాత, లోక సృష్టి లేని విస్తారమైన ఆకాశంలో, అతని వాసన పక్షి గూడు లేకుండా తిరిగినట్టు అల్లాడింది.
అథ కాలేన సఞ్జాతే విచిత్రారమ్భకారిణి । సంసారాడమ్బరారమ్భే బ్రాహ్మీ రాత్రివిపర్యయే
తర్వాత, కాలం కొత్తగా, అద్భుతంగా ప్రారంభాన్ని తెచ్చినప్పుడు, బ్రహ్మ రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, ఈ సంసార కలకలం మొదలైంది.
సా మనోవాసనా తస్య వాతవ్యావలితా సతీ । కృతే బ్రాహ్మణతామ్ ఏత్య జాతాద్య వసుధాతలే
ఆ మనస్సులోని వాసన గాలి తడిపి, సృష్టి ప్రారంభంలో భూమిపై ఇప్పుడు బ్రాహ్మణుడిగా జన్మించింది.
వాసుదేవాభిధానో ఽసౌ మునే విప్రకుమారకః । జాతో మతిమతాం మధ్యే సమధీతాఖిలశ్రుతిః
ఓ మునీంద్రా, వాసుదేవుడు అనే ఆ బాలుడు జ్ఞానుల మధ్య జన్మించి, అన్ని శాస్త్రాలనూ పూర్తిగా నేర్చుకున్నాడు.
కల్పం విద్యాధరో భూత్వా నద్యా అద్య మహామునే । తపశ్ చరతి తే పుత్రస్ సమఙ్గాయాస్ తటే స్థితః
ఓ మహామునీ, ఒక యుగకాలం విద్యాధరుడిగా ఉన్న నీ కుమారుడు, ఈ రోజు సమంగాయా నది తీరంలో తపస్సు చేస్తూ ఉన్నాడు.
వివిధవిషమవాసనానువృత్త్యా ఖదిరకరఞ్జకరాలకోటరాసు । జగతి జరఢయోనిషు ప్రయాతో గహనతరాసు చ కాననస్థలీషు
వివిధ కష్టమైన వాసనల ప్రభావంతో, అతడు ఖదిరం, కరంజా చెట్ల గుహల్లో, ఈ లోకంలోని వృద్ధజీవుల గర్భాల్లో, ఇంకా అత్యంత దట్టమైన అడవుల్లో తిరిగాడు.
జటావాన్ అక్షవలయీ జితసర్వేన్ద్రియభ్రమః । తత్ర వర్షశతాన్య్ అష్టౌ సంస్థితస్ తపసి స్థిరే
జటలు వేసుకుని, రుద్రాక్షమాల ధరించి, అన్ని ఇంద్రియ భ్రమలను జయించి, అక్కడ ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలు స్థిరంగా తపస్సు చేశాడు.
యదీచ్ఛసి మునే ద్రష్టుం తం స్వపుత్రమనోభ్రమమ్ । తత్ సమున్మీల్య విజ్ఞాననేత్రమ్ ఆశు విలోకయ
ఓ మునీంద్రా, నీకు నీ మనసు తిరుగుతున్న కుమారుడిని చూడాలని ఉంటే, జ్ఞానదృష్టిని తెరిచి వెంటనే అతడిని గమనించు.
ఇత్య్ ఉక్తే జగదీశేన కాలేన సమదృష్టినా । మునిస్ సఞ్చిన్తయామ్ ఆస జ్ఞానాక్ష్ణా తనయేహితమ్
ప్రపంచాధిపతి ఇలా చెప్పగానే, ఆ ముని సమచిత్తంతో తన కుమారుని మేలుకోసం జ్ఞానదృష్టితో ఆలోచించాడు.
దదర్శ చ ముహూర్తేన ప్రతిభాసవశాద్ అసౌ । పుత్రోదన్తమ్ అశేషేణ బుద్ధిదర్పణబిమ్బితమ్
ఆ మునికి క్షణంలోనే, తన బుద్ధి అద్దంలో ప్రతిబింబించినట్టు, కుమారుని సంగతులన్నీ స్పష్టంగా కనిపించాయి.
పునర్ మన్దరసానుస్థాం కాలే కాలాగ్రసంస్థితామ్ । సమఙ్గాయాస్ తటాద్ ఏత్య వివేశ స్వతనుం భృగుః
తర్వాత, భృగు సమంగాయ నది తీరానుండి, నిర్ణీత సమయంలో మందరపర్వత శిఖరానికి వచ్చి, తన శరీరంలోకి తిరిగి ప్రవేశించాడు.
విస్మయస్మేరయా దృష్ట్యా కాలమ్ ఆలోక్య కాన్తయా । వీతరాగమ్ ఉవాచేదం వీతరాగో మునిర్ వచః
ఆ ఆశ్చర్యంతో చిరునవ్వుతో కాలాన్ని చూసిన వితరాగి ముని, తన ప్రియమైన వితరాగిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ భూతభవ్యేశ బాలా వయమ్ అనాబిలా । త్వాదృశామ్ ఏవ ధీర్ దేవ త్రికాలామలదర్శినీ
ప్రభూ! భూతభవిష్యత్తు అధిపతీ! మేము పిల్లల్లా అమాయకులం. నీలాంటి జ్ఞానులు మాత్రమే మూడు కాలాలను నిర్మలంగా చూడగలరు.
నానాకారం వికారాఢ్యా సత్యేవాసత్యరూపిణీ । విభ్రమం జనయత్య్ ఏషా ధీరస్యాపి జగద్గతిః
ఈ లోకచరిత్ర ఎన్నో రూపాలతో, మార్పులతో నిండినదైనా, నిజమైనదిగా కనిపించినా, అసలు అది మాయే. ఇది స్థిరమైనవారికీ అయోమయం కలిగిస్తుంది.
త్వమ్ ఏవ దేవ జానాసి త్వదభ్యన్తరవర్తి యత్ । రూపమ్ అస్యా మనోవృత్తేర్ ఇన్ద్రజాలవిధాయకమ్
ప్రభూ! నీలో ఉన్న ఆ మనస్సు స్వభావాన్ని, ఇది ఎలా మాయను సృష్టిస్తుందో, నువ్వే బాగా తెలుసు.
మత్పుత్రస్యాస్య భగవన్ మృత్యుః కిల న విద్యతే । తేనేమం మృతమ్ ఆలోక్య జాతస్ సమ్భ్రమవాన్ అహమ్
భగవంతుడా, నా కుమారుడికి మరణం లేదని అందరూ అంటారు. కానీ ఇతడు చనిపోయినట్టు చూసి నేను అయోమయానికి లోనయ్యాను.