త్వమ్ అనన్తతపా విప్రో వయం నియతిపాలకాః । తేన సమ్పూజ్యసే పూజ్య సాధో నేతరయేచ్ఛయా
నీవు అనంతమైన తపస్సు కలిగిన బ్రాహ్మణుడవు. మేము విధిని కాపాడేవారము. అందుకే, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నిన్ను గౌరవించాలి. ఇది ఎవరి ఇష్టానుసారం కాదు.
మా తపః క్షపయ క్షుబ్ధైః కల్పకాలమహానలైః । యో న దగ్ధో ఽస్మి మే తస్య కిం త్వం శాపేన ధక్ష్యసి
కోపంతో కల్పాంతంలో వచ్చే అగ్నిలా తీవ్రమైన తపస్సు చేసి నీ శక్తిని వృథా చేసుకోకు. అలాంటి అగ్నులు నన్ను కాల్చలేకపోయినప్పుడు, నీ శాపంతో నన్ను ఎలా కాల్చగలవు?
సంసారావలయో గ్రస్తా నిగీర్ణా రుద్రకోటయః । భుక్తాని విష్ణువృన్దాని కేన శప్తా వయం మునే
ఈ సంసారపు పాశాలు అనేక రుద్రులను మింగేశాయి, ఎన్నో విష్ణువులను కూడా గ్రహించాయి. ఓ మునీశ్వరా, అలాంటి మేము ఎవరిచేత శపించబడ్డాము?
భోక్తారో హి వయం బ్రహ్మన్ భోజనం యుష్మదాదయః । స్వయం నియతిర్ ఏషా హి నావయోర్ ఏతద్ ఈహితమ్
బ్రాహ్మణా, మేమే అనుభవించేవారు, మీరు లాంటి జీవులు భోజనం వంటివారు. ఇది మనిద్దరిదీ కాదుగానీ, విధి తానే ఇలా నడిపిస్తుంది.
స్వయమ్ ఊర్ధ్వం ప్రయాత్య్ అగ్నిస్ స్వయం యాన్తి పయాంస్య్ అధః । భోక్తారం భోజనం యాతి సృష్టిశ్ చాప్య్ అన్తకం స్వయమ్
అగ్ని తానే పైకి ఎగురుతుంది, నీరు తానే క్రిందికి పోతుంది, భోజనం తానే అనుభవించేవాడివద్దకు చేరుతుంది, సృష్టి తానే అంతానికి చేరుతుంది — ఇవన్నీ వాటి స్వభావప్రకారమే జరుగుతాయి.
ఇదమ్ ఇత్థం మునే రూపమ్ అస్యేహ పరమాత్మనః । స్వాత్మని స్వయమ్ ఏవాత్మా స్వత ఏవ విజృమ్భతే
మునీశ్వరా, ఇక్కడ పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం ఇదే. ఆత్మ తానే తనలో తాను వెలుగుతుంది, తానే తానుగా ప్రబలుతుంది.
నేహ కర్తా న భోక్తాస్తి దృష్ట్యా నష్టకలఙ్కయా । బహవశ్ చేహ కర్తారో దృష్ట్యానష్టకలఙ్కయా
ఇక్కడ నిర్మలమైన దృష్టితో చూస్తే, చేయువాడు లేదా అనుభవించేవాడు ఎవ్వరూ లేరు. కానీ మలినమైన దృష్టితో చూస్తే, అనేకమంది చేయువాళ్లు ఉన్నట్లు కనిపిస్తారు.
కర్తృతాకర్తృతే బ్రహ్మన్ కేవలం పరికల్పితే । అసమ్యగ్దర్శనేనైవ న సమ్యగ్దర్శనేన వః
ఓ బ్రహ్మన్, చేయడమూ చేయకపోవడమూ అన్న భావనలు కేవలం మన ఊహల్లోనే కలుగుతాయి. ఇవన్నీ తప్పు దృష్టి వల్లే వస్తాయి, నిజమైన జ్ఞానం వల్ల కాదు.
పుష్పాణి తరుషణ్డేషు భూతాని భువనేషు చ । స్వయమ్ ఆయాన్తి యాన్తీహ కల్ప్యతే హేతుతా విధేః
వృక్షాల్లో పువ్వులు, లోకంలో జీవులు తాము తామే కలుగుతాయి. ఇక్కడ కారణం అనేది మన ఊహలో మాత్రమే ఉంది; అది విధి పని అని ఊహించబడుతుంది.
అబ్బిమ్బితస్య చన్ద్రస్య చలనే కర్త్రకర్తృతే । న సత్యే నానృతే యద్వత్ తద్వత్ కాలస్య సృష్టిషు
నీటిలో ప్రతిబింబించిన చంద్రుని కదలికలో చేయడమూ చేయకపోవడమూ అనే భావాలు నిజమూ కావు, అబద్ధమూ కావు. కాలం సృష్టుల్లో కూడా ఇదే విధంగా ఉంటుంది.
మనో మిథ్యాభ్రమాల్ లోకే కర్తృతాకర్తృతామయీమ్ । కరోతి కలనాం రజ్జ్వాం భ్రాన్తేక్షణ ఇవాహితామ్
మనస్సు తప్పుడు మాయ వల్ల లోకంలో చేయడమూ చేయకపోవడమూ అనే భావనలను సృష్టిస్తుంది. ఇది పాము అని తప్పుడు చూపుతో తాడు చూడటంలా ఉంటుంది.
తేన మా గా మునే కోపమ్ ఆపదామ్ ఈదృశః క్రమః । యద్ యథా తత్ తథైవాస్తు సత్యమ్ ఆలోకయాకులః
కాబట్టి, మునివరా, మీరు కోపపడవద్దు. ఇలాంటి కష్టకాలంలో విషయాలు ఇలా జరుగుతూనే ఉంటాయి. ఏది ఎలా ఉందో అలా ఉండనివ్వండి. గందరగోళంలోనూ నిజం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
న వయం ప్రభుతార్థేన నాభిమానవశీకృతాః । స్వతో హేవాకవశతః కేవలం నియతౌ స్థితాః
మేము అధికారంతోనో గర్వంతోనో నడిపించబడటం లేదు. మేము అవసరానికి లోబడే ఉంటాము, దాని సహజ శక్తికి మాత్రమే లోబడి ఉంటాము.
ప్రకృతవ్యవహారేహాం నియతాం నియతేర్ వశాత్ । ప్రాజ్ఞస్ సమనువర్తేత నాభిమానమహాతమాః
ప్రకృతిసిద్ధమైన పనులను అవసరానికి అనుగుణంగా చేయాలి. తెలివిగలవారు ఇలా చేస్తారు, గర్వంతో నడిచేవారు కాదు.
కర్తవ్యమ్ ఏవ క్రియతే కేవలం కార్యకోవిదైః । సౌషుప్తీం వృత్తిమ్ ఆశ్రిత్య కయాచిద్ అపి నాశయా
పనిలో నిపుణులు తమ కార్యాన్ని మాత్రమే చేస్తారు. వారు నిద్రావస్థను ఆధారంగా చేసుకుని, ఏ విధమైన నాశనకారణాన్ని ఆశ్రయించరు.
క్వ సా జ్ఞానమయీ దృష్టిః క్వ మహత్త్వం క్వ ధీరతా । మార్గే సర్వప్రసిద్ధే హి కిమ్ అన్ధ ఇవ ముహ్యసి
నీకు ఉన్న ఆ జ్ఞానదృష్టి ఎక్కడుంది? ఆ గొప్పతనం, ఆ స్థిరత ఏమైంది? అందరికీ బాగా తెలిసిన మార్గంలో, నీవు ఎందుకు అంధుడిలా అయోమయంగా తిరుగుతున్నావు?
త్రికాలామలదర్శిత్వం ధారయన్న్ అపి చేతసి । అవిచార్య జగద్యాత్రాం కిం మూర్ఖ ఇవ ముహ్యసి
మూడు కాలాల్లోని నిర్మలమైన దృష్టిని మనసులో ఉంచుకున్నప్పటికీ, ఈ లోక వ్యవహారాన్ని ఆలోచించకుండా, నీవు ఎందుకు మూర్ఖుడిలా అయోమయపడుతున్నావు?
స్వకర్మఫలపాకోత్థామ్ అవిచార్య దశాం సుతే । కిం మూర్ఖ ఇవ సర్వజ్ఞ ముధా మాం శప్తుమ్ అర్హసి
నీ కుమారుని స్థితి అతని స్వకర్మఫలాల పరిపక్వత వల్ల ఏర్పడిందని ఆలోచించకుండా, నీవు అన్నీ తెలిసినవాడివై, మూర్ఖుడిలా నన్ను వృథాగా శపించదలచుకుంటున్నావు ఎందుకు?
దేహినామ్ ఇహ సర్వేషాం శరీరం ద్వివిధం మునే । కిం న జానాసి వా దేహమ్ ఏకమ్ అన్యన్ మనోఽభిధమ్
మహర్షీ, ఈ లోకంలో ఉన్న ప్రతి జీవికి శరీరం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది అని నీకు తెలియదా? ఒకటి భౌతిక శరీరం, మరొకటి మనస్సుతో కూడిన శరీరం.
తత్ర దేహో జడో ఽత్యర్థం వినాశైకపరాయణః । మనస్ తూత్థాననియతం కదర్థాత్ క్షీయతే న వా
ఇందులో శరీరం జడమైనది, పూర్తిగా నశించడానికే ఉన్నది. కానీ మనస్సు చంచలంగా ఉండి, బాధల వల్ల తప్పనిసరిగా క్షీణించదు.
చతురేణ యథా సాధో రథస్ సారథినోహ్యతే । కుర్వతా కిఞ్చన స్వేహాం దేహో ఽయం మనసా తథా
నాలుగు గుర్రాలతో రథసారథి రథాన్ని నడిపినట్లే, మనస్సు ఈ శరీరాన్ని తన చర్యలతో నడిపిస్తుంది.
అసత్ సఙ్కల్ప్య క్రియతే సచ్ ఛరీరం వినాశ్యతే । క్షణేన మనసా పఙ్కపురుషశ్ శిశునా యథా
అసత్యాన్ని ఊహించి వాస్తవంగా మారుస్తుంది; నిజమైన శరీరం మాత్రం నశిస్తుంది. చిన్న పిల్లవాడు మట్టితో మనిషిని తయారుచేసినట్లు, మనస్సు క్షణంలోనే ఊహతో సృష్టిస్తుంది.
చిత్తమ్ ఏవేహ పురుషస్ తత్కృతం కృతమ్ ఉచ్యతే । తద్ బద్ధం కలనాహేతోః కలనాస్తం విముచ్యతే
ఈ లోకంలో మనస్సే మనిషి. మనస్సు చేసినదే చేసినట్లు భావించబడుతుంది. ఊహ కారణంగా అది బంధించబడుతుంది; ఊహ పోయినప్పుడు అది విముక్తమవుతుంది.
అయం దేహ ఇదం నేత్రమ్ ఇదమ్ అఙ్గమ్ ఇదం శిరః । ఇదం స్ఫారవికారం తన్ మన ఏవాభిధీయతే
ఇది శరీరం, ఇది కన్ను, ఇది అవయవం, ఇది తల. ఈ విస్తరించి మారిపోతున్నది మనసే అని అంటారు.
మనో హి జీవజ్ జీవాఖ్యం నిశ్చాయకతయా తు ధీః । అహఙ్కారో ఽభిమానిత్వాన్ నానాత్వం త్వ్ ఇదమ్ ఏతి హి
మనసే జీవి, దానినే జీవుడు అంటారు. తేడా తెలుసుకునే శక్తి బుద్ధి. తాను అన్న భావనతో అహంకారం కలుగుతుంది. అందుకే భేదభావం ఏర్పడుతుంది.
దేహవాసనయా చేతస్ త్వ్ అన్యాని స్వాని చేద్ధయా । పార్థివాని శరీరాణి సన్తీవ పరిపశ్యతి
శరీరాన్ని ఆశించే మనసు తన శక్తితో ఇతర శరీరాలను, తనదైన శరీరాన్ని కూడా భౌతికంగా ఉన్నట్టు చూస్తుంది.
ఆలోకయతి చేత్ సత్యం తద్ అసత్యమయీం మనః । శరీరభావనాం త్యక్త్వా పరమాం యాతి నిర్వృతిమ్
మనసు నిజంగా పరిశీలిస్తే, శరీరమనే అపోహను వదిలి, పరమమైన శాంతిని పొందుతుంది.
తన్ మనస్ తవ పుత్రస్య సమాధౌ త్వయి సంస్థితే । స్వమనోరథమార్గేణ దూరాద్ దూరతరం గతమ్
నీ కుమారుని మనస్సు, నీలో సమాధిలో స్థిరంగా ఉండి, తన కోరికల మార్గంలో దూరంగా, ఇంకా దూరంగా ప్రయాణించింది.
ఇదమ్ ఔశనసం త్యక్త్వా దేహం మన్దరకన్దరే । ప్రయాతం వైబుధం సద్మ నీడోడ్డీనః ఖగో యథా
ఈ ఉశనసుని శరీరాన్ని మందరగిరి గుహలో వదిలి, అది ఆకాశంలో పక్షి గూడు వదిలి ఎగిరిపోతున్నట్లు, దేవతల లోకానికి వెళ్లింది.
తత్ర మన్దారకుఞ్జేషు పారిజాతగృహేషు చ । నన్దనోద్యానషణ్డేషు లోకపాలపురేషు చ
అక్కడ మందారవృక్షాల తోటల్లో, పారిజాత గృహాల్లో, నందనవనం సమూహాల్లో, లోకపాలకుల నగరాల్లో