నేత్రగర్తకసంసుప్తప్రసూనవనకీటకమ్ । మక్షికాపఞ్జరప్రోతకోశకారక్రిమివ్రజమ్
కళ్ల గుహల్లో అడవి పురుగులు నిద్రపోతూ, ఈగల గూటిలో నూలు తయారు చేసే పురుగుల గుంపు అల్లుకొని ఉంది.
ప్రాక్తనీమ్ ఉపభోగేహామ్ ఇష్టానిష్టఫలప్రదామ్ । ధారాధౌతాన్తయా తన్వా హసచ్ ఛుష్కాస్థిమాలయా
ఇప్పటి వరకు అనుభవాల నిలయం, ఇష్టమైనవి-అనిష్టమైనవి రెండింటినీ ఇచ్చినది, ఇప్పుడు ప్రవాహంతో కడిగి, ఎండిపోయిన ఎముకల మడుగు నవ్వుతూ ఉంది.
శిరోఘటేన శుభ్రేణ సమ్పన్నేనేన్దువర్చసా । విడమ్బయచ్ చ కర్పూరప్లుతలిఙ్గశిరశ్శ్రియమ్
చక్కగా మెరిసే, చంద్రకాంతి పొంగుతున్న తలపెట్టి, కర్పూరంతో అభిషేకించిన శివలింగ తల వైభవాన్ని హాస్యంగా అనుకరిస్తోంది.
ఋజ్వా సంశుష్కసితయా స్వాస్థిమాత్రావశేషయా । గ్రీవయాత్మానుసృతయా దీర్ఘీకుర్వద్ ఇవాకృతిమ్
తన మెడ నేరుగా, ఎండిపోయి, బూడిద రంగులో, కేవలం కొంత మాంసం మాత్రమే మిగిలి, ఆత్మను అనుసరిస్తూ, శరీరాన్ని లాగినట్టు కనిపించేది.
మృణాలికాపాణ్డురయా ధారావధుతమాంసయా । నాసాస్థిలతయా వక్త్రం కృతసీమాక్రమం దధత్
మెడ మట్టి వర్ణంలో, మాంసం ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోయి, ముఖంలో ముక్కు ఎముక మాత్రమే మిగిలి, పాత రూపానికి గడదాటి ఉన్నట్లు ఉండేది.
దీర్ఘకన్ధరయా నూనమ్ ఉత్తానీకృతవక్త్రయా । ప్రేక్షమాణమ్ ఇవ ప్రాణాన్ ఉత్క్రాన్తాన్ అమ్బరోదరే
మెడ పొడవుగా, ముఖం పైకి తిరిగి, ప్రాణాలు ఆకాశంలోకి పోతున్నదాన్ని చూస్తున్నట్టు కనిపించేది.
జఙ్ఘోరుజానుదోర్దణ్డైర్ ద్విగుణం దీర్ఘతాం గతైః । ప్రమిమాణమ్ ఇవాశాన్తం దీర్ఘాధ్వశ్రమభీతితః
కాళ్లు, మోకాళ్లు, చేతులు రెండింతలు పొడవుగా, అంతులేని దూరాన్ని కొలుస్తున్నట్టు, దీర్ఘ ప్రయాణం వల్ల అలసట, భయంతో క్షీణించి ఉండేది.
ఉదరేణాతినిమ్నేన చర్మశేషేణ శోషిణా । ప్రదర్శయద్ ఇవాజ్ఞస్య హృదయస్యాతిశూన్యతామ్
లోతుగా పడి పోయిన పొట్టతో, మిగిలిన చర్మం పూర్తిగా ఎండిపోయి, అది తెలియని వారికి హృదయం ఎంత ఖాళీగా ఉందో చూపిస్తున్నట్లుగా కనిపించింది.
ప్రేక్ష్య తచ్ ఛుష్కకఙ్కాలమ్ ఆలానమ్ ఇవ దన్తినః । పూర్వాపరపరామర్శమ్ అకుర్వన్ భృగుర్ ఉత్థితః
ఆ ఎండిపోయిన ఎముకల దేహాన్ని, ఏనుగు శరీరం లాగా చూసి, భృగువు గతం, భవిష్యత్తు గురించి ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా లేచాడు.
ఆలోకసమకాలం హి ప్రతిభాతం తతో భృగోః । చిరమ్ ఉత్క్రాన్తజీవః కిం మత్పుత్రో ఽయమ్ ఇతి క్షణాత్
చూసిన ఆ క్షణానే భృగువుకు ఇలా అనిపించింది—‘ఇంతకాలం ప్రాణం విడిచిన నా కుమారుడే ఇదేమో’ అని ఒక్కసారిగా ఆలోచించాడు.
అచిన్తయత ఏవాస్య భవిష్యత్తాబలం తతః । కాలం ప్రతి బభూవాశు కోపః పరమదారుణః
ఆ తర్వాత తన కుమారుని పోయిన యవ్వనాన్ని మాత్రమే ఆలోచించాడు. వెంటనే కాలాన్ని చూసి అతనిలో తీవ్రమైన, భయంకరమైన కోపం పుట్టింది.
అకాల ఏవ మత్పుత్రో నీతః కిమ్ ఇతి కోపితః । కాలాయ శాపమ్ ఉత్స్రష్టుం భగవాన్ ఉపచక్రమే
అకాలంలోనే తన కుమారుడిని తీసుకెళ్లాడని కోపంతో, ఆ ప్రభువు కాలాన్ని శపించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
అథాకలితరూపో ఽసౌ కాలః కవలితప్రజః । ఆధిభౌతికమ్ ఆస్థాయ వపుర్ మునిమ్ ఉపాయయౌ
అప్పుడు, అందరినీ మింగే కాలుడు, తన అసలు రూపాన్ని విడిచిపెట్టి, భౌతిక శరీరం ధరించి ఆ మునిని దగ్గరికి వచ్చాడు.
ఖడ్గపాశధరశ్ శ్రీమాన్ కుణ్డలీ కవచాన్వితః । షడ్భుజష్ షణ్ముఖో బహ్వ్యా వృతః కిఙ్కరసేనయా
ఆయన చేతిలో ఖడ్గం, పాశం పట్టుకుని, చెవుల్లో కుండలాలు, శరీరంపై కవచంతో, ఆరు చేతులు, ఆరు ముఖాలు కలిగి, అనేక సేవకులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
యచ్ఛరీరసముత్థేన జ్వాలాజాలేన వల్గతా । ఫుల్లకింశుకవృక్షస్య బభారాద్రేశ్ శ్రియం నభః
ఆయన శరీరం నుంచి ఎగసిపడే అగ్నిజ్వాలలు, పర్వతంపై పుష్పించిన కింశుకవృక్షం లా ఆకాశాన్ని అందంగా అలంకరించాయి.
యత్కరస్థత్రిశూలాగ్రనిష్ఠ్యూతైర్ అగ్నిమణ్డలైః । విరేజుర్ ఉదితైర్ ఆశాః కానకైర్ ఇవ కుణ్డలైః
ఆ మహాశక్తి త్రిశూలపు అగ్రభాగాల నుంచి వెలువడిన అగ్ని వలయాలు, ఆకాశంలో మెరిసే బంగారు కుండలాలా అన్ని దిక్కులలో ప్రకాశించాయి.
యత్పాశశ్వసనాయస్తశిఖరా మేదినీభృతః । దోలామ్ ఇవ సమారూఢాశ్ చేలుః పేతుశ్ చ ఘూర్ణితాః
ఆయన పాశశ్వాసంతో బంధించబడిన భూమిపర్వత శిఖరాలు ఊయలపై కూర్చున్నట్టు ఊగిపోతూ, తిరుగుతూ, ఒక్కసారిగా కిందపడిపోయాయి.
యత్ఖడ్గమణ్డలోద్ద్యోతశ్యామం బిమ్బం వివస్వతః । కల్పదగ్ధజగద్ధూమపర్యాకులమ్ ఇవాబభౌ
ఆయన ఖడ్గపు వెలుగుతో ముదురు బడిన సూర్యబింబం, యుగాంతంలో కాలబలికి కాలిపోయిన లోకపు పొగతో కప్పబడినట్టు కనిపించింది.
స ఉపేత్య మహాబాహుః కుపితం తం మహామునిమ్ । కల్పక్షుబ్ధాబ్ధిగమ్భీరం సాన్త్వపూర్వమ్ ఉవాచ హ
ఆ మహాబాహువు ఆగ్రహంతో సముద్రమంత లోతుగా ఉన్న ఆ మహామునిని దగ్గరకు వచ్చి, ముందుగా శాంతిపూర్వకంగా మాటలు చెప్పాడు.
విజ్ఞాతలోకస్థితయో మునే దృష్టపరావరాః । హేతునాపి న ముహ్యన్తి కిమ్ ఉ హేతుమ్ వినోత్తమాః
ఓ మునీశ్వరా, ఈ లోకంలో ఏది పైది, ఏది క్రింది అని పూర్తిగా తెలుసుకున్నవారు, కారణాల వల్ల కూడా మాయలో పడరు. అలాంటివారు ఎలాంటి కారణం లేకుండా మరింత స్థిరంగా ఉంటారు కదా!
త్వమ్ అనన్తతపా విప్రో వయం నియతిపాలకాః । తేన సమ్పూజ్యసే పూజ్య సాధో నేతరయేచ్ఛయా
నీవు అనంతమైన తపస్సు కలిగిన బ్రాహ్మణుడవు. మేము విధిని కాపాడేవారము. అందుకే, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నిన్ను గౌరవించాలి. ఇది ఎవరి ఇష్టానుసారం కాదు.
మా తపః క్షపయ క్షుబ్ధైః కల్పకాలమహానలైః । యో న దగ్ధో ఽస్మి మే తస్య కిం త్వం శాపేన ధక్ష్యసి
కోపంతో కల్పాంతంలో వచ్చే అగ్నిలా తీవ్రమైన తపస్సు చేసి నీ శక్తిని వృథా చేసుకోకు. అలాంటి అగ్నులు నన్ను కాల్చలేకపోయినప్పుడు, నీ శాపంతో నన్ను ఎలా కాల్చగలవు?
సంసారావలయో గ్రస్తా నిగీర్ణా రుద్రకోటయః । భుక్తాని విష్ణువృన్దాని కేన శప్తా వయం మునే
ఈ సంసారపు పాశాలు అనేక రుద్రులను మింగేశాయి, ఎన్నో విష్ణువులను కూడా గ్రహించాయి. ఓ మునీశ్వరా, అలాంటి మేము ఎవరిచేత శపించబడ్డాము?
భోక్తారో హి వయం బ్రహ్మన్ భోజనం యుష్మదాదయః । స్వయం నియతిర్ ఏషా హి నావయోర్ ఏతద్ ఈహితమ్
బ్రాహ్మణా, మేమే అనుభవించేవారు, మీరు లాంటి జీవులు భోజనం వంటివారు. ఇది మనిద్దరిదీ కాదుగానీ, విధి తానే ఇలా నడిపిస్తుంది.
స్వయమ్ ఊర్ధ్వం ప్రయాత్య్ అగ్నిస్ స్వయం యాన్తి పయాంస్య్ అధః । భోక్తారం భోజనం యాతి సృష్టిశ్ చాప్య్ అన్తకం స్వయమ్
అగ్ని తానే పైకి ఎగురుతుంది, నీరు తానే క్రిందికి పోతుంది, భోజనం తానే అనుభవించేవాడివద్దకు చేరుతుంది, సృష్టి తానే అంతానికి చేరుతుంది — ఇవన్నీ వాటి స్వభావప్రకారమే జరుగుతాయి.
ఇదమ్ ఇత్థం మునే రూపమ్ అస్యేహ పరమాత్మనః । స్వాత్మని స్వయమ్ ఏవాత్మా స్వత ఏవ విజృమ్భతే
మునీశ్వరా, ఇక్కడ పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం ఇదే. ఆత్మ తానే తనలో తాను వెలుగుతుంది, తానే తానుగా ప్రబలుతుంది.
నేహ కర్తా న భోక్తాస్తి దృష్ట్యా నష్టకలఙ్కయా । బహవశ్ చేహ కర్తారో దృష్ట్యానష్టకలఙ్కయా
ఇక్కడ నిర్మలమైన దృష్టితో చూస్తే, చేయువాడు లేదా అనుభవించేవాడు ఎవ్వరూ లేరు. కానీ మలినమైన దృష్టితో చూస్తే, అనేకమంది చేయువాళ్లు ఉన్నట్లు కనిపిస్తారు.
కర్తృతాకర్తృతే బ్రహ్మన్ కేవలం పరికల్పితే । అసమ్యగ్దర్శనేనైవ న సమ్యగ్దర్శనేన వః
ఓ బ్రహ్మన్, చేయడమూ చేయకపోవడమూ అన్న భావనలు కేవలం మన ఊహల్లోనే కలుగుతాయి. ఇవన్నీ తప్పు దృష్టి వల్లే వస్తాయి, నిజమైన జ్ఞానం వల్ల కాదు.
పుష్పాణి తరుషణ్డేషు భూతాని భువనేషు చ । స్వయమ్ ఆయాన్తి యాన్తీహ కల్ప్యతే హేతుతా విధేః
వృక్షాల్లో పువ్వులు, లోకంలో జీవులు తాము తామే కలుగుతాయి. ఇక్కడ కారణం అనేది మన ఊహలో మాత్రమే ఉంది; అది విధి పని అని ఊహించబడుతుంది.
అబ్బిమ్బితస్య చన్ద్రస్య చలనే కర్త్రకర్తృతే । న సత్యే నానృతే యద్వత్ తద్వత్ కాలస్య సృష్టిషు
నీటిలో ప్రతిబింబించిన చంద్రుని కదలికలో చేయడమూ చేయకపోవడమూ అనే భావాలు నిజమూ కావు, అబద్ధమూ కావు. కాలం సృష్టుల్లో కూడా ఇదే విధంగా ఉంటుంది.