శుభభావవశాత్ సో ఽథ కిఞ్చిజ్ జ్ఞానమ్ అవాప్తవాన్ । జజ్ఞే నృపతనుం త్యక్త్వా గురుస్ సర్వోపదేశకః
తర్వాత, మంచి మనసు వల్ల కొంత జ్ఞానం పొందాడు. రాజశరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, అందరికీ ఉపదేశం చేసే గురువుగా జన్మించాడు.
మన్త్రసాధితసిద్ధిర్ హి సో ఽథ విద్యాధరో ఽభవత్ । కల్పమ్ ఏకం తు బుభుజే తతో వైద్యాధరీం పురీమ్
మంత్ర సాధన వల్ల అతడు విద్యాధరుడిగా మారాడు. ఒక కల్పకాలం పాటు విద్యాధరుల నగరంలో ఆనందంగా జీవించాడు.
కల్పావసానసమయం నీత్వా పవనరూపయా । తన్వా సృష్టౌ ప్రవృత్తాయాం భూయో జాతో మునేస్ సుతః
ఆ కల్పాంతంలో, గాలి రూపాన్ని ధరించి, సృష్టి మళ్లీ మొదలైనప్పుడు, ఆ మునికి కుమారుడిగా తిరిగి జన్మించాడు.
తతో మునీనాం సమ్పర్కాత్ తపస్య్ ఉగ్రే వ్యవస్థితః । అవసన్ మేరుగహనే మన్వన్తరమ్ అనిన్దితః
తర్వాత మునుల సాంగత్యంతో అతడు తీవ్రమైన తపస్సులో నిమగ్నమయ్యాడు. మెరుపర్వతపు గుహల్లో ఒక మన్వంతరం పాటు నిర్దోషంగా నివసించాడు.
తత్ర తస్య సముత్పన్నో మృగ్యాః పుత్రో నరాకృతిః । తత్స్నేహేన పరం మోహం పునర్ అభ్యాయయౌ క్షణాత్
అక్కడ అతనికి ఒక మృగంతో మానవరూపంలో కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ కుమారునిపై ప్రేమతో అతడు మళ్లీ ఒక క్షణంలోనే తీవ్రమైన మోహంలో పడిపోయాడు.
పుత్రస్యాస్య ధనం మే ఽస్తు గుణాశ్ చాయుశ్ చ శాశ్వతమ్ । ఇత్య్ అనారతచిన్తాభిర్ జహౌ సత్యామ్ అవస్థితిమ్
నా కుమారుడికి ధనం, మంచి లక్షణాలు, చిరకాల ఆయుష్షు కలగాలని ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ, అతడు నిజాయితీని వదిలిపెట్టాడు.
ధర్మచిన్తాపరిభ్రంశాత్ పుత్రార్థం భోగచిన్తనాత్ । క్షీణాయుషం తమ్ అహరన్ మృత్యుస్ సర్ప ఇవానిలమ్
ధర్మాన్ని మరిచి, కుమారుని కోసం భోగాలపై మనసు పెట్టినందువల్ల, ఆయుష్షు తీరినప్పుడు, మృత్యువు పాము గాలిని పట్టుకున్నట్టు అతడిని తీసుకెళ్లింది.
భోగైకచిన్తయా సార్ధం స సముత్క్రాన్తచేతనః । ప్రాప్య మద్రేశపుత్రత్వమ్ ఆసీన్ మద్రమహీపతిః
భోగాలే మనసులో పెట్టుకొని, ప్రాణం విడిచినప్పుడు, అతడు మద్రదేశ రాజుని కుమారుడిగా పుట్టి, మద్రదేశాన్ని పాలించాడు.
మద్రదేశే చిరం కృత్వా రాజ్యమ్ ఉచ్ఛిన్నశాత్రవః । జరామ్ అభ్యాజగామాత్ర హిమాశనిర్ ఇవామ్బుజమ్
మద్రదేశంలో శత్రువులందరినీ జయించి, చాలా కాలం రాజ్యం చేసి, అక్కడే వృద్ధాప్యం అతడిని తాకింది; అది మంచు తామరపువును తాకినట్లుగా వచ్చింది.
మద్రరాజతనుం తాం తు తపోవాసనయా సహ । తత్యాజ తేన జాతో ఽసౌ తపస్వీ తాపసాత్మజః
ఆ మద్ర రాజుని శరీరాన్ని, తపస్సు వేషంతో పాటు, అతడు విడిచిపెట్టాడు. అలా, ఆ తపస్వి, తపస్సు చేసిన మునిపుత్రుడిగా మారాడు.
సమఙ్గాయా మహానద్యాస్ తటమ్ ఆసాద్య తాపసః । తపస్ తేపే మహాబుద్ధిస్ స రామ విగతజ్వరః
మహా జ్ఞానమున్న, బాధలేని ఆ తపస్వి, సమంగా అనే గొప్ప నదీ తీరానికి చేరి, అక్కడ తపస్సు చేశాడు, ఓ రామా.
వివిధజన్మదశావివశాశయస్ సమనుసృత్య శరీరపరమ్పరామ్ । సుఖమ్ అతిష్ఠద్ అసౌ భృగునన్దనో వరనదీసుతటే దృఢవృక్షవత్
వివిధ జన్మల పరిస్థితుల వల్ల శరీరాల పరంపరను అనుసరిస్తూ, భృగునందనుడు ఆ అద్భుతమైన నదీ తీరంలో బలమైన వృక్షంలా ఆనందంగా నివసించాడు.
అథ కాలేన మహతా పవనాతపజర్జరః । కాయస్ తస్య పపాతోర్వ్యాం ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
ఆ తరువాత, చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, గాలి, ఎండ వల్ల అతని శరీరం బలహీనమై, వేర్లు తెగిన వృక్షంలా భూమిపై పడిపోయింది.
మనస్ తు చఞ్చలాభోగం తాసు తాసు దశాసు చ । బభ్రామాతివిచిత్రాసు వనరాజిష్వ్ ఇవైణకః
అతని మనసు చంచలమైన ఆనందాలలో, ఎన్నో రకాల స్థితుల్లో తిరుగుతూ, వేటాడే జింక ఒక అడవిలో తిరిగినట్టు అటూ ఇటూ సంచరించింది.
భ్రాన్తమ్ ఉద్భ్రాన్తమ్ అభితశ్ చక్రార్పితమ్ ఇవాకులమ్ । మనస్ తస్య విశశ్రామ సమఙ్గాసరితస్ తటే
అతని మనసు గాలిలో తిప్పిన చక్రంలా అటూ ఇటూ తిరిగి, అయోమయంగా, చివరికి సమంగాసరసి ఒడ్డున విశ్రాంతి పొందింది.
అనన్తవృత్తాన్తఘనాం పేలవాం సుదృఢామ్ అపి । తాం సంసృతిదశాం శుక్రో విదేహో ఽనుభవన్ స్థితః
శుక్రుడు శరీరం లేకపోయినా, అంతులేని సంఘటనలతో నిండిన, సూక్ష్మమైనా బలమైన ఆ సంసార స్థితిని అనుభవిస్తూ అక్కడే ఉండిపోయాడు.
మన్దరాచలసానుస్థా సా తనుస్ తస్య ధీమతః । తాపప్రసరసంశుష్కా చర్మశేషా బభూవ హ
మందరాచల శిఖరంపై ఉన్న ఆ జ్ఞాన individual's శరీరం, తపస్సు వల్ల ఎండిపోయి, చివరకు చర్మం మాత్రమే మిగిలింది.
శారీరరన్ధ్రప్రవహద్వాతశీత్కారరూపయా । చేష్టాదుఃఖక్షయానన్దాత్ కాకల్యేవ స్మ గాయతి
శరీరంలో ఉన్న రంధ్రాల ద్వారా వీస్తున్న చల్లని గాలిని అనుభవిస్తూ, కదలిక వల్ల కలిగే బాధలు తీరిన ఆనందంతో, ఆమె కాకి లా కూతలు వేస్తోంది.
ప్రాణానుస్మరణోచ్ఛ్వాసమ్ ఇవ బాష్పం స్మ ముఞ్చతి । చణ్డానిలవిలాసేన లులిత్వా వనభూమిషు
ప్రాణాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ ఊపిరి తీసుకున్నట్టు, ఆమె కన్నీళ్లు కారుస్తోంది. భయంకరమైన గాలి తాకిడితో అడవిలో నేలపై తిప్పబడుతూ ఉంది.
మనోవరాకమ్ అవటే లుఠితం భవభూమిషు । హసన్తీవాతిశుభ్రాభ్రసితయా దన్తమాలయా
ఆమె మనస్సు దురదృష్టవశాత్తు భవబంధంలో లోతైన గుంటలో పడిపోయింది. మెరిసే తెల్ల మేఘాల కంటే మెరుగైన పళ్లు చూపిస్తూ నవ్వుతున్నట్టు ఉంది.
దర్శయన్తీ స్వకం శూన్యం వపుర్ అక్ష్ణోర్ అకృత్రిమమ్ । ముఖారణ్యజరత్కూపరూపయా గర్తశోభయా
తన కళ్ల లోతైన ఖాళీద్వారా, తాను ఎంత వెలితిగా ఉందో, తన సహజమైన రూపాన్ని చూపిస్తోంది. అది అడవిలోని పెద్ద బావి నోటిలా కనిపిస్తోంది.
తాపోపతప్తా సంసిక్తా వర్షాజలభరేణ సా । పాంసునా పవనోత్థేన దుష్కృతేనేవ రూషితా
ఆమె ఎండ వేడితో కాలిపోయి, వాన నీటి భారంతో తడిసి, గాలి లేపిన దుమ్ముతో కప్పబడింది. ఇవన్నీ చెడు పనుల వల్ల కలిగిన మచ్చల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
శుష్కకాష్ఠవద్ ఆలోలా పాతేషు కృతఝాఙ్కృతా । ధారానికరపాతేన వినున్నా జలదాగమే
ఆమె ఎండిపోయిన కట్టెలా ఊగుతూ, పడిపోతున్నప్పుడు గట్టిగా మోగుతుంది. మేఘాలు వచ్చి వర్షం కురిసినప్పుడు ఆ నీటి ధారలతో తాకి తడిపోతుంది.
ప్రావృణ్నిర్ఝరపూరేణ ప్లుతా గిరినదీతటే । తారమారుతశీత్కారా వనోపల ఇవ స్థితా
పర్వత నదీ తీరంలో వర్షపు ప్రవాహంతో మునిగి, గాలి చల్లదనంతో అడవి రాయిలా నిలబడింది.
వక్రా శుష్కాన్త్రతన్త్రీ చ పూతా ఝాఙ్కారకారిణీ । అరణ్యలక్ష్మీవీణేవ శూన్యచర్మమయోదరీ
ఆమె వంకరగా, ఎండిపోయిన నాడులతో కూడి, నిర్మలంగా ఉన్నా గట్టిగా మోగుతుంది. అడవి లక్ష్మి వినా లాంటి ఆమె పొట్ట ఖాళీ చర్మంతో తయారై ఉంది.
రాగద్వేషవిహీనత్వాత్ తస్య పుణ్యాశ్రమస్య తు । మహాతపస్త్వాచ్ చ భృగోర్ న భుక్తా మృగపక్షిభిః
ఆ ఆశ్రమంలో రాగద్వేషాలు లేవు, భృగువు చేసిన గొప్ప తపస్సు వల్ల అక్కడ అడవి జంతువులు, పక్షులు ఏవీ దాన్ని తినలేదు.
యమనియమకృశీకృతాఙ్గయష్టేశ్ చరతి తపస్ స్మ భృగూద్వహస్య చేతః । తనుర్ అథ పవనాపనీతరక్తా చిరమ్ అలుఠన్ మహతీషు సా శిలాసు
యమ నియమాలను పాటించి తన శరీరాన్ని క్షీణింపజేసుకున్న భృగువు మనస్సు తపస్సులో నిమగ్నమై తిరిగేది. గాలికి రక్తం పోయిన అతని శరీరం పెద్ద పెద్ద రాళ్ల మీద చాలా కాలం పడి ఉండేది.
నాపశ్యద్ అగ్రే తనయం తం నయావనతాననమ్ । సీమాన్తం గుణసీమాయాః పుణ్యం మూర్తమ్ ఇవ స్థితమ్
తనయుడిని ముందర చూడలేదు; వినయంతో తలవంచిన ముఖాన్ని చూసే అవకాశం రాలేదు. గుణాల సరిహద్దు లా, ధర్మమే రూపం దాల్చినట్టు అక్కడ నిలబడి ఉన్నదానిని మాత్రమే చూశాడు.
అపశ్యత్ కేవలం కాలం కఙ్కాలం పురతో మహత్ । దేహయుక్తమ్ ఇవాభాగ్యం దారిద్ర్యమ్ ఇవ మూర్తిమత్
అతడు ముందర పెద్దదైన ఒక కాలాన్ని, ఎముకల ముద్దగా, దరిద్రం శరీరం ధరించిన దుస్థితి రూపాన్ని మాత్రమే చూశాడు.
తాపశుష్కవపుః కృత్తిరన్ధ్రస్ఫురితతిత్తిరి । సంశుష్కాన్త్రోదరగుహాఛాయావిశ్రాన్తదర్దురమ్
ఎండలో బాగా వాడిపోయిన శరీరం, చర్మం చీలిపోయి, మడమలు బయటకు పొడుచుకొని, పొడిబారిన పొట్ట లోపల నీడలో ఒక బొద్దింక విశ్రాంతిగా ఉంది.