మహాకల్పాభిధానేభ్యో వృక్షేభ్యః పరిశాతయన్ । దేవాసురగణాన్ పక్వాన్ ఫలభారాన్ అవస్థితః
పెద్ద యుగాల పేరుతో ఉన్న చెట్ల మధ్య నిలబడి, వాటి మీద ఉన్న పండిన ఫలాలను—దేవతలు, అసురులు గుంపుగా ఉన్నవారిని—కదిలించి కింద పడేస్తుంది.
ఆలోలభూతమషకఘుఙ్ఘుమానాం ప్రపాతినామ్ । బ్రహ్మాణ్డోడుమ్బరౌఘానాం బృహత్పాదపతాం గతః
చంచలమైన ఈగల మాదిరిగా గుంపుగా ఉన్న బ్రహ్మాండాలు పడి, గుంగురుమని ఊగిపడుతున్న వాటి మధ్య అది విస్తారమైన అడుగులతో నడుస్తుంది.
సత్తామాత్రకుముద్వత్యా చిజ్జ్యోత్స్నాపరిఫుల్లయా । వపుర్ వినోదయత్య్ ఏకః క్రియాప్రియతమాన్వితః
శుద్ధమైన సత్త్వమయమైన కమలాన్ని, చైతన్య జ్యోతి వికసింపజేస్తూ, తనకు ఇష్టమైన కార్యాలతో కూడిన తన స్వరూపంలో ఒక్కటిగా ఆనందపడుతుంది.
అనన్తాపాయపర్యన్తం బద్ధపీఠం నిజం వపుః । మహాశైలవద్ ఉత్తుఙ్గమ్ అవలమ్బ్య వ్యవస్థితః
అది ఆది అంతం లేని, ఎక్కడా ఆపకుండా ఉన్న తన స్వరూపాన్ని, మహా పర్వతంలా ఎత్తుగా నిలబెట్టి, దృఢంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
క్వచిచ్ ఛ్యామాతమశ్శ్యామం క్వచిత్ కాన్తియుతం తతమ్ । ద్వయేనాపి క్రమాద్ రిక్తం స్వభావం భావయన్ స్థితః
కొన్నిసార్లు అతడు నీడలా ముదురు రంగులో కనిపిస్తాడు, ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో ప్రకాశంతో మెరిసిపోతాడు. అయితే, ఈ రెండింటి నుంచీ విడివడి, తన సహజ స్వభావంలోనే నిశ్చలంగా ఉంటాడు.
సంలీనాసఙ్ఖ్యసంసారసారయా స్వాత్మసత్తయా । గుర్వీవ భారఘనయా నిబద్ధపదతాం గతః
అనేక లోకాల సారం తన ఆత్మతో కలిసిపోయి, గొప్ప బరువైన భారంలా స్థిరంగా ఉండిపోతాడు.
న ఖిద్యతే న మ్రియతే నాయాతి న చ గచ్ఛతి । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి మహాకల్పశతైర్ అపి
అతడు బాధపడడు, చనిపోడు, రాదు, పోడు, అస్తమించడు, ఉదయించడు — వందలాది మహాకల్పాలు గడిచినా అలాగే ఉంటాడు.
కేవలం జగదారమ్భలీలయా ఘనహేలయా । యాపయత్య్ ఆత్మనాత్మానమ్ అనహఙ్కారమ్ ఆగతమ్
ఈ జగత్తు ఆరంభం కోసం ఆటగా, సులభంగా, అహంకారం లేని స్థితిలో తనలో తానే కాలాన్ని గడుపుతుంటాడు.
యామినీపఙ్కకలిలాం దినకోకనదావలీమ్ । క్రియాభ్రమరికాం స్వాత్మసరస్స్వ్ ఆరోపయన్ స్థితః
తాను తన హృదయాన్ని ఒక సరస్సుగా ఊహించుకుని, అందులో రాత్రి చీకటి మడుగును, పగలు కమలాల తోటను, కార్యాల మధుపాన్ని ప్రతిబింబింపజేస్తూ ఉంటాడు.
గృహీత్వా భీషణః కృష్ణాం రజనీం జీర్ణమార్జనీమ్ । ఆలోకకనకక్షోదమ్ ఆహరత్య్ అభితో ఽవనిమ్
ఈయన భయంకరమైన నల్ల రాత్రిని పాత扫పాలిగా పట్టుకుని, వెలుగుతో కూడిన బంగారు ధూళిని భూమి అంతటా వ్యాపింపజేస్తాడు.
సఞ్చారయన్ క్రియాఙ్గుల్యా కోణకేష్వ్ అర్కదీపికామ్ । జగత్సద్మని కారుణ్యాత్ క్వ కిమ్ అస్తీతి వీక్షతే
కార్యాల వేలు ద్వారా సూర్యదీపాన్ని మూలల్లోకి తిప్పుతూ, ఈ జగత్తు ఇంట్లో ఏమి ఎక్కడ ఉందో కరుణతో పరిశీలిస్తాడు.
ప్రేక్ష్యాహాని నిమేషేణ సూర్యాక్ష్ణా పాకవన్త్య్ అలమ్ । లోకపాలఫలాన్య్ అత్తి జగజ్జీర్ణవనాద్ అయమ్
సూర్యుని కన్నుతో క్షణంలోనే రోజులు పండిపోతున్నట్టు చూసి, ఈయన లోకపాలకుల ఫలాలను పురాతన అడవిలో పండ్లు తినే వాడిలా ఆస్వాదిస్తాడు.
జగజ్జీర్ణకుటీకీర్ణాన్ అర్పయత్య్ ఉగ్రకోటరే । క్రమేణ గుణవల్లోకమణీన్ మృత్యుసముద్గకే
ఈ భయంకరమైన మరణం, ఈ విశ్వంలోని పాతబడిన గుడిసెలను ఒక్కొక్కటిగా తన భయానకమైన గుహలో వేసుకుంటూ, ప్రపంచాల మణులను మెల్లగా లోపల దాచుకుంటుంది.
గుణైర్ ఆపూర్యతే యైవ లోకరత్నావలీ భృశమ్ । భూషార్థమ్ ఇవ తామ్ అఙ్గే కృత్వా భూయో నికృన్తతి
ప్రపంచాల మణుల దండను, అన్ని గుణాలతో నిండినదిగా, అలంకారంగా తన శరీరంపై ధరించి, మరలా దాన్ని తెంచేస్తాడు.
దినహంసానుసృతయా నిశేన్దీవరమాలయా । తారాకేసరయాజస్రం చపలో వలయత్య్ అలమ్
పగటి హంస వెంబడి వచ్చే రాత్రి కమలాల మాలతో, నక్షత్ర కిరణాలను పువ్వుల తాడుగా చేసుకుని, ఆ చంచలుడు ఎప్పుడూ ఆకాశాన్ని చుట్టేస్తాడు.
శైలోర్ణద్యుధరాశృఙ్గజగదూర్ణాయుసౌనికః । ప్రత్యహం పిబతి ప్రోక్ష్య తారారక్తకణాన్ అపి
పర్వతాలు, నదులు, మేఘాలు, ప్రపంచాన్ని కలిపి కలిపే ఆయుష్కాల మద్యపు వ్యాపారి, ప్రతి రోజు నక్షత్రాల ఎర్రని చినుకులను చల్లి, వాటిని తాగేస్తాడు.
తారుణ్యనలినీసోమ ఆయుర్మాతఙ్గకేసరీ । న తద్ అస్తి న యస్యాయం తుచ్ఛాతుచ్ఛస్య తస్కరః
ఈ చోరుడు, చిన్నదైనా పెద్దదైనా ఏదీ వదలడు. యవ్వనం, కమలపువ్వు, చంద్రుడు, ఆయుర్దాయాన్ని సింహపు కేశరంలా—all ఇవన్నీ కూడా ఇతని పట్టుకు తప్పవు.
కల్పకేలివిలాసేన పిష్టపాతితజన్తునా । న్యగ్భావోద్భవహాసేన రమతే స్వాత్మనాత్మని
ప్రపంచ చక్రం ఆటలో, ప్రాణులను నలిపి పడవేసే ఈ శక్తి, ఉద్భవం, లయాల చిరునవ్వుతో తనలో తాను ఆనందిస్తుంది.
కర్తా భోక్తాథ సంహర్తా స్మర్తా సర్వపదం గతః । సర్వమ్ ఏవ కరోతీదం న కరోతి చ కిఞ్చన
ఇతనే చేయువాడు, అనుభవించువాడు, నాశనం చేయువాడు, జ్ఞాపకం ఉంచువాడు—ప్రతి స్థితిని చేరినవాడు. ఇతనే అన్నీ చేస్తాడు, కానీ ఏదీ చేయనట్టుగా కూడా ఉంటాడు.
సకలమ్ అప్య్ అకలాకలితాన్తరం సుభగదుర్భగరూపధరం వపుః । ప్రకటయన్ సహసైవ చ గోపయన్ విలసతీహ హి కాలబలం నృషు
కాలబలం మనుషుల్లో ప్రకాశిస్తూ, శుభమైనదీ, అశుభమైనదీ, అన్ని కాల విభాగాలతో కూడిన రూపాన్ని ఒకేసారి బయటపెట్టి, మళ్లీ దాచేస్తూ, ఇక్కడ క్రీడిస్తుంది.
అస్యోడ్డామరలీలస్య దూరాస్తసకలాపదః । సంసారే రాజపుత్రస్య కాలస్యాకలితౌజసః
ఈ మహత్తరమైన ఆటలోని ప్రతి అడుగు, కాలం తన శక్తిని ఇంకా కొలవని రాజకుమారునికి చాలా దూరంగా ఉన్నాయి.
అస్మిన్న్ ఆచరతో దీనైర్ ముగ్ధైర్ భూతమృగవ్రజైః । ఆఖేటకం జర్జరితే జగజ్జఙ్గలజాలకే
ఈ లోకంలో, దుఃఖంతో మూర్ఖంగా తిరిగే జీవజంతువుల గుంపుతో కలిసి, అతను చేసే ప్రతి చర్యతో, ఈ ప్రపంచం జీవనపు అడవిలో ఓ వేటస్థలంగా మారిపోతుంది.
ఏకదేశోల్లసచ్చారువడవానలపఙ్కజా । క్రీడాపుష్కరిణీ రమ్యా కల్పకాలమహార్ణవః
ఒకచోట, అగ్నిజ్వాలలతో వెలిగే అందమైన కమలం పుట్టి, ఆడుకునే సరస్సులా, ఈ మహాకల్ప సముద్రం ఆనందంగా కనిపిస్తుంది.
కటుతిక్తామ్బ్లభూతాఢ్యైస్ సదధిక్షీరసాగరైః । తైర్ ఏవ తైః పర్యుషితైర్ జగద్భిః కాలవర్తనమ్
ఈ లోకంలో కాలచక్రం, చేదు, తీపి, ఉప్పు రుచులతో నిండిన సముద్రాల్లో ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిపిన ఆ జీవులతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
చణ్డీ చతురసఞ్చారా సర్వమాతృగణాన్వితా । సంసారవనవిన్యస్తనరైణాకర్షణీ వృకీ
అందరు తల్లులతో కూడిన భయంకరమైన ఆ దేవి, జీవుల్ని ఎటు పోయినా వెంబడిస్తూ, ఈ సంసార అరణ్యంలో మానవహరినులను ఆకర్షించే ఓ మృగిని.
పృథ్వీ కరతలే పృథ్వీ పానపాత్రీ రసాన్వితా । కమలోత్పలకల్హారలోలజాలకమాలితా
ఆమె చేతిలో భూమి ఉంది; భూమి రుచులతొ నిండిన పానపాత్రలా ఉంది. తామర, కలువ, పువ్వుల హారాలతో అలంకరించబడినదిగా మెరిసిపోతోంది.
విరావీ వికటాస్ఫాలో నృసింహో భుజపఞ్జరే । సటావికటపీనాంసః కాన్తః క్రీడాశకున్తకః
గర్జిస్తూ, ఉగ్రంగా ఢీకొంటూ, తన బలమైన భుజాలలో నరసింహుడు, విస్తారమైన జటాలతో, తన ప్రియమైన ఆటపక్షిగా కనిపిస్తున్నాడు.
అలాబువీణామధురశ్ శరద్వ్యోమామలచ్ఛవిః । దేవః కిల మహాకాలో లీలాకోకిలబాలకః
అలాబు వీణా స్వరంలా మధురంగా, శరదృతువు ఆకాశపు నిర్మల కాంతితో, ఆ దేవుడు మహాకాలుడు, ఆటపట్టే కోయిల పిల్లవాడిలా ఉన్నాడు.
అజస్రస్ఫూర్జితాకారో వాన్తదుఃఖశరాశనిః । అభావనామకోదణ్డః పరిస్ఫురతి సర్వతః
ఎల్లప్పుడూ గర్జిస్తూ, బాధల బాణాలను పారద్రోలుతూ, 'అభావన' అనే విల్లు చేతబట్టి, అది అన్నిచోట్ల ఉప్పొంగుతుంది.
అనుత్తమస్ఫురితవిలాసవర్ధితో భ్రమన్ హరన్ పరివిలసన్ విదారయన్ । జరజ్జగజ్జరఢవిలోలమర్కటః పరిస్ఫురద్వపుర్ ఇహ కాల ఈహతే
అత్యుత్తమమైన చలనం వల్ల బలపడిన, తిరుగుతూ, పట్టుకుని, తిప్పుతూ, చీల్చుతూ, ఈ పాతది, లోకంతో అలసిపోయిన, చంచలమైన కోతి లాంటి కాలం ఇక్కడ తన శరీరాన్ని ఉప్పొంగిస్తుంది.