స సారఙ్గస్ తయా సార్ధం తస్మిన్ మాలవమణ్డలే । చకారాతిసుఖీ రాజ్యం శక్రవచ్ ఛరదాం శతమ్
ఆ సారంగుడు ఆమెతో కలిసి మాలవ దేశాన్ని ఎంతో ఆనందంగా, ఇంద్రుడు వంద శరదులు పాలించినట్టు, పాలించాడు.
అథ కాలేన మహతా చఞ్చలత్వాచ్ చ చేతసః । అప్రియత్వం మిథో యాతౌ దమ్పతీ తౌ విధేర్ వశాత్
కాలం గడిచే కొద్దీ, మనసు చంచలత్వం వల్ల, విధి ప్రభావంతో, ఆ భార్యాభర్తలు ఒకరికి ఒకరు ఇష్టపడని స్థితికి వచ్చారు.
సారఙ్గస్ తు జరాజీర్ణః పాతసజ్జకలేవరః । దధ్రే శ్వసనశైథిల్యాజ్ జీర్ణపర్ణసవర్ణతామ్
ఆ సారంగుడు వృద్ధాప్యంతో క్షీణించి, శరీరం కూలిపోతున్నట్టుగా, ఊపిరి బలహీనమై, ఎండిన ఆకులా వాడిపోయాడు.
జాయాజనవిరాగేణ వార్ధకాతిశయేన చ । మరణం మన్దమన్దేహో నిరీహో ఽభిననన్ద సః
భార్య, పిల్లల పట్ల ఆసక్తి తగ్గిపోవడం వల్ల, ఇంకా తీవ్రమైన వృద్ధాప్యం కారణంగా, ఆ బలహీనమైన, శక్తిలేని దేహం మృత్యువును సంతోషంగా స్వీకరించింది.
అథ నీరసరాజ్యస్య దుఃఖాతిశయశంసినః । అరణ్య ఇవ వేతాలో మోహో ఽతిఘనతాం గతః
ఆ రాజ్యానికి అసలు సారం లేకుండా పోయింది, అతడు తీవ్రమైన బాధను ప్రకటించాడు. అప్పుడు, అడవిలోని పిశాచం లాగా, మాయ మరింత దట్టంగా అతడిని ఆవరించింది.
మోహాన్ధకూపపతితం భోగాసఙ్గాద్ అనారతమ్ । అవివేకినమ్ అజ్ఞానమ్ అసజ్జనపరాయణమ్
మాయ అనే అంధకూపంలో పడిపోయి, ఎప్పుడూ ఇంద్రియ సుఖాలకు అతుక్కుపోయి, వివేకం లేకుండా, అజ్ఞానంగా, చెడ్డవారి సహవాసంలో ఉండేవాడిగా మారిపోయాడు.
జహారైనం తతో మృత్యుస్ తృష్ణాకవలితాశయమ్ । పతఙ్గమ్ ఇవ మణ్డూకః కృతాక్రన్దమ్ అకిఞ్చనమ్
తన మనస్సు తృష్ణతో నిండిపోయిన ఆ మనిషిని, మృత్యువు పాము కప్పను పట్టుకున్నట్టు, ఏమీ చేయలేని స్థితిలో, అరుస్తూ ఉండగా పట్టుకుంది.
తతః కర్మఫలం భుక్త్వా స్వం పరత్ర శుభాశుభమ్ । అఙ్గేషు ధీవరో జాతస్ స దుర్భావవశాత్ తదా
తర్వాత, తన చేసిన పనుల ఫలితాలను — మంచివైనా, చెడివైనా — ఇంకొక శరీరంలో అనుభవించిన తరువాత, అతడు చెడ్డ మనసు వల్ల ఆ సమయంలో మత్స్యకారుడిగా జన్మించాడు.
తత్ర ధీవరకర్మాణి కుర్వన్ స శరదాం శతమ్ । దుఃఖజర్జరచేతస్త్వాద్ వైరాగ్యం సముపాయయౌ
అక్కడ, మత్స్యకారుడిగా వంద సంవత్సరాలు పని చేస్తూ, బాధలతో అతని మనసు బలహీనమై, విరక్తి కలిగింది.
దుఃఖం సంసార ఇత్య్ ఏవం చిన్తయన్ భాస్కరం తతః । సమ్పతంస్ తేన సఞ్జాతస్ సూర్యవంశే మహానృపః
ఈ లోకజీవితం అంతా బాధే అని ఆలోచిస్తూ, ఆ స్థితి నుండి పడిపోయి, సూర్యవంశంలో గొప్ప రాజుగా జన్మించాడు.
శుభభావవశాత్ సో ఽథ కిఞ్చిజ్ జ్ఞానమ్ అవాప్తవాన్ । జజ్ఞే నృపతనుం త్యక్త్వా గురుస్ సర్వోపదేశకః
తర్వాత, మంచి మనసు వల్ల కొంత జ్ఞానం పొందాడు. రాజశరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, అందరికీ ఉపదేశం చేసే గురువుగా జన్మించాడు.
మన్త్రసాధితసిద్ధిర్ హి సో ఽథ విద్యాధరో ఽభవత్ । కల్పమ్ ఏకం తు బుభుజే తతో వైద్యాధరీం పురీమ్
మంత్ర సాధన వల్ల అతడు విద్యాధరుడిగా మారాడు. ఒక కల్పకాలం పాటు విద్యాధరుల నగరంలో ఆనందంగా జీవించాడు.
కల్పావసానసమయం నీత్వా పవనరూపయా । తన్వా సృష్టౌ ప్రవృత్తాయాం భూయో జాతో మునేస్ సుతః
ఆ కల్పాంతంలో, గాలి రూపాన్ని ధరించి, సృష్టి మళ్లీ మొదలైనప్పుడు, ఆ మునికి కుమారుడిగా తిరిగి జన్మించాడు.
తతో మునీనాం సమ్పర్కాత్ తపస్య్ ఉగ్రే వ్యవస్థితః । అవసన్ మేరుగహనే మన్వన్తరమ్ అనిన్దితః
తర్వాత మునుల సాంగత్యంతో అతడు తీవ్రమైన తపస్సులో నిమగ్నమయ్యాడు. మెరుపర్వతపు గుహల్లో ఒక మన్వంతరం పాటు నిర్దోషంగా నివసించాడు.
తత్ర తస్య సముత్పన్నో మృగ్యాః పుత్రో నరాకృతిః । తత్స్నేహేన పరం మోహం పునర్ అభ్యాయయౌ క్షణాత్
అక్కడ అతనికి ఒక మృగంతో మానవరూపంలో కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ కుమారునిపై ప్రేమతో అతడు మళ్లీ ఒక క్షణంలోనే తీవ్రమైన మోహంలో పడిపోయాడు.
పుత్రస్యాస్య ధనం మే ఽస్తు గుణాశ్ చాయుశ్ చ శాశ్వతమ్ । ఇత్య్ అనారతచిన్తాభిర్ జహౌ సత్యామ్ అవస్థితిమ్
నా కుమారుడికి ధనం, మంచి లక్షణాలు, చిరకాల ఆయుష్షు కలగాలని ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ, అతడు నిజాయితీని వదిలిపెట్టాడు.
ధర్మచిన్తాపరిభ్రంశాత్ పుత్రార్థం భోగచిన్తనాత్ । క్షీణాయుషం తమ్ అహరన్ మృత్యుస్ సర్ప ఇవానిలమ్
ధర్మాన్ని మరిచి, కుమారుని కోసం భోగాలపై మనసు పెట్టినందువల్ల, ఆయుష్షు తీరినప్పుడు, మృత్యువు పాము గాలిని పట్టుకున్నట్టు అతడిని తీసుకెళ్లింది.
భోగైకచిన్తయా సార్ధం స సముత్క్రాన్తచేతనః । ప్రాప్య మద్రేశపుత్రత్వమ్ ఆసీన్ మద్రమహీపతిః
భోగాలే మనసులో పెట్టుకొని, ప్రాణం విడిచినప్పుడు, అతడు మద్రదేశ రాజుని కుమారుడిగా పుట్టి, మద్రదేశాన్ని పాలించాడు.
మద్రదేశే చిరం కృత్వా రాజ్యమ్ ఉచ్ఛిన్నశాత్రవః । జరామ్ అభ్యాజగామాత్ర హిమాశనిర్ ఇవామ్బుజమ్
మద్రదేశంలో శత్రువులందరినీ జయించి, చాలా కాలం రాజ్యం చేసి, అక్కడే వృద్ధాప్యం అతడిని తాకింది; అది మంచు తామరపువును తాకినట్లుగా వచ్చింది.
మద్రరాజతనుం తాం తు తపోవాసనయా సహ । తత్యాజ తేన జాతో ఽసౌ తపస్వీ తాపసాత్మజః
ఆ మద్ర రాజుని శరీరాన్ని, తపస్సు వేషంతో పాటు, అతడు విడిచిపెట్టాడు. అలా, ఆ తపస్వి, తపస్సు చేసిన మునిపుత్రుడిగా మారాడు.
సమఙ్గాయా మహానద్యాస్ తటమ్ ఆసాద్య తాపసః । తపస్ తేపే మహాబుద్ధిస్ స రామ విగతజ్వరః
మహా జ్ఞానమున్న, బాధలేని ఆ తపస్వి, సమంగా అనే గొప్ప నదీ తీరానికి చేరి, అక్కడ తపస్సు చేశాడు, ఓ రామా.
వివిధజన్మదశావివశాశయస్ సమనుసృత్య శరీరపరమ్పరామ్ । సుఖమ్ అతిష్ఠద్ అసౌ భృగునన్దనో వరనదీసుతటే దృఢవృక్షవత్
వివిధ జన్మల పరిస్థితుల వల్ల శరీరాల పరంపరను అనుసరిస్తూ, భృగునందనుడు ఆ అద్భుతమైన నదీ తీరంలో బలమైన వృక్షంలా ఆనందంగా నివసించాడు.
అథ కాలేన మహతా పవనాతపజర్జరః । కాయస్ తస్య పపాతోర్వ్యాం ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
ఆ తరువాత, చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, గాలి, ఎండ వల్ల అతని శరీరం బలహీనమై, వేర్లు తెగిన వృక్షంలా భూమిపై పడిపోయింది.
మనస్ తు చఞ్చలాభోగం తాసు తాసు దశాసు చ । బభ్రామాతివిచిత్రాసు వనరాజిష్వ్ ఇవైణకః
అతని మనసు చంచలమైన ఆనందాలలో, ఎన్నో రకాల స్థితుల్లో తిరుగుతూ, వేటాడే జింక ఒక అడవిలో తిరిగినట్టు అటూ ఇటూ సంచరించింది.
భ్రాన్తమ్ ఉద్భ్రాన్తమ్ అభితశ్ చక్రార్పితమ్ ఇవాకులమ్ । మనస్ తస్య విశశ్రామ సమఙ్గాసరితస్ తటే
అతని మనసు గాలిలో తిప్పిన చక్రంలా అటూ ఇటూ తిరిగి, అయోమయంగా, చివరికి సమంగాసరసి ఒడ్డున విశ్రాంతి పొందింది.
అనన్తవృత్తాన్తఘనాం పేలవాం సుదృఢామ్ అపి । తాం సంసృతిదశాం శుక్రో విదేహో ఽనుభవన్ స్థితః
శుక్రుడు శరీరం లేకపోయినా, అంతులేని సంఘటనలతో నిండిన, సూక్ష్మమైనా బలమైన ఆ సంసార స్థితిని అనుభవిస్తూ అక్కడే ఉండిపోయాడు.
మన్దరాచలసానుస్థా సా తనుస్ తస్య ధీమతః । తాపప్రసరసంశుష్కా చర్మశేషా బభూవ హ
మందరాచల శిఖరంపై ఉన్న ఆ జ్ఞాన individual's శరీరం, తపస్సు వల్ల ఎండిపోయి, చివరకు చర్మం మాత్రమే మిగిలింది.
శారీరరన్ధ్రప్రవహద్వాతశీత్కారరూపయా । చేష్టాదుఃఖక్షయానన్దాత్ కాకల్యేవ స్మ గాయతి
శరీరంలో ఉన్న రంధ్రాల ద్వారా వీస్తున్న చల్లని గాలిని అనుభవిస్తూ, కదలిక వల్ల కలిగే బాధలు తీరిన ఆనందంతో, ఆమె కాకి లా కూతలు వేస్తోంది.
ప్రాణానుస్మరణోచ్ఛ్వాసమ్ ఇవ బాష్పం స్మ ముఞ్చతి । చణ్డానిలవిలాసేన లులిత్వా వనభూమిషు
ప్రాణాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ ఊపిరి తీసుకున్నట్టు, ఆమె కన్నీళ్లు కారుస్తోంది. భయంకరమైన గాలి తాకిడితో అడవిలో నేలపై తిప్పబడుతూ ఉంది.
మనోవరాకమ్ అవటే లుఠితం భవభూమిషు । హసన్తీవాతిశుభ్రాభ్రసితయా దన్తమాలయా
ఆమె మనస్సు దురదృష్టవశాత్తు భవబంధంలో లోతైన గుంటలో పడిపోయింది. మెరిసే తెల్ల మేఘాల కంటే మెరుగైన పళ్లు చూపిస్తూ నవ్వుతున్నట్టు ఉంది.