శాలీంస్ తాన్ భుక్తవాన్ పక్వాన్ దశార్ణేషు ద్విజోత్తమః । శౌక్రాఞ్ శుక్రాఙ్గనాగర్భాన్ మాలవేషు చ భూపతిః
దశార్ణ దేశంలో ఒక ఉత్తమ ద్విజుడు ఆ పండిన వరిఅన్నాన్ని తిన్నాడు. మాలవ దేశంలో రాజు ఒక స్త్రీ గర్భంలో పుట్టిన వరిఅన్నాన్ని భుజించాడు.
అజాయతోశనాః పూర్వం దశార్ణేషు ద్విజోత్తమాత్ । నృపాద్ ఉత్తమసౌభాగ్యాన్ మాలవేషు తదఙ్గనా
దశార్ణ దేశంలో ఒక ఉత్తమ బ్రాహ్మణుని తలనొప్పి వల్ల ముందుగా గర్భం దాల్చింది. మాలవ దేశంలో రాజుకు గొప్ప అదృష్టం వల్ల అక్కడ ఒక యువతి గర్భవతి అయింది.
స తత్ర వవృధే బాలస్ సా తత్ర వవృధే ఽఙ్గనా । తౌ పూర్వదమ్పతీ జాతౌ స్వర్భ్రష్టావ్ ఇవ భూతలే
అక్కడ ఆ బాలుడు పెరిగాడు, అక్కడ ఆ యువతి కూడా పెరిగింది. వారు ఇద్దరూ పూర్వ జన్మలో దంపతులుగా ఉండి, ఇప్పుడు భూమిపైకి పరమేశ్వరుని లోకంనుంచి పడి వచ్చినట్లుగా జన్మించారు.
అథ షోడశవర్షో ఽభూచ్ ఛుక్రస్ సారఙ్గనామభృత్ । పితుర్ గృహే యౌవనవాఞ్ శ్రీమాన్ విప్రకుమారకః
తర్వాత, ఆ బాలుడు పదహారు సంవత్సరాలు నిండినప్పుడు, శుక్రుడు సారంగ అనే పేరుతో తన తండ్రి ఇంట్లో అందంగా, యవ్వనంతో, ఐశ్వర్యంతో ఉన్న బ్రాహ్మణ కుమారుడిగా ఎదిగాడు.
మాలానామసురస్త్రీ సా కుమారీ రాజసద్మని । భృఙ్గేక్షణా గతా వృద్ధిం లతా వరవనే యథా
మాల అనే అసుర యువతి, తేనెటీగ కన్నులతో రాజప్రాసాదంలో కుమార్తెగా పెరిగింది. ఆమె ఒక అద్భుతమైన అడవిలో పెరుగుతున్న లతలా వికసించింది.
రాజపుత్రీ తతో మాలా పూజయామ్ ఆస శఙ్కరమ్ । లభేయం ప్రాక్తనం సిద్ధం పతిమ్ ఇత్య్ అనిశం శుభా
ఆ రాజకుమార్తె పవిత్రమైన హృదయంతో శివుడిని పుష్పమాలలతో పూజిస్తూ, 'నాకు నా పూర్వ జన్మలోని నిపుణుడైన భర్తను మళ్లీ దొరకజేయాలి' అని ఎప్పుడూ ప్రార్థిస్తూ ఉండేది.
అథ మాలవభూపస్య యజ్ఞే ద్విజసభాగతమ్ । మాలా దదర్శ సారఙ్గం పిత్రా సహ సమాగతమ్
తర్వాత మాళవ రాజు నిర్వహించిన యజ్ఞంలో, బ్రాహ్మణుల సమూహం కూడినప్పుడు, మాలా తన తండ్రితో కలిసి వచ్చిన సారంగుడిని అక్కడ చూసింది.
తం దృష్ట్వా సానవద్యాఙ్గీ ప్రాక్తనస్నేహభావితా । దృష్టచన్ద్రేన్దుమణివత్ స్నేహస్విన్నాఙ్గికా బభౌ
అతడిని చూసిన ఆ కల్మషరహితమైన అందమైన మాలా, పూర్వకాలపు ప్రేమతో మనసు నిండిపోయి, చంద్రకాంతి రాయిని చంద్రుడు తాకినట్లు ప్రేమతో తడిసిన అందమైన అవయవాలతో మెరిసిపోయింది.
తతో యజ్ఞసభామధ్యే దాశార్ణద్విజదారకమ్ । భర్తృత్వే వరయామ్ ఆస సా మాలా మాలవాత్మజా
అంతట యజ్ఞ సభ మధ్యలో, మాళవ రాజ కుమార్తె మాలా, దశార్ణ దేశానికి చెందిన బ్రాహ్మణ యువకుడిని తన భర్తగా ఎంచుకుంది.
క్రమాత్ కృతవివాహాయ తస్మై వార్ధకజర్జరః । మాలవేశో ఽఖిలం రాజ్యం ప్రతిపాద్య వనం యయౌ
కాలక్రమంలో పెళ్లి అయిన తర్వాత, వృద్ధుడైన మాలవ దేశాధిపతి తన రాజ్యాన్ని అంతటినీ వారికి అప్పగించి, అరణ్యంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
స సారఙ్గస్ తయా సార్ధం తస్మిన్ మాలవమణ్డలే । చకారాతిసుఖీ రాజ్యం శక్రవచ్ ఛరదాం శతమ్
ఆ సారంగుడు ఆమెతో కలిసి మాలవ దేశాన్ని ఎంతో ఆనందంగా, ఇంద్రుడు వంద శరదులు పాలించినట్టు, పాలించాడు.
అథ కాలేన మహతా చఞ్చలత్వాచ్ చ చేతసః । అప్రియత్వం మిథో యాతౌ దమ్పతీ తౌ విధేర్ వశాత్
కాలం గడిచే కొద్దీ, మనసు చంచలత్వం వల్ల, విధి ప్రభావంతో, ఆ భార్యాభర్తలు ఒకరికి ఒకరు ఇష్టపడని స్థితికి వచ్చారు.
సారఙ్గస్ తు జరాజీర్ణః పాతసజ్జకలేవరః । దధ్రే శ్వసనశైథిల్యాజ్ జీర్ణపర్ణసవర్ణతామ్
ఆ సారంగుడు వృద్ధాప్యంతో క్షీణించి, శరీరం కూలిపోతున్నట్టుగా, ఊపిరి బలహీనమై, ఎండిన ఆకులా వాడిపోయాడు.
జాయాజనవిరాగేణ వార్ధకాతిశయేన చ । మరణం మన్దమన్దేహో నిరీహో ఽభిననన్ద సః
భార్య, పిల్లల పట్ల ఆసక్తి తగ్గిపోవడం వల్ల, ఇంకా తీవ్రమైన వృద్ధాప్యం కారణంగా, ఆ బలహీనమైన, శక్తిలేని దేహం మృత్యువును సంతోషంగా స్వీకరించింది.
అథ నీరసరాజ్యస్య దుఃఖాతిశయశంసినః । అరణ్య ఇవ వేతాలో మోహో ఽతిఘనతాం గతః
ఆ రాజ్యానికి అసలు సారం లేకుండా పోయింది, అతడు తీవ్రమైన బాధను ప్రకటించాడు. అప్పుడు, అడవిలోని పిశాచం లాగా, మాయ మరింత దట్టంగా అతడిని ఆవరించింది.
మోహాన్ధకూపపతితం భోగాసఙ్గాద్ అనారతమ్ । అవివేకినమ్ అజ్ఞానమ్ అసజ్జనపరాయణమ్
మాయ అనే అంధకూపంలో పడిపోయి, ఎప్పుడూ ఇంద్రియ సుఖాలకు అతుక్కుపోయి, వివేకం లేకుండా, అజ్ఞానంగా, చెడ్డవారి సహవాసంలో ఉండేవాడిగా మారిపోయాడు.
జహారైనం తతో మృత్యుస్ తృష్ణాకవలితాశయమ్ । పతఙ్గమ్ ఇవ మణ్డూకః కృతాక్రన్దమ్ అకిఞ్చనమ్
తన మనస్సు తృష్ణతో నిండిపోయిన ఆ మనిషిని, మృత్యువు పాము కప్పను పట్టుకున్నట్టు, ఏమీ చేయలేని స్థితిలో, అరుస్తూ ఉండగా పట్టుకుంది.
తతః కర్మఫలం భుక్త్వా స్వం పరత్ర శుభాశుభమ్ । అఙ్గేషు ధీవరో జాతస్ స దుర్భావవశాత్ తదా
తర్వాత, తన చేసిన పనుల ఫలితాలను — మంచివైనా, చెడివైనా — ఇంకొక శరీరంలో అనుభవించిన తరువాత, అతడు చెడ్డ మనసు వల్ల ఆ సమయంలో మత్స్యకారుడిగా జన్మించాడు.
తత్ర ధీవరకర్మాణి కుర్వన్ స శరదాం శతమ్ । దుఃఖజర్జరచేతస్త్వాద్ వైరాగ్యం సముపాయయౌ
అక్కడ, మత్స్యకారుడిగా వంద సంవత్సరాలు పని చేస్తూ, బాధలతో అతని మనసు బలహీనమై, విరక్తి కలిగింది.
దుఃఖం సంసార ఇత్య్ ఏవం చిన్తయన్ భాస్కరం తతః । సమ్పతంస్ తేన సఞ్జాతస్ సూర్యవంశే మహానృపః
ఈ లోకజీవితం అంతా బాధే అని ఆలోచిస్తూ, ఆ స్థితి నుండి పడిపోయి, సూర్యవంశంలో గొప్ప రాజుగా జన్మించాడు.
శుభభావవశాత్ సో ఽథ కిఞ్చిజ్ జ్ఞానమ్ అవాప్తవాన్ । జజ్ఞే నృపతనుం త్యక్త్వా గురుస్ సర్వోపదేశకః
తర్వాత, మంచి మనసు వల్ల కొంత జ్ఞానం పొందాడు. రాజశరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, అందరికీ ఉపదేశం చేసే గురువుగా జన్మించాడు.
మన్త్రసాధితసిద్ధిర్ హి సో ఽథ విద్యాధరో ఽభవత్ । కల్పమ్ ఏకం తు బుభుజే తతో వైద్యాధరీం పురీమ్
మంత్ర సాధన వల్ల అతడు విద్యాధరుడిగా మారాడు. ఒక కల్పకాలం పాటు విద్యాధరుల నగరంలో ఆనందంగా జీవించాడు.
కల్పావసానసమయం నీత్వా పవనరూపయా । తన్వా సృష్టౌ ప్రవృత్తాయాం భూయో జాతో మునేస్ సుతః
ఆ కల్పాంతంలో, గాలి రూపాన్ని ధరించి, సృష్టి మళ్లీ మొదలైనప్పుడు, ఆ మునికి కుమారుడిగా తిరిగి జన్మించాడు.
తతో మునీనాం సమ్పర్కాత్ తపస్య్ ఉగ్రే వ్యవస్థితః । అవసన్ మేరుగహనే మన్వన్తరమ్ అనిన్దితః
తర్వాత మునుల సాంగత్యంతో అతడు తీవ్రమైన తపస్సులో నిమగ్నమయ్యాడు. మెరుపర్వతపు గుహల్లో ఒక మన్వంతరం పాటు నిర్దోషంగా నివసించాడు.
తత్ర తస్య సముత్పన్నో మృగ్యాః పుత్రో నరాకృతిః । తత్స్నేహేన పరం మోహం పునర్ అభ్యాయయౌ క్షణాత్
అక్కడ అతనికి ఒక మృగంతో మానవరూపంలో కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ కుమారునిపై ప్రేమతో అతడు మళ్లీ ఒక క్షణంలోనే తీవ్రమైన మోహంలో పడిపోయాడు.
పుత్రస్యాస్య ధనం మే ఽస్తు గుణాశ్ చాయుశ్ చ శాశ్వతమ్ । ఇత్య్ అనారతచిన్తాభిర్ జహౌ సత్యామ్ అవస్థితిమ్
నా కుమారుడికి ధనం, మంచి లక్షణాలు, చిరకాల ఆయుష్షు కలగాలని ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ, అతడు నిజాయితీని వదిలిపెట్టాడు.
ధర్మచిన్తాపరిభ్రంశాత్ పుత్రార్థం భోగచిన్తనాత్ । క్షీణాయుషం తమ్ అహరన్ మృత్యుస్ సర్ప ఇవానిలమ్
ధర్మాన్ని మరిచి, కుమారుని కోసం భోగాలపై మనసు పెట్టినందువల్ల, ఆయుష్షు తీరినప్పుడు, మృత్యువు పాము గాలిని పట్టుకున్నట్టు అతడిని తీసుకెళ్లింది.
భోగైకచిన్తయా సార్ధం స సముత్క్రాన్తచేతనః । ప్రాప్య మద్రేశపుత్రత్వమ్ ఆసీన్ మద్రమహీపతిః
భోగాలే మనసులో పెట్టుకొని, ప్రాణం విడిచినప్పుడు, అతడు మద్రదేశ రాజుని కుమారుడిగా పుట్టి, మద్రదేశాన్ని పాలించాడు.
మద్రదేశే చిరం కృత్వా రాజ్యమ్ ఉచ్ఛిన్నశాత్రవః । జరామ్ అభ్యాజగామాత్ర హిమాశనిర్ ఇవామ్బుజమ్
మద్రదేశంలో శత్రువులందరినీ జయించి, చాలా కాలం రాజ్యం చేసి, అక్కడే వృద్ధాప్యం అతడిని తాకింది; అది మంచు తామరపువును తాకినట్లుగా వచ్చింది.
మద్రరాజతనుం తాం తు తపోవాసనయా సహ । తత్యాజ తేన జాతో ఽసౌ తపస్వీ తాపసాత్మజః
ఆ మద్ర రాజుని శరీరాన్ని, తపస్సు వేషంతో పాటు, అతడు విడిచిపెట్టాడు. అలా, ఆ తపస్వి, తపస్సు చేసిన మునిపుత్రుడిగా మారాడు.