అతస్ స్మర్తుర్ అభావే సా స్మృతిః కోదేతు కిం కథమ్ । అవశ్యం హి మహాకల్పే సర్వే మోక్షైకభాగినః
కాబట్టి, గుర్తు చేసేవాడు లేనప్పుడు ఆ జ్ఞాపకం ఎవరి ద్వారా, ఎలా కలుగుతుంది? మహాకల్పంలో అందరూ తప్పకుండా ముక్తి పొందుతారు.
నానుభూతే ఽనుభూతే చ స్వతశ్ చిద్వ్యోమ్ని యా స్మృతిః । సా జగచ్ఛ్రీర్ ఇతి ప్రౌఢా దృశ్యాభావే హి చిత్ప్రభా
మన అనుభవించినదైనా, అనుభవించనిదైనా, మనసులో ఉద్భవించే జ్ఞాపకం — అదే ఈ జగత్తు మహిమ. ఎందుకంటే, బయట కనిపించేదేమీ లేకపోయినా, ఆ చైతన్య ప్రకాశమే మిగిలిపోతుంది.
భాతి సంవిత్ప్రభైవాచ్ఛమ్ అనాద్యన్తావభాసినీ । యత్ తద్ ఏతజ్ జగద్ ఇతి స్వయమ్భూర్ ఇతి చ స్థితమ్
ఆ చైతన్య ప్రకాశమే స్వచ్ఛంగా, ఆది అంత్యాలేకుండా వెలిగిపోతుంది. ఇదే జగత్తు అని, ఇదే స్వయంభూ అని స్థిరంగా నిలిచింది.
అనాదికాలసంసిద్ధం యద్ భానం బ్రహ్మణో నిజమ్ । స ఆతివాహికో దేహో విరాజో జగదాకృతిః
ఆ బ్రహ్మ యొక్క సహజ ప్రకాశం, ఆదికాలం నుంచే సంపూర్ణమైనది — అదే సూక్ష్మశరీరం, అదే విరాట్ రూపం, అదే జగత్తు ఆకృతి.
పరమాణావ్ ఇదం భాతి జగత్ సభువనత్రయమ్ । దేశకాలక్రియాద్రవ్యదినరాత్రిక్రమాన్వితమ్
ఒక పరమాణువులోనే ఈ జగత్తు, మూడు లోకాలతో పాటు, దేశం, కాలం, క్రియ, పదార్థాలు, పగలు-రాత్రి క్రమం అన్నీ కలిసి ప్రకాశిస్తాయి.
పరమాణుం ప్రతి తతస్ తస్యాన్తస్ తాదృగ్ ఏవ చ । భాతి భాస్వరితాకారం తాదృగ్గిరికులావృతమ్
ప్రతి పరమాణువులోనూ, దాని లోపల కూడా అదే విధంగా ప్రకాశించే రూపం కనిపిస్తుంది. అది ఒక పర్వతశ్రేణి చుట్టూ ఆవరణలా వెలిగిపోతూ ఉంటుంది.
తత్రాపి తాదృగాకారమ్ ఏవం ప్రత్య్ అణుమ్ ఆతతమ్ । దృశ్యమ్ ఆభాతి భారూపమ్ ఏతద్ అఙ్గ న వాస్తవమ్
అక్కడ కూడా ప్రతి పరమాణువులో అదే రూపం విస్తరించి కనిపిస్తుంది. మనకు కనిపించేది ఒక పెద్ద సముదాయంలా అనిపిస్తుంది కానీ, ప్రియమైనవాడా, అది నిజంగా వాస్తవం కాదు.
ఇత్య్ అస్త్య్ అన్తో న సద్దృష్టేర్ అసద్దృష్టేశ్ చ వా క్వచిత్ । అస్యాస్ త్వ్ అభ్యుదితం బుద్ధమ్ అబుద్ధం ప్రతి వానఘ
అలా చూస్తే, వాస్తవమైనదానికైనా, అవాస్తవమైనదానికైనా ఎక్కడా అంతం లేదు. కానీ, పాపరహితుడా, ఇది జ్ఞానులు, అజ్ఞానులకు సంబంధించి ఉద్భవించింది.
బుద్ధం ప్రతీదం బ్రహ్మైవ కేవలం శాన్తమ్ అవ్యయమ్ । అబుద్ధం ప్రతి తు ద్వైతభాసురం భువనాన్వితమ్
జ్ఞానులకు ఇది కేవలం పరబ్రహ్మమే—శాంతంగా, మారని స్వరూపంగా ఉంటుంది. కానీ అజ్ఞానులకు ఇది ద్వైతభావంతో, ప్రకాశించే అనేక లోకాలతో కూడిన జగత్తుగా కనిపిస్తుంది.
యథేదం భాసురం భాతి జగద్ అణ్డకజృమ్భితమ్ । తథా కోటిసహస్రాణి భాన్త్య్ అన్యాన్య్ అప్య్ అణావ్ అణౌ
ఈ ప్రకాశవంతమైన లోకం యిలా అండంలో నుంచి విస్తరించి కనిపిస్తుందో, అలాగే ప్రతి కణంలో మరెన్నో కోట్లాది లోకాలు ఒకదానిలో ఒకటి మెరిసిపోతున్నాయి.
యథా స్తమ్భే పుత్రికాన్తస్ తస్యాశ్ చాఙ్గేషు పుత్రికా । తస్యాశ్ చ పుత్రికాస్త్య్ అఙ్గే తథా త్రైలోక్యపుత్రికా
ఎలా ఒక స్తంభంలో బొమ్మ ఉంటుందో, ఆ బొమ్మ చేతుల్లో మరొక బొమ్మలు, వాటి చేతుల్లో మళ్లీ మరిన్ని బొమ్మలు ఉన్నట్లే, యిలా లోకాల్లో లోకాలు ఉంటూ ఉంటాయి.
న భిన్నా న చ సఙ్ఖ్యేయా యథాద్రౌ పరమాణవః । తథా బ్రహ్మబృహన్మేరౌ త్రైలోక్యపరమాణవః
పర్వతంలో ఉన్న పరమాణువులు వేరు కాదు, లెక్కించదగ్గవి కూడా కావు. అలాగే బ్రహ్మపర్వతంలో ఉన్న లోకపరమాణువులు కూడా వేరు కావు, లెక్కించలేం.
సూర్యౌఘాంశుషు సఙ్ఖ్యాతుం శక్యన్తే లఘవో ఽణవః । నానాద్యన్తాశ్ చిదాదిత్యే త్రైలోక్యపరమాణవః
సూర్యకిరణాల్లోని చిన్న పరమాణువులను లెక్కించవచ్చు. కానీ, చైతన్యసూర్యంలో ఉన్న లోకపరమాణువులు మొదలు లేకుండా, అంతం లేకుండా లెక్కించలేనివి.
యథాణవో వహన్త్య్ అర్కదీప్తిష్వ్ అప్సు రజస్సు చ । తథా వహన్తే చిద్వ్యోమ్ని త్రైలోక్యపరమాణవః
ఎలాగైతే సూర్యకాంతిలో, నీటిలో, ధూళిలో పరమాణువులు సంచరిస్తాయో, అలాగే ఈ మూడు లోకాల పరమాణువులు చైతన్యాకాశంలో సంచరిస్తుంటాయి.
శూన్యానుభవమాత్రాత్మ భూతాకాశమ్ ఇదం యథా । సర్గానుభవమాత్రాత్మ చిదాకాశమ్ ఇదం తథా
ఎలాగైతే ఈ భూతాకాశం శూన్యత అనుభూతి మాత్రమే ఉంటుందో, అలాగే ఈ చిదాకాశం సృష్టి అనుభూతి మాత్రమే ఉంటుంది.
సర్గస్ తు సర్గశబ్దార్థతయా బుద్ధో నయత్య్ అధః । స బ్రహ్మశబ్దార్థతయా బుద్ధశ్ శ్రేయో భవత్య్ అలమ్
సృష్టి అనే పదాన్ని కేవలం పదార్థంగా అర్థం చేసుకుంటే మనస్సు దిగజారుతుంది; అదే బ్రహ్మం అనే అర్థంతో గ్రహిస్తే నిజమైన శ్రేయస్సు కలుగుతుంది.
విజ్ఞానాత్మా శాసితా విశ్వబీజం బ్రహ్మైవాద్యం స్వం చిదాకాశమాత్రమ్ । తస్మాజ్ జాతం యత్ తద్ ఏవేతి వేద్యం బుధ్యస్వాన్తర్ బోధసమ్బోధమాత్రమ్
జ్ఞానమే స్వరూపంగా ఉన్న పరమేశ్వరుడు ఈ విశ్వానికి మూలం, ఆది బ్రహ్మం, తన చిదాకాశమే. దానినుండి ఏది పుట్టిందో అది అంతా అంతరజ్ఞానమే అని తెలుసుకో.
శాస్త్రసత్సఙ్గమాభ్యాసైస్ సవివేకో జితేన్ద్రియః । అత్యన్తాభావమ్ ఏవాస్య దృశ్యౌఘస్యావగచ్ఛతి
శాస్త్రాలు చదవడం, జ్ఞానులతో సత్సంగం, మళ్లీ మళ్లీ సాధన చేయడం వల్ల, వివేకం కలిగి, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు ఈ ప్రపంచంలో కనిపించే వస్తువులన్నీ అసలు లేవనే నిజాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
ఏతత్ తే కథితం సర్వం స్వరూపం రూపిణాం వర । సంసారసాగరశ్రేణ్యో యథాయాన్తి ప్రయాన్తి చ
రూపధారులలో శ్రేష్ఠుడా, అన్ని రూపాల అసలు స్వరూపం, ఈ సంసార సముద్రంలో తరంగాలు ఎలా ఉద్భవించి మళ్ళీ ఎలా లయమవుతాయో నీకు పూర్తిగా వివరించాను.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన మనః కర్మద్రుమాఙ్కురః । తస్మింశ్ ఛిన్నే జగచ్ఛాఖశ్ ఛిన్నః కర్మతరుర్ భవేత్
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? మనసే కార్యవృక్షానికి మొక్క. అది తొలగితే, జగత్తు అనే శాఖలు కత్తిరించబడతాయి, కార్యవృక్షం పూర్తిగా నశిస్తుంది.
మనస్ సర్వమ్ ఇదం రామ తస్మిన్న్ అన్తశ్ చికిత్సితే । చికిత్సితో ఽయం సకలో జన్మజాలమయో భవః
రామా, ఈ సమస్తం మనసు వల్లే ఉంది. దానికి లోపల చికిత్స చేస్తే, జననమరణాల వలయమైన ఈ భవబంధం అంతా నయం అవుతుంది.
తద్ ఏతజ్ జాయతే లోకే మనో మలలవాకులమ్ । మనసో వ్యతిరేకేణ దేహః క్వ కిల దృశ్యతే
ఈ లోకంలో మనస్సు కొంత అపవిత్రతతో కలుషితమై ఉద్భవిస్తుంది. మనస్సు లేకుండా శరీరం ఎక్కడ కనిపిస్తుంది చెప్పండి?
దృశ్యాత్యన్తాసమ్భవనమ్ ఋతే నాన్యేన హేతునా । మనఃపిశాచః ప్రశమం యాతి కల్పశతైర్ అపి
దృశ్యమైనదాని అసంభవమే తప్ప మరే కారణం లేదు. మనస్సు అనే పిశాచం వందల యుగాలయినా శాంతించదు.
ఏతచ్ చ సమ్భవత్య్ ఏవ మనోవ్యాధిచికిత్సనే । దృశ్యాత్యన్తాసమ్భవాత్మ పరమౌషధమ్ ఉత్తమమ్
మనస్సు వ్యాధికి చికిత్సలో ఇదే జరుగుతుంది. ఈ లోకం అసలు ఉనికిలోకి రాదు అనే జ్ఞానం అత్యుత్తమ ఔషధం.
మనో మోహమ్ ఉపాదత్తే మ్రియతే జాయతే మనః । కస్యచిత్ తు ప్రసాదేన బధ్యతే ముచ్యతే పునః
మనస్సు మాయలో పడుతుంది, మరణిస్తుంది, మళ్లీ పుడుతుంది. ఎవరి అనుగ్రహంతోనో అది బంధించబడుతుంది, మళ్లీ విముక్తి పొందుతుంది.
స్ఫురతీత్థం జగత్ సర్వం చిత్తే మననమన్థరే । శూన్య ఏవామ్బరే స్ఫారే గన్ధర్వాణాం పురం యథా
ఈ విధంగా, మనస్సులో ఆలోచనలు కలిగినప్పుడు, ఈ మొత్తం జగత్తు ప్రకాశిస్తుంది. అది విశాలమైన ఖాళీ ఆకాశంలో గంధర్వుల పట్టణం కనిపించునట్లు ఉంటుంది.
మనసీదం జగత్ కృత్స్నం స్ఫారం స్ఫురతి చాస్తి చ । పుష్పగుచ్ఛ ఇవామోదస్ తత్స్థస్ తస్మాద్ ఇవేతరః
ఈ మొత్తం జగత్తు మనస్సులోనే ప్రకాశిస్తూ, అక్కడే ఉంటుంది. అది పువ్వుల గుత్తిలో పరిమళం ఉండినట్లు — పరిమళం అక్కడే ఉన్నా, దానికీ పువ్వులకూ వేరుగా ఉండదు.
యథా తిలకణే తైలం గుణో గుణిని వా యథా । యథా ధర్మిణి వా ధర్మస్ తథేదం మనసి స్థితమ్
ఎలా నువ్వుల గింజలో నూనె ఉంటుంది, ఎలా లక్షణం దాని యజమానిలో ఉంటుంది, అలాగే ఒక గుణం దాని ఆధారంలో ఉంటుందో, అలాగే ఈ జగత్తు మనస్సులోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
యథామ్భసి తరఙ్గౌఘ ఇన్దౌ ద్వీన్దుభ్రమో యథా । మృగతృష్ణా యథా తాపే సంసారశ్ చిత్తకే తథా
ఎలా నీటిలో అలలు ఉంటాయో, ఎలా చంద్రునిలో రెండు చంద్రులు కనిపించే మాయ కలుగుతుందో, ఎలా ఎండలో మృగతృష్ణ కనిపించునో, అలాగే ఈ సంసారం మనస్సులోనే ఉంటుంది.
రశ్మిజాలం యథా సూర్యే యథాలోకశ్ చ తేజసి । యథౌష్ణ్యం చిత్రభానౌ వా మనసీదం తథా జగత్
సూర్యునిలో కిరణాలు ఉన్నట్లు, అగ్నిలో వెలుగు ఉన్నట్లు, ప్రకాశవంతమైన బిందువులో వేడి ఉన్నట్లు, ఇదే విధంగా ఈ జగత్తు మనస్సులోనే ఉంది.