ద్రవత్వానీవ తోయస్య స్పన్దా ఇవ సదాగతేః । ఆవర్తా ఇవ వామ్భోధేర్ గుణినో వాథవా గుణాః
నీటికి తడిపనిలా, శాశ్వత కదలికలో అలజడిలా, సముద్రంలో అలలు ఎలా ఏర్పడతాయో, అలాగే లక్షణాలు గానీ, వాటిని కలిగివున్నవారు గానీ, ఇలానే ఉంటారు.
విజ్ఞానఘన ఏవైకమ్ ఇదమ్ ఇత్థమ్ అవస్థితమ్ । సోదయాస్తమయారమ్భమ్ అనన్తం శాన్తమ్ ఆతతమ్
ఇది అంతా శుద్ధమైన జ్ఞానరూపంగా ఒక్కటే ఉంది. ఇది ఉదయం, సాయంత్రం మొదలు చివరలతో, అనంతమైనది, శాంతమైనది, అన్ని చోట్ల వ్యాపించినదే.
సహకార్యాదిహేతూనామ్ అభావే శూన్యతా జగత్ । స్వయమ్భూర్ జాయతే చేతి కిలోన్మత్తకఫూత్కృతమ్
ఉపకారక కారణాలు లేనప్పుడు ఈ లోకం శూన్యమైపోతుందన్నా, లేక స్వయంగా సృష్టికర్త పుడుతాడన్నా, ఇవన్నీ పిచ్చివాడి మాటలు మాత్రమే.
ప్రశాన్తసర్వార్థకలాకలఙ్కో నిరస్తనిశ్శేషవికల్పతల్పః । చిరాయ విద్రావితదీర్ఘనిద్రో భవాభయో భూషితభూః ప్రబుద్ధః
ప్రపంచంలో జరిగే అన్ని పనుల మచ్చలు లేని మనసు, అన్ని సందేహాలను పూర్తిగా తొలగించుకున్నవాడు, మాయ అనే దీర్ఘనిద్రను ఎప్పుడో పారద్రోలినవాడు, జనన మరణ భయాన్ని దాటి, నిజమైన జ్ఞానంతో తన లోకం ప్రకాశించేలా చేసుకున్నవాడు — వాడే నిజంగా మేల్కొన్నవాడు.
మహాప్రలయసర్గాదావ్ ఏవమ్ ఏతద్ రఘూద్వహ । స్మృత్యాత్మైవ భవత్య్ ఆదౌ ప్రథమో ఽసౌ ప్రజాపతిః
రఘువంశ శిరోమణీ రామా! మహాప్రళయం లేదా సృష్టి మొదట్లో, జ్ఞాపకం అనే గుణమే మొదటి సృష్టికర్తగా, ఆది ప్రజాపతిగా మారుతుంది.
తత్సఙ్కల్పాత్మ చ జగత్ స్మృత్యాత్మైవమ్ ఇదం తతః । భాతి సఙ్కల్పనగరం స్థితం పూర్వప్రజాపతేః
ఆ జ్ఞాపకం నుంచి కలిగిన సంకల్పమే ఈ లోకానికి మూలం. అందువల్ల, పూర్వపు సృష్టికర్త స్థాపించిన ఈ ఊహా నగరం ప్రకాశిస్తుంది.
ఇతి స్థితే ఽపి సా రామ తస్య పూర్వప్రజాపతేః । స్థితిర్ న సమ్భవత్య్ ఏవ నభసీవ మహాద్రుమః
అలా ఉన్నట్టు కనిపించినా, రామా! ఆ పూర్వపు సృష్టికర్తకు నిజంగా స్థిరత ఉండదు. అది ఆకాశంలో పెద్ద చెట్టు నిలబడలేనట్టు.
న సమ్భవతి కిం బ్రహ్మన్ సర్గాదౌ ప్రాక్తనీ స్మృతిః । మహాప్రలయసమ్మోహైర్ నశ్యతి ప్రాక్స్మృతిః కథమ్
బ్రహ్మన్, సృష్టి ప్రారంభంలో పూర్వపు జ్ఞాపకాలు ఏవైనా ఉంటాయా? మహాప్రళయ సమయంలో కలిగే గొప్ప మాయ వల్ల పూర్వపు జ్ఞాపకాలు ఎలా మిగిలిపోతాయి?
ప్రాఙ్మహాప్రలయే ప్రాజ్ఞ పూర్వే బ్రహ్మాదయః పురా । కిల నిర్వాణమ్ ఆయాతాస్ తే ఽవశ్యం బ్రహ్మతాం గతాః
మహాప్రళయానికి ముందు, బ్రహ్మ మొదలైన పూర్వకాల మునులు నిజంగా ముక్తిని పొందారు; వారు తప్పకుండా బ్రహ్మ స్థితిని చేరుకున్నారు.
ప్రాక్తన్యాః కస్ స్మృతేస్ స్మర్తా తస్మాత్ కథయ సువ్రత । స్మృతిర్ నిర్మూలతాం యాతా స్మర్తుర్ ముక్తతయా యతః
పూర్వపు జ్ఞాపకాలను గుర్తు చేసేవాడు ఎవరు? అందుకే, ఓ సువ్రతా, చెప్పు: గుర్తు చేసేవాడు ముక్తుడైపోయినందున, ఆ జ్ఞాపకానికి మూలం లేకుండా పోయింది.
అతస్ స్మర్తుర్ అభావే సా స్మృతిః కోదేతు కిం కథమ్ । అవశ్యం హి మహాకల్పే సర్వే మోక్షైకభాగినః
కాబట్టి, గుర్తు చేసేవాడు లేనప్పుడు ఆ జ్ఞాపకం ఎవరి ద్వారా, ఎలా కలుగుతుంది? మహాకల్పంలో అందరూ తప్పకుండా ముక్తి పొందుతారు.
నానుభూతే ఽనుభూతే చ స్వతశ్ చిద్వ్యోమ్ని యా స్మృతిః । సా జగచ్ఛ్రీర్ ఇతి ప్రౌఢా దృశ్యాభావే హి చిత్ప్రభా
మన అనుభవించినదైనా, అనుభవించనిదైనా, మనసులో ఉద్భవించే జ్ఞాపకం — అదే ఈ జగత్తు మహిమ. ఎందుకంటే, బయట కనిపించేదేమీ లేకపోయినా, ఆ చైతన్య ప్రకాశమే మిగిలిపోతుంది.
భాతి సంవిత్ప్రభైవాచ్ఛమ్ అనాద్యన్తావభాసినీ । యత్ తద్ ఏతజ్ జగద్ ఇతి స్వయమ్భూర్ ఇతి చ స్థితమ్
ఆ చైతన్య ప్రకాశమే స్వచ్ఛంగా, ఆది అంత్యాలేకుండా వెలిగిపోతుంది. ఇదే జగత్తు అని, ఇదే స్వయంభూ అని స్థిరంగా నిలిచింది.
అనాదికాలసంసిద్ధం యద్ భానం బ్రహ్మణో నిజమ్ । స ఆతివాహికో దేహో విరాజో జగదాకృతిః
ఆ బ్రహ్మ యొక్క సహజ ప్రకాశం, ఆదికాలం నుంచే సంపూర్ణమైనది — అదే సూక్ష్మశరీరం, అదే విరాట్ రూపం, అదే జగత్తు ఆకృతి.
పరమాణావ్ ఇదం భాతి జగత్ సభువనత్రయమ్ । దేశకాలక్రియాద్రవ్యదినరాత్రిక్రమాన్వితమ్
ఒక పరమాణువులోనే ఈ జగత్తు, మూడు లోకాలతో పాటు, దేశం, కాలం, క్రియ, పదార్థాలు, పగలు-రాత్రి క్రమం అన్నీ కలిసి ప్రకాశిస్తాయి.
పరమాణుం ప్రతి తతస్ తస్యాన్తస్ తాదృగ్ ఏవ చ । భాతి భాస్వరితాకారం తాదృగ్గిరికులావృతమ్
ప్రతి పరమాణువులోనూ, దాని లోపల కూడా అదే విధంగా ప్రకాశించే రూపం కనిపిస్తుంది. అది ఒక పర్వతశ్రేణి చుట్టూ ఆవరణలా వెలిగిపోతూ ఉంటుంది.
తత్రాపి తాదృగాకారమ్ ఏవం ప్రత్య్ అణుమ్ ఆతతమ్ । దృశ్యమ్ ఆభాతి భారూపమ్ ఏతద్ అఙ్గ న వాస్తవమ్
అక్కడ కూడా ప్రతి పరమాణువులో అదే రూపం విస్తరించి కనిపిస్తుంది. మనకు కనిపించేది ఒక పెద్ద సముదాయంలా అనిపిస్తుంది కానీ, ప్రియమైనవాడా, అది నిజంగా వాస్తవం కాదు.
ఇత్య్ అస్త్య్ అన్తో న సద్దృష్టేర్ అసద్దృష్టేశ్ చ వా క్వచిత్ । అస్యాస్ త్వ్ అభ్యుదితం బుద్ధమ్ అబుద్ధం ప్రతి వానఘ
అలా చూస్తే, వాస్తవమైనదానికైనా, అవాస్తవమైనదానికైనా ఎక్కడా అంతం లేదు. కానీ, పాపరహితుడా, ఇది జ్ఞానులు, అజ్ఞానులకు సంబంధించి ఉద్భవించింది.
బుద్ధం ప్రతీదం బ్రహ్మైవ కేవలం శాన్తమ్ అవ్యయమ్ । అబుద్ధం ప్రతి తు ద్వైతభాసురం భువనాన్వితమ్
జ్ఞానులకు ఇది కేవలం పరబ్రహ్మమే—శాంతంగా, మారని స్వరూపంగా ఉంటుంది. కానీ అజ్ఞానులకు ఇది ద్వైతభావంతో, ప్రకాశించే అనేక లోకాలతో కూడిన జగత్తుగా కనిపిస్తుంది.
యథేదం భాసురం భాతి జగద్ అణ్డకజృమ్భితమ్ । తథా కోటిసహస్రాణి భాన్త్య్ అన్యాన్య్ అప్య్ అణావ్ అణౌ
ఈ ప్రకాశవంతమైన లోకం యిలా అండంలో నుంచి విస్తరించి కనిపిస్తుందో, అలాగే ప్రతి కణంలో మరెన్నో కోట్లాది లోకాలు ఒకదానిలో ఒకటి మెరిసిపోతున్నాయి.
యథా స్తమ్భే పుత్రికాన్తస్ తస్యాశ్ చాఙ్గేషు పుత్రికా । తస్యాశ్ చ పుత్రికాస్త్య్ అఙ్గే తథా త్రైలోక్యపుత్రికా
ఎలా ఒక స్తంభంలో బొమ్మ ఉంటుందో, ఆ బొమ్మ చేతుల్లో మరొక బొమ్మలు, వాటి చేతుల్లో మళ్లీ మరిన్ని బొమ్మలు ఉన్నట్లే, యిలా లోకాల్లో లోకాలు ఉంటూ ఉంటాయి.
న భిన్నా న చ సఙ్ఖ్యేయా యథాద్రౌ పరమాణవః । తథా బ్రహ్మబృహన్మేరౌ త్రైలోక్యపరమాణవః
పర్వతంలో ఉన్న పరమాణువులు వేరు కాదు, లెక్కించదగ్గవి కూడా కావు. అలాగే బ్రహ్మపర్వతంలో ఉన్న లోకపరమాణువులు కూడా వేరు కావు, లెక్కించలేం.
సూర్యౌఘాంశుషు సఙ్ఖ్యాతుం శక్యన్తే లఘవో ఽణవః । నానాద్యన్తాశ్ చిదాదిత్యే త్రైలోక్యపరమాణవః
సూర్యకిరణాల్లోని చిన్న పరమాణువులను లెక్కించవచ్చు. కానీ, చైతన్యసూర్యంలో ఉన్న లోకపరమాణువులు మొదలు లేకుండా, అంతం లేకుండా లెక్కించలేనివి.
యథాణవో వహన్త్య్ అర్కదీప్తిష్వ్ అప్సు రజస్సు చ । తథా వహన్తే చిద్వ్యోమ్ని త్రైలోక్యపరమాణవః
ఎలాగైతే సూర్యకాంతిలో, నీటిలో, ధూళిలో పరమాణువులు సంచరిస్తాయో, అలాగే ఈ మూడు లోకాల పరమాణువులు చైతన్యాకాశంలో సంచరిస్తుంటాయి.
శూన్యానుభవమాత్రాత్మ భూతాకాశమ్ ఇదం యథా । సర్గానుభవమాత్రాత్మ చిదాకాశమ్ ఇదం తథా
ఎలాగైతే ఈ భూతాకాశం శూన్యత అనుభూతి మాత్రమే ఉంటుందో, అలాగే ఈ చిదాకాశం సృష్టి అనుభూతి మాత్రమే ఉంటుంది.
సర్గస్ తు సర్గశబ్దార్థతయా బుద్ధో నయత్య్ అధః । స బ్రహ్మశబ్దార్థతయా బుద్ధశ్ శ్రేయో భవత్య్ అలమ్
సృష్టి అనే పదాన్ని కేవలం పదార్థంగా అర్థం చేసుకుంటే మనస్సు దిగజారుతుంది; అదే బ్రహ్మం అనే అర్థంతో గ్రహిస్తే నిజమైన శ్రేయస్సు కలుగుతుంది.
విజ్ఞానాత్మా శాసితా విశ్వబీజం బ్రహ్మైవాద్యం స్వం చిదాకాశమాత్రమ్ । తస్మాజ్ జాతం యత్ తద్ ఏవేతి వేద్యం బుధ్యస్వాన్తర్ బోధసమ్బోధమాత్రమ్
జ్ఞానమే స్వరూపంగా ఉన్న పరమేశ్వరుడు ఈ విశ్వానికి మూలం, ఆది బ్రహ్మం, తన చిదాకాశమే. దానినుండి ఏది పుట్టిందో అది అంతా అంతరజ్ఞానమే అని తెలుసుకో.
శాస్త్రసత్సఙ్గమాభ్యాసైస్ సవివేకో జితేన్ద్రియః । అత్యన్తాభావమ్ ఏవాస్య దృశ్యౌఘస్యావగచ్ఛతి
శాస్త్రాలు చదవడం, జ్ఞానులతో సత్సంగం, మళ్లీ మళ్లీ సాధన చేయడం వల్ల, వివేకం కలిగి, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు ఈ ప్రపంచంలో కనిపించే వస్తువులన్నీ అసలు లేవనే నిజాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
ఏతత్ తే కథితం సర్వం స్వరూపం రూపిణాం వర । సంసారసాగరశ్రేణ్యో యథాయాన్తి ప్రయాన్తి చ
రూపధారులలో శ్రేష్ఠుడా, అన్ని రూపాల అసలు స్వరూపం, ఈ సంసార సముద్రంలో తరంగాలు ఎలా ఉద్భవించి మళ్ళీ ఎలా లయమవుతాయో నీకు పూర్తిగా వివరించాను.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన మనః కర్మద్రుమాఙ్కురః । తస్మింశ్ ఛిన్నే జగచ్ఛాఖశ్ ఛిన్నః కర్మతరుర్ భవేత్
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? మనసే కార్యవృక్షానికి మొక్క. అది తొలగితే, జగత్తు అనే శాఖలు కత్తిరించబడతాయి, కార్యవృక్షం పూర్తిగా నశిస్తుంది.