నీహార ఇవ విస్తారి గృహీతం సన్ న కిఞ్చన । జడం శూన్యాస్పదం శూన్యం కేషాఞ్చిత్ పరమాణువత్
మబ్బులా విస్తరించి ఉన్నా, పట్టుకుంటే ఏమీ కనిపించదు. అది జడంగా, ఖాళీకి నిలయంగా, కొందరికి పూర్తిగా శూన్యంగా, అణువంత చిన్నదిగా ఉంటుంది.
కిఞ్చిద్ భూతమయో ఽస్తీతి స్థితం శూన్యమ్ అభూతకమ్ । గృహ్యమాణమ్ అసద్రూపం నిశాతమ ఇవోత్థితమ్
కొంత భాగం భూతాలతో ఏర్పడింది అని అంటారు. కానీ శూన్యం భూతాలతో తయారైనది కాదు. దాన్ని పట్టుకోవాలనుకుంటే అది అసత్యంగా, ఆకస్మికంగా మెరుస్తూ కనిపించే కత్తివలె ఉంటుంది.
మహాకల్పక్షయే దృశ్యమ్ ఆస్తే బీజ ఇవాఙ్కురమ్ । పరే భూయ ఉదేత్య్ ఏతత్ తత ఏవేతి కిం వద
మహాకల్పాంతంలో కనిపించేది విత్తనంలో మొక్కలా ఉంటుంది. తర్వాత అదే విత్తనం నుండి మళ్లీ పుట్టుకొస్తుంది. ఇదేమిటో చెప్పు.
ఏవమ్బోధాః కిమ్ అజ్ఞాస్ స్యుర్ ఉత తజ్జ్ఞా ఇతి స్ఫుటమ్ । యథావద్ భగవన్ బ్రూహి సర్వసంశయశాన్తయే
ఇలాంటి జ్ఞానం ఉన్నవారు అజ్ఞానులా, లేక నిజమైన జ్ఞానమున్నవారా? భగవంతుడా, దయచేసి స్పష్టంగా చెప్పు, మా అన్ని సందేహాలు తొలగిపోవడానికి.
ఇదం బీజే ఽఙ్కుర ఇవ దృశ్యమ్ ఆస్తే మహాక్షయే । బ్రూతే యః పరమ్ అజ్ఞత్వమ్ ఏతత్ తస్యాతిశైశవాత్
బీజంలో మొలక ఎలా కనిపిస్తుందో, మహాప్రళయానంతరం ఇదీ అలాగే కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ పరమ అజ్ఞానం ఉందని చెప్పేవాడు, అతడు పూర్తిగా చిన్నపిల్లలా అజ్ఞానంతోనే మాట్లాడుతున్నాడు.
స్పర్శే కిం తద్ అసమ్బద్ధం కథమ్ ఏతద్ అవాస్తవమ్ । విపరీతో బోధ ఏష వక్తుశ్ శ్రోతుశ్ చ మౌర్ఖ్యకృత్
స్పర్శలో ఏమి అసంబద్ధంగా ఉంటుంది? ఇది ఎలా అసత్యమవుతుంది? ఇలాంటి తప్పుడు భావన మాట్లాడేవారికీ, వినేవారికీ మూర్ఖత్వానికి కారణమవుతుంది.
బీజకాలే ఽఙ్కుర ఇవ జగద్ ఆస్త ఇతీహ యా । బుద్ధిస్ సాసత్ప్రలాపార్థా మూఢా శృణు కథం కిల
బీజంలో మొలకలా జగత్తు ఉంది అనేది మాయలోని మాట. ఇది ఎలా అర్థంలేనిదో, విను, నేను చెప్పుతున్నాను.
బీజం భవేత్ స్వయం దృశ్యం చిత్తాదీన్ద్రియగోచరః । వటధానాది ధాన్యాది యుక్తమ్ అత్రాఙ్కురోద్భవః
విత్తనం అనేది మన కంటికి కనిపించే, మనసు, ఇంద్రియాలకు అందుబాటులో ఉండే వస్తువు. అది మట్టి, ధాన్యాలు వంటి వాటితో కలిసినప్పుడు మాత్రమే మొక్క మొలకెత్తుతుంది.
మనష్షష్ఠేన్ద్రియాతీతం యః ఖాద్ అతితరామ్ అపి । బీజం తద్ భవితుం శక్తం స్వయమ్భూర్ జగతః కథమ్
కానీ మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు అందని దానికంటే ఇంకా దాటి ఉన్నది, స్వయంగా ఉన్నదే ఈ జగత్తుకు విత్తనంగా ఎలా మారగలదు?
ఆకాశాద్ అపి సూక్ష్మస్య పరస్య పరమాత్మనః । సర్వాక్షానుపలభ్యస్య కీదృశీ బీజతా కథమ్
ఆకాశానికి కన్నా సూక్ష్మమైనది, అందరికీ అతీతమైనది, ఏ ఇంద్రియానికీ అందని పరమాత్మలో విత్తన స్వభావం ఎలా ఉండగలదు?
సత్ సూక్ష్మమ్ అసదాభాసమ్ అసద్ ఏవ హ్య్ అతద్దృశామ్ । కీదృశీ బీజతా తత్ర బీజాభావే కుతో ఽఙ్కురః
సూక్ష్మమైన సత్త, అసత్తుగా కనిపించేది, చూడలేని వారికి నిజంగా లేనట్టే ఉంటుంది. అలాంటి చోట విత్తనం ఎలా ఉంటుంది? విత్తనం లేకుండా మొలక ఎలా పుడుతుంది?
గగనాఙ్గాద్ అపి స్వచ్ఛే శూన్యే తత్ర పరే పదే । కథం సన్తి జగన్మేరుసముద్రగగనాదయః
అత్యున్నతమైన ఆ స్థితిలో, ఆకాశ తత్త్వాన్ని కూడా మించిపోయే స్వచ్ఛమైన శూన్యంలో, ఈ లోకం, మేరు పర్వతం, సముద్రాలు, ఆకాశం లాంటి వాటికి ఎలా స్థానం ఉంటుంది?
నకిఞ్చిద్ యత్ కథం కిఞ్చిత్ తత్రాస్తే వస్త్వ్ అవస్తుని । అస్తి చేత్ తత్ కథం తత్ర విద్యమానం న దృశ్యతే
ఏమీ లేని దానిలో ఏదైనా ఎలా ఉండగలదు? అక్కడ ఏదైనా ఉంటే, అది ఎందుకు కనిపించదు?
నకిఞ్చిదాత్మనః కిఞ్చిత్ కథమ్ ఏతి కుతో ఽథ వా । శూన్యరూపాద్ ఘటాకాశాజ్ జాతో ఽద్రిః క్వ కుతః కదా
ఏమీ లేని దానిలో ఏదైనా ఎలా పుట్టగలదు? అది ఎక్కడి నుంచి, ఎప్పుడు, ఎలా వస్తుంది? ఒక గడిలోని శూన్య స్థలం నుంచి పర్వతం పుట్టడం ఎలా సాధ్యం?
ప్రతిపక్షే కథం కిఞ్చిద్ ఆస్తే ఛాయాతపే యథా । కథమ్ ఆస్తే తమో భానౌ కథమ్ ఆస్తే హిమే ఽనలః
విపరీతంగా, ఏదైనా ఉండటం ఎలా సాధ్యం? ఎలా వెలుతురు, నీడ రెండూ కలిసుండవు, అలాగే సూర్యంలో చీకటి ఉండటం ఎలా? మంచులో అగ్ని ఉండటం ఎలా?
మేరుర్ ఆస్తే కథమ్ అణౌ కుతః కిఞ్చిద్ అనాకృతౌ । తదతద్రూపయోర్ ఐక్యం క్వ చ్ఛాయాతపయోర్ ఇవ
ఒక అణువులో మెరుపర్వతం ఎలా ఉంటుందో, ఆకారం లేనిదానిలో ఏదైనా ఎలా ఉంటుందో చెప్పడం అసాధ్యం. ఉన్నదీ, లేనిదీ కలిసిపోవడం, నీడకూ, వెలుతురుకీ కలయిక సాధ్యమేనా అన్నట్టే.
సాకారే వటధానాదావ్ అఙ్కురో ఽస్తీతి యుక్తిమత్ । అనాకారే మహాకారం జగద్ అస్తీత్య్ అయుక్తిమత్
వటవృక్షం వంటి విత్తనంలో మొక్క ఉంటుంది అని చెప్పడం సమంజసం. కానీ, రూపం లేనిదానిలో ఈ విశాలమైన లోకం ఉంది అని చెప్పడం సమంజసం కాదు.
దేశాన్తరే యచ్ చ నరాన్తరే చ బుద్ధ్యాదిసర్వేన్ద్రియశక్త్యదృశ్యమ్ । నాస్త్య్ ఏవ తత్తద్విధబుద్ధిబోధే నకిఞ్చిద్ ఇత్య్ ఏవ తద్ ఉచ్యతే చ
ఒక చోటో, ఇంకొక మనిషిలోనో మనస్సు లేదా ఇంద్రియాలు గ్రహించని వాటిని, ఆ మనస్సు తెలిసిన పరిధిలో అవి లేవనే చెప్పాలి. ఇదే చెప్పబడింది.
కార్యస్య తత్ కారణతాం ప్రయాతం వక్తీతి యస్ తస్య విమూఢబోధః । కైర్ నామ తత్కార్యమ్ ఉదేతి తస్మాత్ స్వైః కారణౌఘైస్ సహకారిరూపైః
ఫలితం తిరిగి కారణమవుతుందని ఎవడు అంటాడో, అతని జ్ఞానం అయోమయంగా ఉంది. ఆ ఫలితం, దానికి తోడుగా సహాయపడే కారణాలతో కలసి, ఎలా ఉద్భవించగలదు?
దుర్బుద్ధిభిః కారణకార్యభావం సఙ్కల్పితం దూరతరే వ్యుదస్య । యద్ ఏవ తత్ సత్యమ్ అనాదిమధ్యం జగత్ తద్ ఏవ స్థితమ్ ఇత్య్ అవేహి
కారణం–ఫలితాల మధ్య తేడా అనేది మూర్ఖులు ఊహించిందే, దాన్ని పూర్తిగా పక్కన పెట్టు. నిజంగా ఉన్నది, ఈ ఆదిమూ అంతమూ లేని ప్రపంచమే వాస్తవం అని తెలుసుకో.
జగదాద్యఙ్కురస్ తత్ర యద్య్ అస్తి తద్ అసౌ తదా । కైర్ ఇవోదేతి కథయ కారణైస్ సహకారిభిః
ఈ ప్రపంచానికి మొదటి మొక్క అస్తిత్వంలో ఉంటే, అది అప్పుడే ఉంటుంది. చెప్పు, అది ఎలాంటి సహాయకారణాలతో పుట్టుకొస్తుంది?
సహకారికారణానామ్ అభావే వాఙ్కురోద్గతిః । వన్ధ్యాకన్యా చ దృష్టేహ న కదాచన కేనచిత్
సహాయకారణాలు లేనప్పుడు మొక్క మొలకెత్తడం ఎప్పుడూ కనిపించదు. అలాగే, వంధ్యకు కుమార్తె పుట్టినట్టు ఎవరూ ఎప్పుడూ చూడలేదు.
సహకారికారణానామ్ అభావే యచ్ చ వోదితమ్ । మూలకారణమ్ ఏవాత్మా తత్ స్వభావే స్థితం తథా
సహాయకారణాలు లేని స్థితిలో ఏదైనా ఉద్భవించిందని చెప్పినపుడు, అది అసలు కారణమైన ఆత్మే, తన స్వభావంలో నిలిచి ఉంటుంది.
సర్గాదౌ సర్గరూపేణ బ్రహ్మైవాత్మని తిష్ఠతి । యథాస్థితమ్ అనాకారం క్వ జన్యజనకక్రమః
సృష్టి ప్రారంభంలో బ్రహ్మమే సృష్టిరూపంగా తనలో తానే నిలిచి ఉంటుంది. అది ఆకారరహితం కావడంతో, ఇక్కడ కారణం–ఫలితాల క్రమం ఎక్కడ ఉంటుంది?
అథ పృథ్వ్యాదయో ఽన్యే వా కుతో ఽప్య్ ఆగత్య కుర్వతే । సహకారికారణత్వం తత్ పూర్వైవాత్ర దూషణా
భూమి మొదలైనవి లేదా మరేదైనా వస్తువులు ఎక్కడినుంచో వచ్చి సహాయ కారణాలుగా వ్యవహరిస్తే, అవి ముందే ఉండటం ఇక్కడ తప్పే అవుతుంది.
తస్మాత్ పరే జగచ్ ఛాన్తమ్ ఆస్తే తత్ సహకారణైః । వినా ప్రసరతీత్య్ ఉక్తిర్ బాలస్య న విపశ్చితః
అందువల్ల, ఈ జగత్తు పరబ్రహ్మ నుండి సహాయ కారణాలతో గానీ లేకపోయినా గానీ ప్రశాంతంగా ఉద్భవించిందని చెప్పడం పిల్లవాడి మాట, జ్ఞానులది కాదు.
తస్మాద్ రామ జగన్ నాసీన్ న చాస్తి న భవిష్యతి । చేతనాకాశమ్ ఏవాచ్ఛం కచతీత్థమ్ ఇవాత్మని
కాబట్టి రామా, ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ లేదు, ఇప్పుడూ లేదు, భవిష్యత్తులో కూడా ఉండదు. నిర్మలమైన చైతన్యాకాశమే మనలో ప్రతిబింబంలా ప్రకాశిస్తుంది.
అత్యన్తాభావ ఏవాస్య జగతో విద్యతే యదా । తదా బ్రహ్మేదమ్ అఖిలమ్ ఇతి సద్ రామ నాన్యథా
ఈ లోకమంతా పూర్తిగా లేకపోయినప్పుడు, రామా, ఇది అంతా నిజంగా బ్రహ్మమే, వేరే ఏమీలేదు.
పూర్వప్రధ్వంసనాన్యోఽన్యాభావైర్ యద్ ఉపశామ్యతి । అశాన్తమ్ ఏవ తచ్ చిత్తే న శామ్యత్య్ ఏవ తద్ యతః
ఏదైనా ముందు నశించటం వల్ల లేదా వేరేదైనా లేకపోవడం వల్ల ఆపదలు తగ్గినట్టు కనపడినా, మనసులో అది నిజంగా శాంతించదు, ఎందుకంటే అది అక్కడ ఇంకా మిగిలే ఉంటుంది.
అత్యన్తాభావమ్ ఏవాతో జగద్దృశ్యస్య సర్వథా । వర్జయిత్వేతరా యుక్తిర్ నాస్త్య్ ఏవానర్థసఙ్క్షయే
కనిపించే ఈ జగత్తు పూర్తిగా లేకపోవడమే అన్ని విధాలా సరైన ఉపాయం; దీనికంటే వేరే మార్గం బాధలు పోవడానికి లేదు.