ద్విత్వైకత్వే స్థితే యద్ వర్మకురప్రతిబిమ్బయోః । తథైవేహాత్మజగతోర్ భేదాభేదౌ వ్యవస్థితౌ
ఒక కవచం, ఒక మృతదేహం రెండింటి ప్రతిబింబాల్లో వేరు, ఒక్కటే అన్న భావనలు ఎలా కలిసివుంటాయో, ఇక్కడ ఆత్మ మరియు జగత్తు మధ్య కూడా భేదం, అభేదం రెండూ అలాగే ఉంటాయి.
సూర్యసన్నిధిమాత్రే తు యథోదేతి భువి క్రియా । చిత్సత్తామాత్రకేనేదం జగన్ నిష్పద్యతే తథా
సూర్యుడు ఉన్నదానితోనే భూమిపై క్రియలు ఎలా జరుగుతాయో, అలాగే చైతన్యం ఉన్నదానితోనే ఈ జగత్తు ఏర్పడుతుంది.
పిణ్డగ్రహే నివృత్తే ఽస్యా ఏవం రామ జగత్స్థితేః । ఆకాశమ్ ఏషా సమ్పన్నా భవతామ్ అపి చేతసి
శరీరాన్ని పట్టుకునే భావన పోయినప్పుడు, రామా, ఈ జగత్తు స్థితి కూడా అంతమవుతుంది. అప్పుడు, ఆకాశం మీ మనస్సులో కూడా ఏర్పడుతుంది.
సత్తామాత్రేణ దీపస్య యథా దీప్తిస్ స్వభావతః । చిత్తత్త్వస్య స్వభావాత్ తు తథేయం జాగతీ క్రియా
ఎలాగైతే దీపం ఉన్నదాని వల్ల సహజంగా వెలుగు వెలుగుతుంది, అలాగే మనస్సు యొక్క సహజ స్వభావం వల్ల ఈ లోకంలో జరిగే కార్యాలు ఉత్పన్నమవుతాయి.
పూర్వం మనస్ సముదితం పరమాత్మతత్త్వాత్ తేనాతతం జగద్ ఇదం స్వవికల్పజాలమ్ । శూన్యేన శూన్యమ్ అమలేన యథామ్బరేణ నీలత్వమ్ ఉల్లసతి చారులతాభిరామమ్
ముందుగా పరమాత్మ తత్వం నుండి మనస్సు ఉద్భవిస్తుంది. దాని వల్లే ఈ జగత్తు, దాని ఊహలతో అల్లిన ఒక వలగా వ్యాపిస్తుంది. శూన్యంతో శూన్యం మెరుస్తున్నట్టు, నిర్మలమైన ఆకాశంలో నీలిమ వెలిగినట్టు, ఆకర్షణీయమైన లతలు విరివిగా పెరిగినట్టు ఈ జగత్తు విస్తరించిపోతుంది.
సఙ్కల్పసఙ్క్షయవశాద్ గలితే తు చిత్తే సంసారమోహమిహికా గలితా భవన్తి । స్వచ్ఛం విభాతి శరదీవ ఖమ్ ఆశ్రితాయాం చిన్మాత్రమ్ ఏకమ్ అజమ్ ఆద్యమ్ అనన్తమ్ అన్తః
ఆలోచనలు తగ్గిపోవడం వల్ల మనస్సు కరిగిపోతే, సంసార మోహమయమైన మబ్బు కూడా తొలగిపోతుంది. అప్పుడు, శరదృతువులోని నిర్మలమైన ఆకాశంలా, లోపల ఒకటే, జన్మించని, ఆద్యమైన, అనంతమైన, స్వచ్ఛమైన చైతన్యం ప్రకాశిస్తుంది.
కర్మాత్మకం ప్రథమమ్ ఏవ మనో ఽభ్యుదేతి సఙ్కల్పతః కమలజప్రకృతిం తద్ ఏత్య । నానావిధం జగద్ అనన్తమ్ ఇదం తనోతి వేతాలదేహకలనామ్ ఇవ ముగ్ధబాలః
ముందుగా మనస్సు కర్మల స్వభావంతో సంకల్పం ద్వారా ఉద్భవిస్తుంది. అది కమలజుడి స్వభావాన్ని పొంది, ఈ అనంతమైన, నానావిధమైన జగత్తును సృష్టిస్తుంది. ఇది అమాయకమైన చిన్నవాడు ఊహల్లో వింత శరీరాలను సృష్టించడంలా ఉంటుంది.
అసన్మయం సద్ ఇవ పురోపలక్ష్యతే పునర్ భవత్య్ అథ పరిలీయతే పునః । స్వయం మనశ్ చితి వితతం స్ఫురద్వపుర్ మహార్ణవే జలవలయావలీ యథా
లేనిదాన్ని కల్పించుకుని ఉన్నదిలా కనిపిస్తుంది; తర్వాత అది మళ్లీ కలిసిపోతుంది, అంతే. మనసు కూడా చైతన్యంగా విస్తరించి, ప్రకాశించే రూపంగా మెరిసిపోతుంది. అది మహాసముద్రంలో నీటి వలయాలు ఏర్పడినట్లుగా ఉంటుంది.
అకర్తృకమ్ అనఙ్గం చ గగనే చిత్రమ్ ఉత్థితమ్ । అద్రష్టృకం సానుభవమ్ అనిద్రం స్వప్నదర్శనమ్
ఏదైనా చేయువాడు లేకుండా, అవయవాలు లేకుండా, ఆకాశంలో అద్భుతమైన దృశ్యంగా ఉద్భవిస్తుంది. చూసేవాడు లేకపోయినా అనుభూతి కలిగి ఉంటుంది; నిద్ర లేకుండా, కలలు చూపిస్తుంది.
భవిష్యత్పురనిర్మాణం చిత్రసంస్థమ్ ఇవోదితమ్ । మర్కటానలతాపాభమ్ అమ్బ్వావర్తవద్ ఆస్థితమ్
ఇది భవిష్యత్తులో పట్టణాలను నిర్మించినట్లుగా, వింతగా ఏర్పడిన రూపంలో కనిపిస్తుంది. కోతికి తాపం వచ్చినట్లు, నీటిలో చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
సద్రూపమ్ అపి నిశ్శూన్యం తేజస్ సౌరమ్ ఇవామ్బరే । రత్నాభాజాలమ్ ఇవ ఖే దృశ్యమానమ్ అభిత్తిమత్
రూపం ఉన్నప్పటికీ, అది శూన్యత లేని ప్రకాశంగా, ఆకాశంలో సూర్యుడి కాంతిలా ఉంటుంది. ఖగోళంలో రత్నాల సమూహంలా కనిపించినా, దానికి ఆధారం ఉండదు.
సఙ్కల్పపురవత్ ప్రౌఢమ్ అనుభూతమ్ అసన్మయమ్ । కథార్థప్రతిభానాత్మ న క్వచిత్ స్థితమ్ అస్తి చ
మనసులో ఊహించుకున్న నగరంలా, ఇది నిజంగా అనుభవించినట్టే అనిపిస్తుంది కానీ అసలు ఏదీ లేదు. కథలో భావం ఉన్నట్టు కనిపిస్తేను, వాస్తవంగా ఎక్కడా లేదు, ఉన్నట్టు మాత్రమే తోస్తుంది.
నిస్సారమ్ అప్య్ అతీవాన్తస్సారం స్వప్నాచలోపమమ్ । భూతాకాశమ్ ఇవాకారభాసురం శూన్యమాత్రకమ్
దీనిలో అసలు సారం లేకపోయినా, లోపల ఏదో ఉందన్న భావన కలుగుతుంది. కలలో పర్వతంలా, ఆకారాలతో మెరిసిపోతుంది కానీ ఆకాశంలా ఖాళీగా ఉంటుంది, నిండా శూన్యమే.
శరదభ్రమ్ ఇవాగ్రస్థమ్ అలక్ష్యక్షయమ్ ఆక్షయి । వర్ణో వ్యోమతలస్యేవ దృశ్యమానమ్ అవస్తుకమ్
శరదృతువులో దూరంగా కనిపించే మేఘంలా, ఇది ఎలా కనబడకుండా పోతుందో ఎవరికీ తెలియదు. ఆకాశంలో రంగుల్లా, కనిపించినా వాస్తవంగా ఏదీ లేదు.
స్వప్నాఙ్గనారతాకారమ్ అర్థనిష్ఠమ్ అనర్థకమ్ । చిత్రోద్యానమ్ ఇవోత్ఫుల్లమ్ అరసం సరసాకృతి
కలలోని స్త్రీ ఆలింగనంలా, అర్థమున్నట్టు అనిపిస్తుంది కానీ వాస్తవంగా అర్థం లేదు. మనస్సులో పుష్పించిన తోటలా, ఆనందంగా కనిపించినా అసలు రుచి లేదు.
ప్రకాశమ్ ఇవ నిస్తేజశ్ చిత్రార్కానలవత్ స్థితమ్ । అనుభూతం మనోరాజ్యమ్ ఇవాసత్యమ్ అవాస్తవమ్
ఇది వెలుగు ఉన్నా, తేజస్సు లేని వెలుగులా, చిత్రంగా వేసిన సూర్యుడు లేదా అగ్నిలా కనిపిస్తుంది. మనసులో ఊహించుకున్న రాజ్యంలా, ఇది అనుభూతి అయినా నిజంగా లేదు, వాస్తవం కాదు.
చిత్రపద్మాకర ఇవ సారసౌగన్ధ్యవర్జితమ్ । శూన్యే ప్రకచితం నానావర్ణమ్ ఆకారితాత్మకమ్
ఇది చిత్రంగా వేసిన తామరపూల చెరువులా, కానీ తామరపూల సువాసన లేకుండా ఉంటుంది. ఖాళీగా ఉన్న చోట రంగులతో అలంకరించబడి, రూపం మాత్రమే ఉన్నదిగా కనిపిస్తుంది.
పరమార్థేన శుష్యద్భిర్ భూతపేలవపల్లవైః । తతం జడమ్ అసారాత్మ కదలీస్తమ్భభాసురమ్
నిజంగా చూస్తే, ఇది వాడిపోయిన, బలహీనమైన ప్రకృతి కొమ్మలతో వ్యాపించి ఉంటుంది. అసలు జీవం లేకుండా, నిస్సారంగా, అరటి కాండంలా వెలిగిపోతుంది.
స్ఫారితేక్షణదృశ్యాన్ధకారచక్రకవత్ తతమ్ । అత్యన్తమ్ అభవద్రూపమ్ అపి ప్రత్యక్షవత్ స్థితమ్
పూర్తిగా తెరిచిన కళ్లకు కనబడే చీకటి వలయంలా ఇది వ్యాపించి ఉంటుంది. ఇది పూర్తిగా అసత్యమైన రూపం అయినా, మన కళ్లకు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
వార్ బుద్బుద ఇవాభోగి శూన్యమ్ అన్తస్ స్ఫురద్వపుః । రసాత్మకం సత్యరసమ్ అవిచ్ఛిన్నక్షయోదయమ్
నీటిమీద గుబ్బురువంటి, అనుభవించని, లోపల ఖాళీగా ఉన్నా, వెలుగుతో నిండిన రూపంతో కనిపించేదిది. దాని అసలు స్వభావం రుచి, అది నిజమైన ఆనందంగా, ఎప్పుడూ ఆగకుండా పుట్టి పోతూ ఉంటుంది.
నీహార ఇవ విస్తారి గృహీతం సన్ న కిఞ్చన । జడం శూన్యాస్పదం శూన్యం కేషాఞ్చిత్ పరమాణువత్
మబ్బులా విస్తరించి ఉన్నా, పట్టుకుంటే ఏమీ కనిపించదు. అది జడంగా, ఖాళీకి నిలయంగా, కొందరికి పూర్తిగా శూన్యంగా, అణువంత చిన్నదిగా ఉంటుంది.
కిఞ్చిద్ భూతమయో ఽస్తీతి స్థితం శూన్యమ్ అభూతకమ్ । గృహ్యమాణమ్ అసద్రూపం నిశాతమ ఇవోత్థితమ్
కొంత భాగం భూతాలతో ఏర్పడింది అని అంటారు. కానీ శూన్యం భూతాలతో తయారైనది కాదు. దాన్ని పట్టుకోవాలనుకుంటే అది అసత్యంగా, ఆకస్మికంగా మెరుస్తూ కనిపించే కత్తివలె ఉంటుంది.
మహాకల్పక్షయే దృశ్యమ్ ఆస్తే బీజ ఇవాఙ్కురమ్ । పరే భూయ ఉదేత్య్ ఏతత్ తత ఏవేతి కిం వద
మహాకల్పాంతంలో కనిపించేది విత్తనంలో మొక్కలా ఉంటుంది. తర్వాత అదే విత్తనం నుండి మళ్లీ పుట్టుకొస్తుంది. ఇదేమిటో చెప్పు.
ఏవమ్బోధాః కిమ్ అజ్ఞాస్ స్యుర్ ఉత తజ్జ్ఞా ఇతి స్ఫుటమ్ । యథావద్ భగవన్ బ్రూహి సర్వసంశయశాన్తయే
ఇలాంటి జ్ఞానం ఉన్నవారు అజ్ఞానులా, లేక నిజమైన జ్ఞానమున్నవారా? భగవంతుడా, దయచేసి స్పష్టంగా చెప్పు, మా అన్ని సందేహాలు తొలగిపోవడానికి.
ఇదం బీజే ఽఙ్కుర ఇవ దృశ్యమ్ ఆస్తే మహాక్షయే । బ్రూతే యః పరమ్ అజ్ఞత్వమ్ ఏతత్ తస్యాతిశైశవాత్
బీజంలో మొలక ఎలా కనిపిస్తుందో, మహాప్రళయానంతరం ఇదీ అలాగే కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ పరమ అజ్ఞానం ఉందని చెప్పేవాడు, అతడు పూర్తిగా చిన్నపిల్లలా అజ్ఞానంతోనే మాట్లాడుతున్నాడు.
స్పర్శే కిం తద్ అసమ్బద్ధం కథమ్ ఏతద్ అవాస్తవమ్ । విపరీతో బోధ ఏష వక్తుశ్ శ్రోతుశ్ చ మౌర్ఖ్యకృత్
స్పర్శలో ఏమి అసంబద్ధంగా ఉంటుంది? ఇది ఎలా అసత్యమవుతుంది? ఇలాంటి తప్పుడు భావన మాట్లాడేవారికీ, వినేవారికీ మూర్ఖత్వానికి కారణమవుతుంది.
బీజకాలే ఽఙ్కుర ఇవ జగద్ ఆస్త ఇతీహ యా । బుద్ధిస్ సాసత్ప్రలాపార్థా మూఢా శృణు కథం కిల
బీజంలో మొలకలా జగత్తు ఉంది అనేది మాయలోని మాట. ఇది ఎలా అర్థంలేనిదో, విను, నేను చెప్పుతున్నాను.
బీజం భవేత్ స్వయం దృశ్యం చిత్తాదీన్ద్రియగోచరః । వటధానాది ధాన్యాది యుక్తమ్ అత్రాఙ్కురోద్భవః
విత్తనం అనేది మన కంటికి కనిపించే, మనసు, ఇంద్రియాలకు అందుబాటులో ఉండే వస్తువు. అది మట్టి, ధాన్యాలు వంటి వాటితో కలిసినప్పుడు మాత్రమే మొక్క మొలకెత్తుతుంది.
మనష్షష్ఠేన్ద్రియాతీతం యః ఖాద్ అతితరామ్ అపి । బీజం తద్ భవితుం శక్తం స్వయమ్భూర్ జగతః కథమ్
కానీ మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు అందని దానికంటే ఇంకా దాటి ఉన్నది, స్వయంగా ఉన్నదే ఈ జగత్తుకు విత్తనంగా ఎలా మారగలదు?
ఆకాశాద్ అపి సూక్ష్మస్య పరస్య పరమాత్మనః । సర్వాక్షానుపలభ్యస్య కీదృశీ బీజతా కథమ్
ఆకాశానికి కన్నా సూక్ష్మమైనది, అందరికీ అతీతమైనది, ఏ ఇంద్రియానికీ అందని పరమాత్మలో విత్తన స్వభావం ఎలా ఉండగలదు?