అఖణ్డచితిరూపస్య దేహే ఖణ్డనమ్ ఆగతే । అసమ్యగ్దర్శినో ఽప్య్ అస్తి న నాశః కిమ్ ఉ సన్మతేః
అఖండమైన చైతన్య స్వరూపుడికి, శరీరం నశించినా, సరిగ్గా గ్రహించని వాడికీ నాశనం ఉండదు. మరి నిజమైన జ్ఞానికి నాశనం ఎలా కలుగుతుంది?
యద్ ఏతద్ అర్కమార్గే ఽపి న విరుద్ధగమాగమమ్ । చిత్త్వం రామ స విజ్ఞేయః పురుషో న శరీరకమ్
ఓ రామా, సూర్యుని మార్గంలో కూడా ఏది రాకపోవడం, పోకపోవడం లాంటి వ్యతిరేకతలకు లోనవదో, అది శరీరం కాదు, ఆత్మనే అని తెలుసుకో.
శరీరే సత్య్ అసతి వా పుమాన్ ఏష జగత్త్రయే । జ్ఞో ఽప్య్ అజ్ఞో ఽపి స్థితో రామ నష్టే దేహే న నశ్యతి
శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, ఈ ఆత్మ మూడు లోకాలలో ఉండే వాడు. అతడు తెలిసినవాడైనా, తెలియని వాడైనా, ఓ రామా, శరీరం పోయినప్పుడు అతడు పోవడు.
యానీమాని విచిత్రాణి దుఃఖాని పరిపశ్యసి । తాని సర్వాణి దేహస్య నాగ్రాహ్యస్య చిదాత్మనః
నీవు చూస్తున్న ఈ రకరకాల బాధలన్నీ శరీరానికే చెందుతాయి; వాటిలో ఏదీ పట్టుకోలేని ఆ చైతన్యానికి కాదు.
మనోమర్గాద్ అతీతత్వాద్ యాసౌ శూన్యమ్ ఇవ స్థితా । చిత్ కథం నామ సా దుఃఖైస్ సుఖైర్ వా పరిగృహ్యతే
ఆ చైతన్యం మనస్సు దారిని దాటి, శూన్యంలా నిలుస్తుంది. అలాంటిది బాధలకు లేదా సుఖాలకు ఎలా లోనవుతుంది?
సంవిదాత్మా తద్ అస్మాత్ తు విశిష్టాద్ దేహపఞ్జరాత్ । అభ్యస్తాం వాసనాం యాతి షట్పదః ఖమ్ ఇవామ్బుజాత్
ఈ శరీరపు పంజరాన్ని విడిచి, మనస్సులో అలవాటైన వాసనలను తీసుకొని, చైతన్యం తానే స్వరూపంగా, తేనెటీగ పువ్వును వదిలి ఆకాశంలోకి వెళ్లినట్లు వెళ్ళిపోతుంది.
అసచ్ చేద్ ఆత్మతత్త్వం తద్ అస్మింస్ తే దేహపఞ్జరే । నష్టే కిం నామ నష్టం స్యాద్ రామ యేనానుశోచసి
రామా, ఈ శరీరపు పంజరంలో ఆత్మతత్వం నిజంగా లేకపోతే, అది పోయినప్పుడు నిజంగా ఏమి పోయిందని నీవు బాధపడుతున్నావు?
సత్యం భావయ తేన త్వం మా మోహమ్ అనుభావయ । నిరిచ్ఛస్యాత్మనో నేచ్ఛాః కాశ్చిద్ అప్య్ అనఘాకృతేః
నీవు సత్యాన్ని పట్టుకో, మోహానికి చోటివ్వకూ. పాపరహితమైన ఆత్మకు ఎలాంటి కోరికలు ఉండవు.
సాక్షిభూతే సమే స్వచ్ఛే నిర్వికల్పే చిదాత్మని । స్వయం జగన్తి దృశ్యన్తే సన్మణావ్ ఇవ రశ్మయః
సాక్షిగా, సమంగా, నిర్మలంగా, భేదభావం లేకుండా ఉన్న ఆ చైతన్యంలో, లోకాలు తానే తానే మెరిసే రత్నంలో కాంతులు కనిపించునట్లు ప్రత్యక్షమవుతాయి.
నిరిచ్ఛమ్ అభిసమ్బన్ధో యథా దర్పణబిమ్బయోః । స్వభావవశసమ్పన్నస్ తథా చిజ్జగతోర్ అయమ్
ఇచ్చ లేకుండా ఏర్పడే సంబంధం దర్పణంలో ప్రతిబింబాల మధ్య ఉండే సంబంధంలా ఉంటుంది. అలాగే, చైతన్యం మరియు జగత్తు మధ్య సహజంగా ఏర్పడే అనుబంధం కూడా అంతే.
ద్విత్వైకత్వే స్థితే యద్ వర్మకురప్రతిబిమ్బయోః । తథైవేహాత్మజగతోర్ భేదాభేదౌ వ్యవస్థితౌ
ఒక కవచం, ఒక మృతదేహం రెండింటి ప్రతిబింబాల్లో వేరు, ఒక్కటే అన్న భావనలు ఎలా కలిసివుంటాయో, ఇక్కడ ఆత్మ మరియు జగత్తు మధ్య కూడా భేదం, అభేదం రెండూ అలాగే ఉంటాయి.
సూర్యసన్నిధిమాత్రే తు యథోదేతి భువి క్రియా । చిత్సత్తామాత్రకేనేదం జగన్ నిష్పద్యతే తథా
సూర్యుడు ఉన్నదానితోనే భూమిపై క్రియలు ఎలా జరుగుతాయో, అలాగే చైతన్యం ఉన్నదానితోనే ఈ జగత్తు ఏర్పడుతుంది.
పిణ్డగ్రహే నివృత్తే ఽస్యా ఏవం రామ జగత్స్థితేః । ఆకాశమ్ ఏషా సమ్పన్నా భవతామ్ అపి చేతసి
శరీరాన్ని పట్టుకునే భావన పోయినప్పుడు, రామా, ఈ జగత్తు స్థితి కూడా అంతమవుతుంది. అప్పుడు, ఆకాశం మీ మనస్సులో కూడా ఏర్పడుతుంది.
సత్తామాత్రేణ దీపస్య యథా దీప్తిస్ స్వభావతః । చిత్తత్త్వస్య స్వభావాత్ తు తథేయం జాగతీ క్రియా
ఎలాగైతే దీపం ఉన్నదాని వల్ల సహజంగా వెలుగు వెలుగుతుంది, అలాగే మనస్సు యొక్క సహజ స్వభావం వల్ల ఈ లోకంలో జరిగే కార్యాలు ఉత్పన్నమవుతాయి.
పూర్వం మనస్ సముదితం పరమాత్మతత్త్వాత్ తేనాతతం జగద్ ఇదం స్వవికల్పజాలమ్ । శూన్యేన శూన్యమ్ అమలేన యథామ్బరేణ నీలత్వమ్ ఉల్లసతి చారులతాభిరామమ్
ముందుగా పరమాత్మ తత్వం నుండి మనస్సు ఉద్భవిస్తుంది. దాని వల్లే ఈ జగత్తు, దాని ఊహలతో అల్లిన ఒక వలగా వ్యాపిస్తుంది. శూన్యంతో శూన్యం మెరుస్తున్నట్టు, నిర్మలమైన ఆకాశంలో నీలిమ వెలిగినట్టు, ఆకర్షణీయమైన లతలు విరివిగా పెరిగినట్టు ఈ జగత్తు విస్తరించిపోతుంది.
సఙ్కల్పసఙ్క్షయవశాద్ గలితే తు చిత్తే సంసారమోహమిహికా గలితా భవన్తి । స్వచ్ఛం విభాతి శరదీవ ఖమ్ ఆశ్రితాయాం చిన్మాత్రమ్ ఏకమ్ అజమ్ ఆద్యమ్ అనన్తమ్ అన్తః
ఆలోచనలు తగ్గిపోవడం వల్ల మనస్సు కరిగిపోతే, సంసార మోహమయమైన మబ్బు కూడా తొలగిపోతుంది. అప్పుడు, శరదృతువులోని నిర్మలమైన ఆకాశంలా, లోపల ఒకటే, జన్మించని, ఆద్యమైన, అనంతమైన, స్వచ్ఛమైన చైతన్యం ప్రకాశిస్తుంది.
కర్మాత్మకం ప్రథమమ్ ఏవ మనో ఽభ్యుదేతి సఙ్కల్పతః కమలజప్రకృతిం తద్ ఏత్య । నానావిధం జగద్ అనన్తమ్ ఇదం తనోతి వేతాలదేహకలనామ్ ఇవ ముగ్ధబాలః
ముందుగా మనస్సు కర్మల స్వభావంతో సంకల్పం ద్వారా ఉద్భవిస్తుంది. అది కమలజుడి స్వభావాన్ని పొంది, ఈ అనంతమైన, నానావిధమైన జగత్తును సృష్టిస్తుంది. ఇది అమాయకమైన చిన్నవాడు ఊహల్లో వింత శరీరాలను సృష్టించడంలా ఉంటుంది.
అసన్మయం సద్ ఇవ పురోపలక్ష్యతే పునర్ భవత్య్ అథ పరిలీయతే పునః । స్వయం మనశ్ చితి వితతం స్ఫురద్వపుర్ మహార్ణవే జలవలయావలీ యథా
లేనిదాన్ని కల్పించుకుని ఉన్నదిలా కనిపిస్తుంది; తర్వాత అది మళ్లీ కలిసిపోతుంది, అంతే. మనసు కూడా చైతన్యంగా విస్తరించి, ప్రకాశించే రూపంగా మెరిసిపోతుంది. అది మహాసముద్రంలో నీటి వలయాలు ఏర్పడినట్లుగా ఉంటుంది.
అకర్తృకమ్ అనఙ్గం చ గగనే చిత్రమ్ ఉత్థితమ్ । అద్రష్టృకం సానుభవమ్ అనిద్రం స్వప్నదర్శనమ్
ఏదైనా చేయువాడు లేకుండా, అవయవాలు లేకుండా, ఆకాశంలో అద్భుతమైన దృశ్యంగా ఉద్భవిస్తుంది. చూసేవాడు లేకపోయినా అనుభూతి కలిగి ఉంటుంది; నిద్ర లేకుండా, కలలు చూపిస్తుంది.
భవిష్యత్పురనిర్మాణం చిత్రసంస్థమ్ ఇవోదితమ్ । మర్కటానలతాపాభమ్ అమ్బ్వావర్తవద్ ఆస్థితమ్
ఇది భవిష్యత్తులో పట్టణాలను నిర్మించినట్లుగా, వింతగా ఏర్పడిన రూపంలో కనిపిస్తుంది. కోతికి తాపం వచ్చినట్లు, నీటిలో చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
సద్రూపమ్ అపి నిశ్శూన్యం తేజస్ సౌరమ్ ఇవామ్బరే । రత్నాభాజాలమ్ ఇవ ఖే దృశ్యమానమ్ అభిత్తిమత్
రూపం ఉన్నప్పటికీ, అది శూన్యత లేని ప్రకాశంగా, ఆకాశంలో సూర్యుడి కాంతిలా ఉంటుంది. ఖగోళంలో రత్నాల సమూహంలా కనిపించినా, దానికి ఆధారం ఉండదు.
సఙ్కల్పపురవత్ ప్రౌఢమ్ అనుభూతమ్ అసన్మయమ్ । కథార్థప్రతిభానాత్మ న క్వచిత్ స్థితమ్ అస్తి చ
మనసులో ఊహించుకున్న నగరంలా, ఇది నిజంగా అనుభవించినట్టే అనిపిస్తుంది కానీ అసలు ఏదీ లేదు. కథలో భావం ఉన్నట్టు కనిపిస్తేను, వాస్తవంగా ఎక్కడా లేదు, ఉన్నట్టు మాత్రమే తోస్తుంది.
నిస్సారమ్ అప్య్ అతీవాన్తస్సారం స్వప్నాచలోపమమ్ । భూతాకాశమ్ ఇవాకారభాసురం శూన్యమాత్రకమ్
దీనిలో అసలు సారం లేకపోయినా, లోపల ఏదో ఉందన్న భావన కలుగుతుంది. కలలో పర్వతంలా, ఆకారాలతో మెరిసిపోతుంది కానీ ఆకాశంలా ఖాళీగా ఉంటుంది, నిండా శూన్యమే.
శరదభ్రమ్ ఇవాగ్రస్థమ్ అలక్ష్యక్షయమ్ ఆక్షయి । వర్ణో వ్యోమతలస్యేవ దృశ్యమానమ్ అవస్తుకమ్
శరదృతువులో దూరంగా కనిపించే మేఘంలా, ఇది ఎలా కనబడకుండా పోతుందో ఎవరికీ తెలియదు. ఆకాశంలో రంగుల్లా, కనిపించినా వాస్తవంగా ఏదీ లేదు.
స్వప్నాఙ్గనారతాకారమ్ అర్థనిష్ఠమ్ అనర్థకమ్ । చిత్రోద్యానమ్ ఇవోత్ఫుల్లమ్ అరసం సరసాకృతి
కలలోని స్త్రీ ఆలింగనంలా, అర్థమున్నట్టు అనిపిస్తుంది కానీ వాస్తవంగా అర్థం లేదు. మనస్సులో పుష్పించిన తోటలా, ఆనందంగా కనిపించినా అసలు రుచి లేదు.
ప్రకాశమ్ ఇవ నిస్తేజశ్ చిత్రార్కానలవత్ స్థితమ్ । అనుభూతం మనోరాజ్యమ్ ఇవాసత్యమ్ అవాస్తవమ్
ఇది వెలుగు ఉన్నా, తేజస్సు లేని వెలుగులా, చిత్రంగా వేసిన సూర్యుడు లేదా అగ్నిలా కనిపిస్తుంది. మనసులో ఊహించుకున్న రాజ్యంలా, ఇది అనుభూతి అయినా నిజంగా లేదు, వాస్తవం కాదు.
చిత్రపద్మాకర ఇవ సారసౌగన్ధ్యవర్జితమ్ । శూన్యే ప్రకచితం నానావర్ణమ్ ఆకారితాత్మకమ్
ఇది చిత్రంగా వేసిన తామరపూల చెరువులా, కానీ తామరపూల సువాసన లేకుండా ఉంటుంది. ఖాళీగా ఉన్న చోట రంగులతో అలంకరించబడి, రూపం మాత్రమే ఉన్నదిగా కనిపిస్తుంది.
పరమార్థేన శుష్యద్భిర్ భూతపేలవపల్లవైః । తతం జడమ్ అసారాత్మ కదలీస్తమ్భభాసురమ్
నిజంగా చూస్తే, ఇది వాడిపోయిన, బలహీనమైన ప్రకృతి కొమ్మలతో వ్యాపించి ఉంటుంది. అసలు జీవం లేకుండా, నిస్సారంగా, అరటి కాండంలా వెలిగిపోతుంది.
స్ఫారితేక్షణదృశ్యాన్ధకారచక్రకవత్ తతమ్ । అత్యన్తమ్ అభవద్రూపమ్ అపి ప్రత్యక్షవత్ స్థితమ్
పూర్తిగా తెరిచిన కళ్లకు కనబడే చీకటి వలయంలా ఇది వ్యాపించి ఉంటుంది. ఇది పూర్తిగా అసత్యమైన రూపం అయినా, మన కళ్లకు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
వార్ బుద్బుద ఇవాభోగి శూన్యమ్ అన్తస్ స్ఫురద్వపుః । రసాత్మకం సత్యరసమ్ అవిచ్ఛిన్నక్షయోదయమ్
నీటిమీద గుబ్బురువంటి, అనుభవించని, లోపల ఖాళీగా ఉన్నా, వెలుగుతో నిండిన రూపంతో కనిపించేదిది. దాని అసలు స్వభావం రుచి, అది నిజమైన ఆనందంగా, ఎప్పుడూ ఆగకుండా పుట్టి పోతూ ఉంటుంది.