శివాద్ రాఘవ నీరూపాద్ అప్రమేయాన్ నిరామయాత్ । సర్వభూతాని జాతాని ప్రాకాశ్యానీవ తేజసః
రాఘవా, రూపరహితుడు, ఎవరూ కొలవలేని, ఎలాంటి వ్యాధిలేని శివుని నుండి అన్ని జీవులు పుట్టాయి. ఇవి వెలుగులోంచి ప్రకాశం వెలువడినట్లే.
రేఖావృన్దం యథా పర్ణే వీచిజాలం యథా జలే । కటకాది యథా హేమ్ని తథౌష్ణ్యాది యథానలే
ఎలా ఆకులో గీతలు, నీటిలో అలలు, బంగారంలో ఆభరణాలు, అగ్నిలో వేడి మొదలైనవి కనిపిస్తాయో,
తదతద్భావభూతం హి తథేదం భువనత్రయమ్ । తస్మిన్న్ ఏవ స్థితం తజ్జం తస్మాద్ ఏవ తద్ ఏవ చ
అదేవిధంగా, ఈ మూడు లోకాలు ఆ పరమాత్మతో ఒక్కటై కూడా వేరుగా కూడా ఉంటాయి. అవి ఆ పరమాత్మలోనే నిలిచి, దానిలోంచే పుట్టి, చివరికి అదే అవుతాయి.
స ఏష సర్వభూతానామ్ ఆత్మా బ్రహ్మేతి కథ్యతే । తస్మిఞ్ జ్ఞాతే జగజ్ జ్ఞాతమ్ అజ్ఞాతే ఽజ్ఞాతమ్ ఏవ తత్
అతడే అన్ని జీవుల ఆత్మ, బ్రహ్మం అని పిలవబడతాడు. ఆతని గురించి తెలిసినప్పుడు ఈ లోకం కూడా తెలిసినట్టే; తెలియనప్పుడు లోకం కూడా తెలియదు.
శాస్త్రసంవ్యవహారార్థం తస్యాస్య వితతాకృతేః । చిద్ బ్రహ్మాత్మేతి నామాని కల్పితాని కృతాత్మభిః
శాస్త్రాలు చెప్పడానికీ, లోకంలో మాట్లాడుకునేందుకు కూడా, అంతటా వ్యాపించిన ఆ పరమాత్మకు 'చైతన్యం', 'బ్రహ్మం', 'ఆత్మ' అనే పేర్లు జ్ఞానులు పెట్టారు.
విషయేన్ద్రియసంయోగే హర్షామర్షవివర్జితా । యైషా శుద్ధానుభూతిర్ హి సో ఽయమ్ ఆత్మా చిదవ్యయః
ఇంద్రియాలు విషయాలతో కలిసినప్పుడు ఆనందం, కోపం లేని శుద్ధమైన అనుభూతే ఈ ఆత్మ, అది చైతన్య స్వరూపం, నశించని దివ్యమైనది.
ఆకాశాతితరాచ్ఛాచ్ఛమ్ ఇదం తస్మింశ్ చిదాత్మని । స్వాభోగ ఏవ హి జగత్ పృథగ్వత్ ప్రతిబిమ్బతి
ఈ చైతన్యాత్మ ఆకాశాన్ని మించి, మరింత స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది. అందులోనే ఈ జగత్తు వేరుగా కనిపించినా, అది ఆ పరమాత్మ యొక్క ఆనందమే ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తుంది.
బుద్ధాస్ తద్వ్యతిరేకేణ లోభమోహాదయో ఽరితామ్ । యాన్త్య్ అథావ్యతిరేకేణ బుద్ధాస్ తస్మింస్ తదైవ తే
బుద్ధి ఆ పరమాత్మతో వేరుగా ఉన్నప్పుడు, లోభం, మోహం వంటి దురాశలు పుడతాయి. కానీ ఆ పరమాత్మతో ఏకత్వంగా ఉన్నప్పుడు, బుద్ధులు అంతా దానిలోనే లీనమై ఉంటాయి.
అదేహస్యైవ తే నామ నిర్వికల్పచిదాకృతేః । లజ్జాభయవిషాదాఖ్యః కుతో మోహస్ సముత్థితః
శరీరం లేని, ఏకరూపమైన చైతన్య స్వరూపుడైనవాడికి, లజ్జ, భయం, విషాదం అనే మోహం ఎలా పుడుతుంది?
అదేహో దేహజైర్ దోషైర్ లజ్జాదిభిర్ అసన్మయైః । కిం మూర్ఖ ఇవ దుర్బుద్ధే వికల్పైర్ అభిభూయసే
నీవు శరీరం లేని వాడివై, శరీరంతో కలిగే లజ్జా మొదలైన అసత్యమైన భావాలకు, మూర్ఖుడిలా ఎలా లోనవుతున్నావు?
అఖణ్డచితిరూపస్య దేహే ఖణ్డనమ్ ఆగతే । అసమ్యగ్దర్శినో ఽప్య్ అస్తి న నాశః కిమ్ ఉ సన్మతేః
అఖండమైన చైతన్య స్వరూపుడికి, శరీరం నశించినా, సరిగ్గా గ్రహించని వాడికీ నాశనం ఉండదు. మరి నిజమైన జ్ఞానికి నాశనం ఎలా కలుగుతుంది?
యద్ ఏతద్ అర్కమార్గే ఽపి న విరుద్ధగమాగమమ్ । చిత్త్వం రామ స విజ్ఞేయః పురుషో న శరీరకమ్
ఓ రామా, సూర్యుని మార్గంలో కూడా ఏది రాకపోవడం, పోకపోవడం లాంటి వ్యతిరేకతలకు లోనవదో, అది శరీరం కాదు, ఆత్మనే అని తెలుసుకో.
శరీరే సత్య్ అసతి వా పుమాన్ ఏష జగత్త్రయే । జ్ఞో ఽప్య్ అజ్ఞో ఽపి స్థితో రామ నష్టే దేహే న నశ్యతి
శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, ఈ ఆత్మ మూడు లోకాలలో ఉండే వాడు. అతడు తెలిసినవాడైనా, తెలియని వాడైనా, ఓ రామా, శరీరం పోయినప్పుడు అతడు పోవడు.
యానీమాని విచిత్రాణి దుఃఖాని పరిపశ్యసి । తాని సర్వాణి దేహస్య నాగ్రాహ్యస్య చిదాత్మనః
నీవు చూస్తున్న ఈ రకరకాల బాధలన్నీ శరీరానికే చెందుతాయి; వాటిలో ఏదీ పట్టుకోలేని ఆ చైతన్యానికి కాదు.
మనోమర్గాద్ అతీతత్వాద్ యాసౌ శూన్యమ్ ఇవ స్థితా । చిత్ కథం నామ సా దుఃఖైస్ సుఖైర్ వా పరిగృహ్యతే
ఆ చైతన్యం మనస్సు దారిని దాటి, శూన్యంలా నిలుస్తుంది. అలాంటిది బాధలకు లేదా సుఖాలకు ఎలా లోనవుతుంది?
సంవిదాత్మా తద్ అస్మాత్ తు విశిష్టాద్ దేహపఞ్జరాత్ । అభ్యస్తాం వాసనాం యాతి షట్పదః ఖమ్ ఇవామ్బుజాత్
ఈ శరీరపు పంజరాన్ని విడిచి, మనస్సులో అలవాటైన వాసనలను తీసుకొని, చైతన్యం తానే స్వరూపంగా, తేనెటీగ పువ్వును వదిలి ఆకాశంలోకి వెళ్లినట్లు వెళ్ళిపోతుంది.
అసచ్ చేద్ ఆత్మతత్త్వం తద్ అస్మింస్ తే దేహపఞ్జరే । నష్టే కిం నామ నష్టం స్యాద్ రామ యేనానుశోచసి
రామా, ఈ శరీరపు పంజరంలో ఆత్మతత్వం నిజంగా లేకపోతే, అది పోయినప్పుడు నిజంగా ఏమి పోయిందని నీవు బాధపడుతున్నావు?
సత్యం భావయ తేన త్వం మా మోహమ్ అనుభావయ । నిరిచ్ఛస్యాత్మనో నేచ్ఛాః కాశ్చిద్ అప్య్ అనఘాకృతేః
నీవు సత్యాన్ని పట్టుకో, మోహానికి చోటివ్వకూ. పాపరహితమైన ఆత్మకు ఎలాంటి కోరికలు ఉండవు.
సాక్షిభూతే సమే స్వచ్ఛే నిర్వికల్పే చిదాత్మని । స్వయం జగన్తి దృశ్యన్తే సన్మణావ్ ఇవ రశ్మయః
సాక్షిగా, సమంగా, నిర్మలంగా, భేదభావం లేకుండా ఉన్న ఆ చైతన్యంలో, లోకాలు తానే తానే మెరిసే రత్నంలో కాంతులు కనిపించునట్లు ప్రత్యక్షమవుతాయి.
నిరిచ్ఛమ్ అభిసమ్బన్ధో యథా దర్పణబిమ్బయోః । స్వభావవశసమ్పన్నస్ తథా చిజ్జగతోర్ అయమ్
ఇచ్చ లేకుండా ఏర్పడే సంబంధం దర్పణంలో ప్రతిబింబాల మధ్య ఉండే సంబంధంలా ఉంటుంది. అలాగే, చైతన్యం మరియు జగత్తు మధ్య సహజంగా ఏర్పడే అనుబంధం కూడా అంతే.
ద్విత్వైకత్వే స్థితే యద్ వర్మకురప్రతిబిమ్బయోః । తథైవేహాత్మజగతోర్ భేదాభేదౌ వ్యవస్థితౌ
ఒక కవచం, ఒక మృతదేహం రెండింటి ప్రతిబింబాల్లో వేరు, ఒక్కటే అన్న భావనలు ఎలా కలిసివుంటాయో, ఇక్కడ ఆత్మ మరియు జగత్తు మధ్య కూడా భేదం, అభేదం రెండూ అలాగే ఉంటాయి.
సూర్యసన్నిధిమాత్రే తు యథోదేతి భువి క్రియా । చిత్సత్తామాత్రకేనేదం జగన్ నిష్పద్యతే తథా
సూర్యుడు ఉన్నదానితోనే భూమిపై క్రియలు ఎలా జరుగుతాయో, అలాగే చైతన్యం ఉన్నదానితోనే ఈ జగత్తు ఏర్పడుతుంది.
పిణ్డగ్రహే నివృత్తే ఽస్యా ఏవం రామ జగత్స్థితేః । ఆకాశమ్ ఏషా సమ్పన్నా భవతామ్ అపి చేతసి
శరీరాన్ని పట్టుకునే భావన పోయినప్పుడు, రామా, ఈ జగత్తు స్థితి కూడా అంతమవుతుంది. అప్పుడు, ఆకాశం మీ మనస్సులో కూడా ఏర్పడుతుంది.
సత్తామాత్రేణ దీపస్య యథా దీప్తిస్ స్వభావతః । చిత్తత్త్వస్య స్వభావాత్ తు తథేయం జాగతీ క్రియా
ఎలాగైతే దీపం ఉన్నదాని వల్ల సహజంగా వెలుగు వెలుగుతుంది, అలాగే మనస్సు యొక్క సహజ స్వభావం వల్ల ఈ లోకంలో జరిగే కార్యాలు ఉత్పన్నమవుతాయి.
పూర్వం మనస్ సముదితం పరమాత్మతత్త్వాత్ తేనాతతం జగద్ ఇదం స్వవికల్పజాలమ్ । శూన్యేన శూన్యమ్ అమలేన యథామ్బరేణ నీలత్వమ్ ఉల్లసతి చారులతాభిరామమ్
ముందుగా పరమాత్మ తత్వం నుండి మనస్సు ఉద్భవిస్తుంది. దాని వల్లే ఈ జగత్తు, దాని ఊహలతో అల్లిన ఒక వలగా వ్యాపిస్తుంది. శూన్యంతో శూన్యం మెరుస్తున్నట్టు, నిర్మలమైన ఆకాశంలో నీలిమ వెలిగినట్టు, ఆకర్షణీయమైన లతలు విరివిగా పెరిగినట్టు ఈ జగత్తు విస్తరించిపోతుంది.
సఙ్కల్పసఙ్క్షయవశాద్ గలితే తు చిత్తే సంసారమోహమిహికా గలితా భవన్తి । స్వచ్ఛం విభాతి శరదీవ ఖమ్ ఆశ్రితాయాం చిన్మాత్రమ్ ఏకమ్ అజమ్ ఆద్యమ్ అనన్తమ్ అన్తః
ఆలోచనలు తగ్గిపోవడం వల్ల మనస్సు కరిగిపోతే, సంసార మోహమయమైన మబ్బు కూడా తొలగిపోతుంది. అప్పుడు, శరదృతువులోని నిర్మలమైన ఆకాశంలా, లోపల ఒకటే, జన్మించని, ఆద్యమైన, అనంతమైన, స్వచ్ఛమైన చైతన్యం ప్రకాశిస్తుంది.
కర్మాత్మకం ప్రథమమ్ ఏవ మనో ఽభ్యుదేతి సఙ్కల్పతః కమలజప్రకృతిం తద్ ఏత్య । నానావిధం జగద్ అనన్తమ్ ఇదం తనోతి వేతాలదేహకలనామ్ ఇవ ముగ్ధబాలః
ముందుగా మనస్సు కర్మల స్వభావంతో సంకల్పం ద్వారా ఉద్భవిస్తుంది. అది కమలజుడి స్వభావాన్ని పొంది, ఈ అనంతమైన, నానావిధమైన జగత్తును సృష్టిస్తుంది. ఇది అమాయకమైన చిన్నవాడు ఊహల్లో వింత శరీరాలను సృష్టించడంలా ఉంటుంది.
అసన్మయం సద్ ఇవ పురోపలక్ష్యతే పునర్ భవత్య్ అథ పరిలీయతే పునః । స్వయం మనశ్ చితి వితతం స్ఫురద్వపుర్ మహార్ణవే జలవలయావలీ యథా
లేనిదాన్ని కల్పించుకుని ఉన్నదిలా కనిపిస్తుంది; తర్వాత అది మళ్లీ కలిసిపోతుంది, అంతే. మనసు కూడా చైతన్యంగా విస్తరించి, ప్రకాశించే రూపంగా మెరిసిపోతుంది. అది మహాసముద్రంలో నీటి వలయాలు ఏర్పడినట్లుగా ఉంటుంది.
అకర్తృకమ్ అనఙ్గం చ గగనే చిత్రమ్ ఉత్థితమ్ । అద్రష్టృకం సానుభవమ్ అనిద్రం స్వప్నదర్శనమ్
ఏదైనా చేయువాడు లేకుండా, అవయవాలు లేకుండా, ఆకాశంలో అద్భుతమైన దృశ్యంగా ఉద్భవిస్తుంది. చూసేవాడు లేకపోయినా అనుభూతి కలిగి ఉంటుంది; నిద్ర లేకుండా, కలలు చూపిస్తుంది.
భవిష్యత్పురనిర్మాణం చిత్రసంస్థమ్ ఇవోదితమ్ । మర్కటానలతాపాభమ్ అమ్బ్వావర్తవద్ ఆస్థితమ్
ఇది భవిష్యత్తులో పట్టణాలను నిర్మించినట్లుగా, వింతగా ఏర్పడిన రూపంలో కనిపిస్తుంది. కోతికి తాపం వచ్చినట్లు, నీటిలో చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.