చిత్తం దూరే పరిత్యజ్య యో ఽసి సో ఽసి స్థిరో భవ । భవ భావనయా ముక్తో యుక్త్యా పరమయాన్వితః
మనస్సును దూరంగా వదిలేసి, నీవెవరో ఆ స్థితిలో నిలబడిపో. ధ్యానం ద్వారా, అత్యుత్తమమైన వివేకంతో, బంధనాల నుండి విముక్తుడవు.
అసతో యే ఽనువర్తన్తే చేతసో ఽసత్త్వరూపిణః । వ్యోమకాననకర్మైకనీతకాలాన్ ధిగ్ అస్తు తాన్
అసత్యమైన, స్థిరతలేని మనస్సును అనుసరించే వారు, ఆకాశం అడవుల్లో వ్యర్థమైన పనుల్లో కాలం గడిపేవారు, వారు నిందించబడతారు.
వ్యపగలితమనా మహానుభావో భవ భవపారమ్ ఉపాగతామలాత్మా । సుచిరమ్ అపి విచారితం న లబ్ధమలమ్ అలమ్ ఆత్మని మానసాత్మ కిఞ్చిత్
మనస్సు లయమైనవాడవై, మహాత్ముడవై, జన్మమరణాల సముద్రాన్ని దాటి, నిర్మలాత్ముడవు. ఎంతకాలమైనా విచారించినా, మనస్సులో ఏ మలినత కూడా కనబడదు.
నాభినన్దతి సమ్ప్రాప్తం నాప్రాప్తమ్ అభిశోచతి । కేవలం విగతాశఙ్కస్ సమ్ప్రాప్తమ్ అనువర్తతే
వచ్చినదానిలో ఆనందించడు, రాని దానికోసం బాధపడడు. ఎలాంటి ఆందోళన లేకుండా, వచ్చినదాన్ని నిశ్చలంగా అనుసరిస్తాడు.
త్వయాపి రాఘవ జ్ఞాతం జ్ఞాతవ్యమ్ అఖిలాన్తరమ్ । మన్యే తే సర్వకార్యేభ్యో వాసనాస్ తనుతాం గతాః
రాఘవా, నీవు తెలిసినదంతా తెలుసుకున్నావు. నీకు అన్ని పనుల పట్ల ఆకాంక్షలు చాలా తగ్గిపోయాయని నేను అనుకుంటున్నాను.
శరీరాతీతవృత్తిస్ త్వం శరీరస్థో ఽథవా భవ । మా గాశ్ శోకం చ హర్షం చ త్వమ్ ఆత్మా విగతామయః
నీవు శరీరానికి అతీతంగా ఉండొచ్చు, లేక శరీరంలోనే ఉండొచ్చు. నీవు శోకానికీ, ఆనందానికీ లోనవ్వకూడదు. నీవు వ్యాధులేని ఆత్మవే.
త్వయ్య్ ఆత్మని స్థితే స్వచ్ఛే సర్వగే సతతోదితే । కుతో దుఃఖసుఖే రామ కుతో మరణజన్మనీ
రామా, నీలో స్వచ్ఛమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించిన, ఎప్పుడూ ప్రకాశించే ఆత్మ నిలిచినప్పుడు, అక్కడ దుఃఖం, సుఖం, మరణం, జననం ఎలా ఉంటాయి?
అబన్ధుర్ అపి కస్మాత్ త్వం బన్ధుదుఃఖాని శోచసి । అద్వితీయే స్థితే హ్య్ అస్మిన్ బాన్ధవాః క ఇవాత్మని
నీకు బంధువులు లేనప్పుడు, బంధువుల బాధలకోసం ఎందుకు విచారిస్తున్నావు? ఈ జగత్తులో ఒక్కటే ఆత్మ ఉన్నప్పుడు, ఆత్మలో బంధువులు ఎవరు?
దృశ్యతే కేవలం దేహపరమాణుచయః పరమ్ । దేశకాలాన్యతాపత్తేర్ నాత్మోదేతి న లీయతే
మనకు కనబడేది కేవలం ఈ శరీరంలోని అణువుల సముదాయం మాత్రమే. దేశం, కాలం, భేదం వల్లే ఇవన్నీ కనిపిస్తున్నాయి కాని, ఆత్మ ఎప్పుడూ neither పుట్టదు, nor నశించదు.
అవినాశో ఽపి కస్మాత్ త్వం వినశ్యామీతి శోచసి । అమృత్యువశిని స్వచ్ఛే వినాశః క ఇవాత్మని
నీవు నశించని వాడివి, అయినా 'నేను నశించిపోతున్నాను' అని ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? మరణం తాకని, నిర్మలమైన ఆత్మలో నాశనం ఎక్కడ ఉంటుంది?
ఘటే కపాలతాం యాతే ఘటాకాశో న నశ్యతి । యథా తథా శరీరే ఽస్మిన్ నష్టే త్వం న వినశ్యసి
ఒక మట్టికుండి పగిలిపోయినప్పుడు, ఆ కుండిలో ఉన్న ఆకాశం నశించదు. అలాగే, ఈ శరీరం పోయినప్పుడు నువ్వు నశించవు.
మృగతృష్ణాతరఙ్గిణ్యాం క్షీణాయాం నాతపో యథా । వినశ్యతి తథా దేహే నష్టే నాత్మా వినశ్యతి
మృగతృష్ణ వలయాలు ఎండిపోయినప్పుడు వేడి మిగలదు కదా, అలాగే శరీరం నశించినప్పుడు ఆత్మ నశించదు.
వాఞ్ఛైవోదేతి తే కస్మాద్ భ్రాన్తిర్ అన్తర్ నిరర్థికా । అద్వితీయో ద్వితీయం తత్ కిం వస్త్వ్ ఆత్మాభివాఞ్ఛతు
ఈ కోరిక నీలో ఎందుకు కలుగుతోంది? ఈ లోపలి మాయా అర్థం లేని భ్రమ మాత్రమే. ఏకైకమైన ఆత్మకి తనకు తప్ప మరేదైనా కోరిక ఎలా కలుగుతుంది?
శ్రవ్యం స్పృశ్యం తథా దృశ్యం రమ్యం ఘ్రేయం చ రాఘవ । న కిఞ్చిద్ అస్తి జగతి వ్యతిరిక్తం యద్ ఆత్మనః
ఓ రాఘవ, వినిపించేది, తాకేది, కనిపించేది, ఆనందంగా అనిపించేది, వాసన వచ్చేది—ఇవి అన్నీ ఈ లోకంలో ఆత్మకు వేరుగా ఏదీ లేదు.
సర్వశక్తావ్ ఇమాస్ తస్మిన్న్ ఆత్మన్య్ ఏవాఖిలాస్ స్థితాః । శక్తయో వితతే వ్యక్తే ఆకాశ ఇవ శూన్యతాః
ఈ శక్తులన్నీ ఆత్మలోనే నిలిచి ఉంటాయి; అవి వ్యాపించి, వ్యక్తమయ్యే సమయంలో, ఆ శక్తులు ఆకాశంలో ఖాళీదనం లాగానే ఉంటాయి.
చిత్తాద్ రాఘవ రూఢేయం త్రిలోకీలలనోదరే । త్రివిధేన క్రమేణేహ జనతా జనితభ్రమా
రాఘవా, మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ మూడు లోకాలూ దాని గర్భంలోనే కనిపిస్తాయి. మూడు విధాలుగా, ఇక్కడ ప్రజలు ఈ లోకంలో మాయలో పడిపోతారు.
మనఃప్రశమనే సిద్ధే వాసనాక్షయనామని । కర్మక్షయాభిధానే చ మాయేయం ప్రవినశ్యతి
మనస్సు శాంతించిపోతే, అంటే వాసనలు నశించిపోతే, కర్మలు కూడా అంతమయ్యే సమయానికి, ఈ మాయ పూర్తిగా నశిస్తుంది.
సంసారోగ్రారఘట్టే ఽస్మిన్ యా దృఢా యన్త్రవాహినీ । రజ్జుస్ తాం వాసనామ్ ఏతాం ఛిన్ద్ధి రాఘవ యత్నతః
ఈ భయంకరమైన సంసార యంత్రంలో దాన్ని నడిపించే బలమైన తాడు వాసన. రాఘవా, ఆ వాసన అనే తాడును నీవు శ్రద్ధతో తెంచు.
అపరిజ్ఞాయమానైషా మహామోహప్రదాయినీ । పరిజ్ఞాతా త్వ్ అనన్తాఖ్యసుఖదా బ్రహ్మగామినీ
ఈ వాసనను గుర్తించకపోతే అది గొప్ప మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. కానీ దీనిని తెలుసుకుంటే, అది అనంతమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, పరబ్రహ్మం వైపు నడిపిస్తుంది.
ఆగతా బ్రహ్మణో భుక్త్వా సంసారమ్ ఇహ లీలయా । పునర్ బ్రహ్మైవ సంస్మృత్య బ్రహ్మణ్య్ ఏవ విలీయతే
బ్రహ్మం నుండి వచ్చి, ఈ లోకజీవితాన్ని ఆటగా అనుభవించి, మళ్లీ బ్రహ్మాన్ని గుర్తు చేసుకుని, చివరికి బ్రహ్మంలోనే లయమవుతాడు.
శివాద్ రాఘవ నీరూపాద్ అప్రమేయాన్ నిరామయాత్ । సర్వభూతాని జాతాని ప్రాకాశ్యానీవ తేజసః
రాఘవా, రూపరహితుడు, ఎవరూ కొలవలేని, ఎలాంటి వ్యాధిలేని శివుని నుండి అన్ని జీవులు పుట్టాయి. ఇవి వెలుగులోంచి ప్రకాశం వెలువడినట్లే.
రేఖావృన్దం యథా పర్ణే వీచిజాలం యథా జలే । కటకాది యథా హేమ్ని తథౌష్ణ్యాది యథానలే
ఎలా ఆకులో గీతలు, నీటిలో అలలు, బంగారంలో ఆభరణాలు, అగ్నిలో వేడి మొదలైనవి కనిపిస్తాయో,
తదతద్భావభూతం హి తథేదం భువనత్రయమ్ । తస్మిన్న్ ఏవ స్థితం తజ్జం తస్మాద్ ఏవ తద్ ఏవ చ
అదేవిధంగా, ఈ మూడు లోకాలు ఆ పరమాత్మతో ఒక్కటై కూడా వేరుగా కూడా ఉంటాయి. అవి ఆ పరమాత్మలోనే నిలిచి, దానిలోంచే పుట్టి, చివరికి అదే అవుతాయి.
స ఏష సర్వభూతానామ్ ఆత్మా బ్రహ్మేతి కథ్యతే । తస్మిఞ్ జ్ఞాతే జగజ్ జ్ఞాతమ్ అజ్ఞాతే ఽజ్ఞాతమ్ ఏవ తత్
అతడే అన్ని జీవుల ఆత్మ, బ్రహ్మం అని పిలవబడతాడు. ఆతని గురించి తెలిసినప్పుడు ఈ లోకం కూడా తెలిసినట్టే; తెలియనప్పుడు లోకం కూడా తెలియదు.
శాస్త్రసంవ్యవహారార్థం తస్యాస్య వితతాకృతేః । చిద్ బ్రహ్మాత్మేతి నామాని కల్పితాని కృతాత్మభిః
శాస్త్రాలు చెప్పడానికీ, లోకంలో మాట్లాడుకునేందుకు కూడా, అంతటా వ్యాపించిన ఆ పరమాత్మకు 'చైతన్యం', 'బ్రహ్మం', 'ఆత్మ' అనే పేర్లు జ్ఞానులు పెట్టారు.
విషయేన్ద్రియసంయోగే హర్షామర్షవివర్జితా । యైషా శుద్ధానుభూతిర్ హి సో ఽయమ్ ఆత్మా చిదవ్యయః
ఇంద్రియాలు విషయాలతో కలిసినప్పుడు ఆనందం, కోపం లేని శుద్ధమైన అనుభూతే ఈ ఆత్మ, అది చైతన్య స్వరూపం, నశించని దివ్యమైనది.
ఆకాశాతితరాచ్ఛాచ్ఛమ్ ఇదం తస్మింశ్ చిదాత్మని । స్వాభోగ ఏవ హి జగత్ పృథగ్వత్ ప్రతిబిమ్బతి
ఈ చైతన్యాత్మ ఆకాశాన్ని మించి, మరింత స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది. అందులోనే ఈ జగత్తు వేరుగా కనిపించినా, అది ఆ పరమాత్మ యొక్క ఆనందమే ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తుంది.
బుద్ధాస్ తద్వ్యతిరేకేణ లోభమోహాదయో ఽరితామ్ । యాన్త్య్ అథావ్యతిరేకేణ బుద్ధాస్ తస్మింస్ తదైవ తే
బుద్ధి ఆ పరమాత్మతో వేరుగా ఉన్నప్పుడు, లోభం, మోహం వంటి దురాశలు పుడతాయి. కానీ ఆ పరమాత్మతో ఏకత్వంగా ఉన్నప్పుడు, బుద్ధులు అంతా దానిలోనే లీనమై ఉంటాయి.
అదేహస్యైవ తే నామ నిర్వికల్పచిదాకృతేః । లజ్జాభయవిషాదాఖ్యః కుతో మోహస్ సముత్థితః
శరీరం లేని, ఏకరూపమైన చైతన్య స్వరూపుడైనవాడికి, లజ్జ, భయం, విషాదం అనే మోహం ఎలా పుడుతుంది?
అదేహో దేహజైర్ దోషైర్ లజ్జాదిభిర్ అసన్మయైః । కిం మూర్ఖ ఇవ దుర్బుద్ధే వికల్పైర్ అభిభూయసే
నీవు శరీరం లేని వాడివై, శరీరంతో కలిగే లజ్జా మొదలైన అసత్యమైన భావాలకు, మూర్ఖుడిలా ఎలా లోనవుతున్నావు?