నాభివాఞ్ఛతి న ద్వేష్టి దేహే కిఞ్చిత్ క్వచిత్ పుమాన్ । స్వస్థస్ తిష్ఠ నిరాశఙ్కం దేహవృత్తిమ్ ఉపాగతః
మనిషి తన శరీరంలో ఎప్పుడూ ఏదైనా కోరడు, ద్వేషించడు. నీవు ఎలాంటి ఆందోళన లేకుండా, శరీర ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ, నీలోనే స్థిరంగా ఉండు.
భవిష్యద్గ్రామకగ్రామ్యకార్యే తిష్ఠసి నో యథా । చిత్తవృత్తిషు మా తిష్ఠ తథా తథ్యాత్మతాం గతః
భవిష్యత్తులోని ఊరు, పట్టణం విషయాల్లో మనం ఎలా మనసు పెట్టం, అలాగే నీవు నీ నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, మనసు ఆలోచనల్లో కూడా అలానే నిశ్చలంగా ఉండాలి.
యథా దేశాన్తరనరో యథా కాష్ఠం యథోపలః । తథైవ పశ్య చిత్తం త్వమ్ అచిత్తైవ యథాత్మతా
ఎలా పరదేశంలో ఉన్న మనిషి, లేదా మట్టికట్ట, లేదా రాయి భావం కలిగి ఉంటాయో, అలాగే నీవు నీ మనసును కూడా చైతన్యం లేని వస్తువుల్లా చూస్తూ, నీ నిజమైన స్వరూపంలో నిలవాలి.
యథా దృషది నాస్త్య్ అమ్బు యథామ్భస్య్ అనలస్ తథా । స్వాత్మన్య్ ఏవాస్తి నో చిత్తం పరమాత్మని తత్ కుతః
ఎలా రాయిలో నీరు ఉండదు, నీటిలో అగ్ని ఉండదు, అలాగే నీ స్వరూపంలో మనస్సు ఉండదు. పరమాత్మలో మనస్సు ఎక్కడుండగలదు?
ప్రేక్ష్యమాణం న యత్ కిఞ్చిత్ తేన యత్ క్రియతే క్వచిత్ । కృతం భవతి తన్ నేతి మత్వా చిత్తాతిగో భవ
ఏదివల్ల ఏదీ కనిపించదు, ఏదీ చేయబడదు, అది తెలుసుకుని నీవు మనస్సు దాటి ఉన్నవాడివని గ్రహించు.
అత్యన్తానాత్మభూతస్య చేచ్ చిత్తస్యానువర్తసే । పర్యన్తవాసినః కస్మాన్ న మ్లేచ్ఛస్యానువర్తసే
నీ మనసు అసలు నీది కాదు, అది నీవు కాదని తెలిసినా, దాన్ని ఎందుకు అనుసరిస్తున్నావు? అలా అయితే, ఊరికి చివరన ఉన్న పరాయివాడిని ఎందుకు అనుసరించవు?
నిరన్తరమ్ అనాదృత్య త్వమ్ ఆరాచ్ చిత్తపుక్కసమ్ । స్వస్థమ్ ఆస్స్వ నిరాశఙ్కం పఙ్కేనేవ కృతో జడః
మనసు కలుషితాన్ని ఎప్పుడూ పట్టించుకోకుండా, దూరంగా ఉంచి, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, మట్టిలో మునిగినవాడిలా నిశ్చలంగా నీలోనే స్థిరంగా ఉండిపో.
చిత్తం నాస్త్య్ ఏవ మే భూతం మృతమ్ ఏవాద్య వేతి చ । భవ నిశ్చయవాన్ భూత్వా శిలాపురుషనిశ్చలః
నాకు మనసు లేదు, అది పోయింది, ఈ రోజు చనిపోయినట్టే. నువ్వు కూడా నిశ్చయంగా, శిల్పంలా అచంచలంగా నిలబడిపో.
ప్రేక్షాయామ్ అస్తి నో చిత్తం తద్విహీనో ఽసి తత్త్వతః । తత్ కిమర్థమ్ అనర్థేన తదర్థేన కదర్థ్యసే
పరిశీలనలో మనసు కనిపించదు, నిజంగా నువ్వు దానితో సంబంధం లేని వాడివి. అప్పుడు ఎందుకు అర్థం లేని విషయాలకు, దాని కారణంగా కలిగే బాధలకు నువ్వు బాధపడుతున్నావు?
అసతా చిత్తయక్షేణ యే ఽథవాతివశీకృతాః । తేషాం పేలవబుద్ధీనాం చన్ద్రాద్ అశనిర్ ఉత్థితా
అసత్యమైన మనస్సు అనే పాశానికి లోనై, దుర్బలమైన బుద్ధి కలిగినవారికి, చంద్రుని నుండి వజ్రాయుధం వచ్చిందన్నట్లు, అనర్థాలు కలుగుతాయి.
చిత్తం దూరే పరిత్యజ్య యో ఽసి సో ఽసి స్థిరో భవ । భవ భావనయా ముక్తో యుక్త్యా పరమయాన్వితః
మనస్సును దూరంగా వదిలేసి, నీవెవరో ఆ స్థితిలో నిలబడిపో. ధ్యానం ద్వారా, అత్యుత్తమమైన వివేకంతో, బంధనాల నుండి విముక్తుడవు.
అసతో యే ఽనువర్తన్తే చేతసో ఽసత్త్వరూపిణః । వ్యోమకాననకర్మైకనీతకాలాన్ ధిగ్ అస్తు తాన్
అసత్యమైన, స్థిరతలేని మనస్సును అనుసరించే వారు, ఆకాశం అడవుల్లో వ్యర్థమైన పనుల్లో కాలం గడిపేవారు, వారు నిందించబడతారు.
వ్యపగలితమనా మహానుభావో భవ భవపారమ్ ఉపాగతామలాత్మా । సుచిరమ్ అపి విచారితం న లబ్ధమలమ్ అలమ్ ఆత్మని మానసాత్మ కిఞ్చిత్
మనస్సు లయమైనవాడవై, మహాత్ముడవై, జన్మమరణాల సముద్రాన్ని దాటి, నిర్మలాత్ముడవు. ఎంతకాలమైనా విచారించినా, మనస్సులో ఏ మలినత కూడా కనబడదు.
నాభినన్దతి సమ్ప్రాప్తం నాప్రాప్తమ్ అభిశోచతి । కేవలం విగతాశఙ్కస్ సమ్ప్రాప్తమ్ అనువర్తతే
వచ్చినదానిలో ఆనందించడు, రాని దానికోసం బాధపడడు. ఎలాంటి ఆందోళన లేకుండా, వచ్చినదాన్ని నిశ్చలంగా అనుసరిస్తాడు.
త్వయాపి రాఘవ జ్ఞాతం జ్ఞాతవ్యమ్ అఖిలాన్తరమ్ । మన్యే తే సర్వకార్యేభ్యో వాసనాస్ తనుతాం గతాః
రాఘవా, నీవు తెలిసినదంతా తెలుసుకున్నావు. నీకు అన్ని పనుల పట్ల ఆకాంక్షలు చాలా తగ్గిపోయాయని నేను అనుకుంటున్నాను.
శరీరాతీతవృత్తిస్ త్వం శరీరస్థో ఽథవా భవ । మా గాశ్ శోకం చ హర్షం చ త్వమ్ ఆత్మా విగతామయః
నీవు శరీరానికి అతీతంగా ఉండొచ్చు, లేక శరీరంలోనే ఉండొచ్చు. నీవు శోకానికీ, ఆనందానికీ లోనవ్వకూడదు. నీవు వ్యాధులేని ఆత్మవే.
త్వయ్య్ ఆత్మని స్థితే స్వచ్ఛే సర్వగే సతతోదితే । కుతో దుఃఖసుఖే రామ కుతో మరణజన్మనీ
రామా, నీలో స్వచ్ఛమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించిన, ఎప్పుడూ ప్రకాశించే ఆత్మ నిలిచినప్పుడు, అక్కడ దుఃఖం, సుఖం, మరణం, జననం ఎలా ఉంటాయి?
అబన్ధుర్ అపి కస్మాత్ త్వం బన్ధుదుఃఖాని శోచసి । అద్వితీయే స్థితే హ్య్ అస్మిన్ బాన్ధవాః క ఇవాత్మని
నీకు బంధువులు లేనప్పుడు, బంధువుల బాధలకోసం ఎందుకు విచారిస్తున్నావు? ఈ జగత్తులో ఒక్కటే ఆత్మ ఉన్నప్పుడు, ఆత్మలో బంధువులు ఎవరు?
దృశ్యతే కేవలం దేహపరమాణుచయః పరమ్ । దేశకాలాన్యతాపత్తేర్ నాత్మోదేతి న లీయతే
మనకు కనబడేది కేవలం ఈ శరీరంలోని అణువుల సముదాయం మాత్రమే. దేశం, కాలం, భేదం వల్లే ఇవన్నీ కనిపిస్తున్నాయి కాని, ఆత్మ ఎప్పుడూ neither పుట్టదు, nor నశించదు.
అవినాశో ఽపి కస్మాత్ త్వం వినశ్యామీతి శోచసి । అమృత్యువశిని స్వచ్ఛే వినాశః క ఇవాత్మని
నీవు నశించని వాడివి, అయినా 'నేను నశించిపోతున్నాను' అని ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? మరణం తాకని, నిర్మలమైన ఆత్మలో నాశనం ఎక్కడ ఉంటుంది?
ఘటే కపాలతాం యాతే ఘటాకాశో న నశ్యతి । యథా తథా శరీరే ఽస్మిన్ నష్టే త్వం న వినశ్యసి
ఒక మట్టికుండి పగిలిపోయినప్పుడు, ఆ కుండిలో ఉన్న ఆకాశం నశించదు. అలాగే, ఈ శరీరం పోయినప్పుడు నువ్వు నశించవు.
మృగతృష్ణాతరఙ్గిణ్యాం క్షీణాయాం నాతపో యథా । వినశ్యతి తథా దేహే నష్టే నాత్మా వినశ్యతి
మృగతృష్ణ వలయాలు ఎండిపోయినప్పుడు వేడి మిగలదు కదా, అలాగే శరీరం నశించినప్పుడు ఆత్మ నశించదు.
వాఞ్ఛైవోదేతి తే కస్మాద్ భ్రాన్తిర్ అన్తర్ నిరర్థికా । అద్వితీయో ద్వితీయం తత్ కిం వస్త్వ్ ఆత్మాభివాఞ్ఛతు
ఈ కోరిక నీలో ఎందుకు కలుగుతోంది? ఈ లోపలి మాయా అర్థం లేని భ్రమ మాత్రమే. ఏకైకమైన ఆత్మకి తనకు తప్ప మరేదైనా కోరిక ఎలా కలుగుతుంది?
శ్రవ్యం స్పృశ్యం తథా దృశ్యం రమ్యం ఘ్రేయం చ రాఘవ । న కిఞ్చిద్ అస్తి జగతి వ్యతిరిక్తం యద్ ఆత్మనః
ఓ రాఘవ, వినిపించేది, తాకేది, కనిపించేది, ఆనందంగా అనిపించేది, వాసన వచ్చేది—ఇవి అన్నీ ఈ లోకంలో ఆత్మకు వేరుగా ఏదీ లేదు.
సర్వశక్తావ్ ఇమాస్ తస్మిన్న్ ఆత్మన్య్ ఏవాఖిలాస్ స్థితాః । శక్తయో వితతే వ్యక్తే ఆకాశ ఇవ శూన్యతాః
ఈ శక్తులన్నీ ఆత్మలోనే నిలిచి ఉంటాయి; అవి వ్యాపించి, వ్యక్తమయ్యే సమయంలో, ఆ శక్తులు ఆకాశంలో ఖాళీదనం లాగానే ఉంటాయి.
చిత్తాద్ రాఘవ రూఢేయం త్రిలోకీలలనోదరే । త్రివిధేన క్రమేణేహ జనతా జనితభ్రమా
రాఘవా, మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ మూడు లోకాలూ దాని గర్భంలోనే కనిపిస్తాయి. మూడు విధాలుగా, ఇక్కడ ప్రజలు ఈ లోకంలో మాయలో పడిపోతారు.
మనఃప్రశమనే సిద్ధే వాసనాక్షయనామని । కర్మక్షయాభిధానే చ మాయేయం ప్రవినశ్యతి
మనస్సు శాంతించిపోతే, అంటే వాసనలు నశించిపోతే, కర్మలు కూడా అంతమయ్యే సమయానికి, ఈ మాయ పూర్తిగా నశిస్తుంది.
సంసారోగ్రారఘట్టే ఽస్మిన్ యా దృఢా యన్త్రవాహినీ । రజ్జుస్ తాం వాసనామ్ ఏతాం ఛిన్ద్ధి రాఘవ యత్నతః
ఈ భయంకరమైన సంసార యంత్రంలో దాన్ని నడిపించే బలమైన తాడు వాసన. రాఘవా, ఆ వాసన అనే తాడును నీవు శ్రద్ధతో తెంచు.
అపరిజ్ఞాయమానైషా మహామోహప్రదాయినీ । పరిజ్ఞాతా త్వ్ అనన్తాఖ్యసుఖదా బ్రహ్మగామినీ
ఈ వాసనను గుర్తించకపోతే అది గొప్ప మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. కానీ దీనిని తెలుసుకుంటే, అది అనంతమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, పరబ్రహ్మం వైపు నడిపిస్తుంది.
ఆగతా బ్రహ్మణో భుక్త్వా సంసారమ్ ఇహ లీలయా । పునర్ బ్రహ్మైవ సంస్మృత్య బ్రహ్మణ్య్ ఏవ విలీయతే
బ్రహ్మం నుండి వచ్చి, ఈ లోకజీవితాన్ని ఆటగా అనుభవించి, మళ్లీ బ్రహ్మాన్ని గుర్తు చేసుకుని, చివరికి బ్రహ్మంలోనే లయమవుతాడు.