ప్రతిభాసవశాద్ ఏవ సర్వం విపరివర్తతే । క్షణః కల్పత్వమ్ ఆయాతి కల్పశ్ చ భవతి క్షణః
ప్రతిభాస ప్రభావంతోనే అన్నీ మారిపోతుంటాయి. ఒక క్షణం యుగంలా మారిపోతుంది, యుగం క్షణంలా మారిపోతుంది.
విపర్యస్తమతిర్ జన్తుః కామ్ అవస్థాం న వాపతేత్ । బిభర్తి సింహతామ్ ఏణో వాసనావశతస్ స్వయమ్
మనసు తప్పుడు దారిలో నడిచే ప్రాణి ఎలాంటి స్థితిలోనైనా పడవచ్చు. వాసనల బలంతో, మృగం కూడా సింహంలా ప్రవర్తిస్తుంది.
విషభ్రమమదావిద్యామోహాహన్తాదయస్ సమాః । సర్వే చిత్తవిపర్యాసాత్ ఫలసమ్పత్తిహేతవః
విషం, మత్తు, మాయ, అజ్ఞానం, మోహం, అహంకారం ఇవన్నీ ఒకే విధంగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ మనస్సు తలకిందులవడం వల్లే కలుగుతాయి; ఇవే ఫలితాలకు కారణమవుతాయి.
కాకతలీయవచ్ చేతోవాసనావశతస్ స్వతః । సంవిశన్తి మహారమ్భా వ్యవహారాః పరస్పరమ్
కాకి తాటి పండు కథలా, మనస్సులోని వాసనల బలంతో గొప్ప ప్రయత్నాలు, పరస్పర వ్యవహారాలు తానే తానే కలుగుతుంటాయి.
వృత్తం ప్రాక్ పక్కణే రాజ్ఞః కస్యచిల్ లవణస్య యత్ । ప్రతిభాతం తద్ ఏతస్య సద్ వాసద్ వా మనోగతమ్
మునుపటి జన్మలో ఏ రాజు ఉప్పు అనుభవించినా, అది మంచి అయినా చెడు అయినా, మనస్సులో ఎలా ఊహించామో అలా మనకు కనిపిస్తుంది.
విస్మరత్య్ అపి విస్తీర్ణాం క్రియాం చేతఃకృతాం యథా । తథా కృతామ్ అప్య్ అకృతామ్ ఇతి స్మరతి నిశ్చితమ్
మనస్సు ఎంత పెద్ద పనులు చేసినా వాటిని మరిచిపోతుంది. అలాగే, చేయని పనులను కూడా చేసానని ఖచ్చితంగా గుర్తుంచుకుంటుంది.
తథాప్య్ అభుక్తవాన్ అస్మి భుక్తవాన్ ఇతి వేత్తి హి । స్వప్నే దేశాన్తరగమశ్ చాకృతో ఽప్య్ అవబుధ్యతే
అలాగే, "నేను తిన్నాను" లేదా "తినలేదు" అని మనసులో అనిపిస్తుంది. కలలో మనం నిజంగా వెళ్లకపోయినా దూర దేశాలకు వెళ్లినట్లు అనుభూతి కలుగుతుంది.
విన్ధ్యపుక్కసక్తగ్రామవ్యవహారో ఽయమ్ ఈదృశః । ప్రతిభాసాగతస్ తస్య స్వప్నే పూర్వకథా యథా
వింధ్య, పుక్కస గ్రామాలతో జరిగిన ఈ పరిచయం కూడా ఇలానే ఉంది. అది కలలో కనిపించినట్టు, గతంలో జరిగిన కథలు మనసులో మెదిలినట్టు కలుగుతుంది.
అథ వా లవణేనాశు దృష్టో యస్ స్వప్నవిభ్రమః । స ఏవ సంవిదం ప్రాప్తో విన్ధ్యపుక్కసచేతసః
లవణుడు కలలో చూసిన భ్రమ ఎలా త్వరగా కలిగిందో, అదే ఇప్పుడు వింధ్య, పుక్కసల మనస్సులోకి వచ్చి చేరింది.
విన్ధ్యపుక్కససంవిద్ వారూఢా పార్థివచేతసి । యథా బహూనాం సదృశం వచనం నామ చాననమ్
వింధ్యుడు, పుక్కసుడు అనే వారి జ్ఞానం రాజకుమారుని మనసులో పుట్టింది. ఇది ఎలా అంటే, అనేక మందిలో మాటలు, ముఖాలు ఒకేలా కనిపించడంలా.
తథా స్వప్నో ఽపి భవతి కాలో దేశః క్రియాపి చ । వ్యవహారగతేస్ త్వ్ అస్యాస్ సత్తాస్తి ప్రతిభాసతః
అదే విధంగా, కలలో కూడా ఒక సమయం, ఒక చోటు, కొన్ని చర్యలు ఉంటాయి. ఆ కలలో జరిగే విషయాల ద్వారా అది ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.
సత్తా సర్వపదార్థానాం నాన్యా సంవేదనాద్ ఋతే । సంవేదనే ఽన్తర్ ఆభాతి విచిత్రా సర్గసన్తతిః
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువుల ఉనికీ అనుభూతి తప్ప మరొకటి కాదు. ఆ అనుభూతిలోనే ఈ రకరకాల సృష్టి వరుసగా కనిపిస్తుంది.
భూతభవ్యభవిష్యత్స్థా తరుబీజే తరుర్ యథా । తస్యాస్ సత్త్వమ్ అసత్త్వం చ న సన్ నాసద్ ఇతి స్థితమ్
ఎలా చెట్టు తన విత్తనంలో గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు రూపాల్లో ఉంటుంది, అలాగే దాని ఉనికీ, లేనిపోవడమూ — అవి ఏదీ పూర్తిగా ఉండదు, పూర్తిగా ఉండదూ కాదు.
సత్ సద్ ఏవ హి సంవిత్తేర్ అసంవిత్తేర్ న సన్మయమ్ । నావిద్యా విద్యతే కిఞ్చిత్ తైలాది సికతాస్వ్ ఇవ
జ్ఞానంలో ఉన్నది నిజంగా సత్యమే; అవిజ్ఞానంలో ఏదీ సత్యస్వరూపంగా ఉండదు. అజ్ఞానం అసలు ఉండదు, ఇసుకలో నూనె ఉండనట్టే.
హేమ్నః కిం కటుకత్వం తద్ అన్యత్ స్యాద్ ధేమతాం వినా । అవిద్యయాత్మనో ఽచ్ఛస్య సమ్బన్ధో నోపపద్యతే
బంగారం ఎప్పుడైనా చేదుగా ఉంటుందా? అలా అయితే అది బంగారం కాదు. స్వచ్ఛమైన ఆత్మకు అజ్ఞానంతో ఎలాంటి సంబంధమూ ఉండదు.
సమ్బన్ధస్ సదృశానాం యస్ స స్ఫుటస్ సో ఽనుభూతిదః । జతుకాష్ఠాదిసమ్బన్ధో యస్ స నో సమయోర్ అతః
ఒకే విధమైన వాటి మధ్య ఉన్న సంబంధం స్పష్టంగా అనుభూతిని ఇస్తుంది. కానీ జతుకతో చెక్క మధ్య ఉన్నట్టు భిన్నమైన వాటి మధ్య సంబంధం ఉండదు, అలాగే ఆత్మకు అజ్ఞానంతో సంబంధం లేదు.
నాన్యోఽన్యానుభవాత్మాసౌ తద్ ఏకాస్పదమాత్రకమ్ । పరమార్థమయం సర్వం యదా తేనోపలాదయః
ఒకటి మరొకదాన్ని అనుభవించే ఆత్మ లేదు; అన్నీ ఒకే ఆధారంగా ఉంటాయి. ఈ సర్వం పరమార్థ స్వరూపమే, అందుకే అన్ని భేదాలు దానిలో నుంచే ఉద్భవిస్తాయి.
చితా సమభిచేత్యన్తే సమ్బన్ధవశతస్ సమాత్ । యదా చిన్మాత్రసన్మాత్రమయాస్ సర్వే జగద్గతాః
అవగాహన అనుసంధాన శక్తితో తనను తాను అనేకంగా భావిస్తుంది. కానీ, ఈ లోకంలోని అన్నీ కూడా నిత్యమైన చైతన్యంతో, సత్యంతోనే నిండిపోయి ఉంటాయి.
భావాస్ తదా విభాన్త్య్ ఏతే మిథస్ స్వానుభవస్థితౌ । న సమ్భవతి సమ్బన్ధో విషమాణాం నిరన్తరః
అప్పుడు ఈ భూతాలు ఒక్కొక్కటి తమ అనుభవంలో స్థిరంగా కనిపిస్తాయి. కానీ, పరస్పరం భిన్నమైన వాటికీ ఎప్పటికీ అనుసంధానం ఉండదు.
న పరస్పరసమ్బన్ధాద్ వినానుభవనం మిథః । సదృశే సదృశం వస్తు క్షణాద్ గత్వైకతామ్ అలమ్
పరస్పర అనుసంధానం లేకుండా ఒకదానికొకటి అనుభవించటం జరగదు. ఒకే విధమైనవి కలిసినప్పుడు వెంటనే ఏకత్వాన్ని పొందుతాయి.
రూపమ్ ఆస్ఫారయత్య్ ఏకమ్ ఏకత్వాద్ ఏవ నాన్యథా । చిచ్ చితా మిలితా దృశ్యరూపయోదేతి చేతనమ్
ఒక రూపం ఏకత్వం వల్లే వెలుగులోకి వస్తుంది, వేరేలా కాదు. చైతన్యంతో అవగాహన కలిసినప్పుడు, చూడబడే రూపం జ్ఞానంగా ప్రబలుతుంది.
జడం జడేన మిలితం జడం సమ్పద్యతే ఘనమ్ । న చ చిజ్జడయోర్ ఐక్యం వైలక్షణ్యాత్ క్వచిద్ భవేత్
జడమైనది జడంతో కలిసినప్పుడు, అది మరింత గాఢమైన జడత్వంగా మారుతుంది. కానీ, చైతన్యం మరియు జడత్వం వేర్వేరు గుణాలు కలవని కారణంగా, వాటిద్దరికీ ఎక్కడా ఏకత్వం కలగదు.
చిజ్జడౌ చేత్ స్త ఏకత్ర న తౌ సమ్మిలతః క్వచిత్ । చిన్మయత్వాచ్ చిదాలేహే చిదాలేహేన వేదనమ్
చైతన్యం మరియు జడత్వం ఒకేచోట ఉన్నా, అవి నిజంగా కలిసిపోవు. ఎందుకంటే చైతన్యం అనేది జ్ఞానం స్వరూపం, జ్ఞానం ఎప్పుడూ చైతన్యంనుంచే ఉద్భవిస్తుంది.
దారుపాషాణభేదానాం న తు హ్య్ ఏతే చిదాత్మకాః । పదార్థో హి పదార్థేన పరిణమ్యానుభూయతే
చెక్క మరియు రాయి వేర్వేరు స్వభావాలు కలవి, అవి చైతన్య స్వరూపాలు కావు. ఒక వస్తువు మరొక వస్తువుతోనే మార్పు చెందుతుంది, అనుభవించబడుతుంది.
జిహ్వయేవ రసస్ సా చ సజాతీయోదయా చలా । ఐక్యం చ విద్ధి సమ్బన్ధం నాస్త్య్ అసారససారయోః
ఎలాగైతే రుచి నాలుకతోనే గ్రహించబడుతుందో, అదే విధంగా, ఒకే స్వభావం కలిగిన వాటి మధ్యే సంబంధం ఉంటుంది. అసారమైనది మరియు సారమైనది కలిసే అవకాశం లేదు అని తెలుసుకో.
జడచేతనయోస్ తేన నోపలాది జడం మతమ్ । చిద్ ఏవోపలకుడ్యాదిరూపిణీ మిలితా చితా
అజ్ఞానమైనది, చైతన్యమైనదిగా రెండింటి మధ్య ఏకత్వం కలగదు. జడమని భావించేది కూడా, రాళ్లు, గోడలు మొదలైన రూపాల్లో చైతన్యమే చైతన్యంతో కలిసినట్టు కనిపిస్తుంది.
ఏకీభావం గతా ద్రష్టృదృశ్యాది కురుతే భ్రమమ్ । కాష్ఠోపలాద్య్ అశేషం హి పరమార్థమయం యదా
ఒకటిగా మిళితమైనప్పుడు, చూసేవాడు, చూసేది మొదలైనవి కలిసిపోయి మాయగా అనిపిస్తాయి. కలప, రాళ్లు మొదలైన ప్రతిదీ పరమార్థ స్వరూపమే అయినప్పుడు,
తదాత్మనాన్తస్సమ్బద్ధం దృశ్యత్వేనోపలభ్యతే । సర్వం సర్వప్రకారాఢ్యమ్ అనన్తమ్ ఇవ యత్ తతమ్
అప్పుడు అది తనంతట తానే అనుసంధానమై, చూసేదిగా అనుభవించబడుతుంది. అన్ని విధాలా, అన్ని రూపాల్లో, అంతులేని విధంగా విస్తరించి ఉంటుంది.
విశ్వం సన్మాత్రమ్ ఏవైతద్ విద్ధి తత్త్వవిదాం వర । అసతాప్య్ అఙ్గ విశ్వేన విశ్వలక్షశతభ్రమైః
నిజాన్ని తెలుసుకునే వారిలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, ఈ జగత్తు కేవలం సత్త్వమే అని తెలుసుకో. అసత్యమైనదీ, ఓ ప్రియమా, అనేక రూపాల మాయ వల్ల జగత్తుగా అనిపిస్తుంది.
పూరితశ్ చిచ్చమత్కారో న చ కిఞ్చన పూరితమ్ । సఙ్కల్పనగరా నౄణాం మిథః పశ్యతి నో యథా
చైతన్యం ఆశ్చర్యంతో నిండినప్పుడు, వేరే ఏదీ నిజంగా నిండదు. మనుషుల ఊహల నగరం పరస్పరం కనిపించినా, అది నిజంగా ఉన్నట్టు కాదు.