ఈషద్విదన్ స్వయం చిత్త్వాద్ అన్యతామ్ ఇవ పశ్యతి । బుధ్యతే సర్గ ఇత్య్ ఏవ శమాచ్ ఛామ్యతి శాశ్వతమ్
చిన్న కదలికతో చైతన్యం వేరుగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. ఇదే సృష్టిగా తెలుసుకుంటారు. శాంతి ద్వారా అది మళ్లీ శాశ్వతమైన స్థితిలో లీనమవుతుంది.
సర్గస్ తు పరమార్థస్య సఞ్జ్ఞేత్య్ ఏవ వినిశ్చయః । న నాస్తి నాయమ్ అస్త్య్ అన్తర్ అమ్బరస్య యథామ్బరమ్
సృష్టి అనేది పరమార్థానికి పెట్టిన పేరు మాత్రమే అని నిర్ణయం. అది లోపల లేదు, బయట లేదు — ఆకాశంలో ఆకాశం ఉన్నట్టు కాదు.
చిత్త్వాత్ సర్గసమాపత్తిర్ అచిత్త్వాత్ సర్గసఙ్క్షయః । పరే పరమం సంశాన్తే హేమ్నీవ కటకభ్రమః
మనస్సు వల్ల సృష్టి ఉద్భవిస్తుంది; మనస్సు లేకపోతే సృష్టి అంతమవుతుంది. పరమమైన, పూర్తిగా శాంతమైన స్థితిలో, బంగారంలో కంకణాన్ని ఊహించుకున్నట్టు సృష్టి కూడా ఒక మాయ మాత్రమే.
సన్న్ ఏవ సర్గో ఽసర్గత్వమ్ ఏతి విత్త్వశమోదయే । అసత్ సత్తామ్ అవాప్నోతి స్వతస్ సంవేదనోదయే
సృష్టి ఉన్నట్టే ఉన్నా, స్వంతత్వ భావం పోయినప్పుడు అది సృష్టి కాదిగా మారుతుంది. ఆత్మజ్ఞానం ఉద్భవించినప్పుడు అసత్యం కూడా సత్యంగా మారిపోతుంది.
సంవేదనమ్ అహమ్భావసర్గసమ్భవసమ్భ్రమః । అసంవేదనమ్ ఆశాన్తం పరం విద్ధి న తజ్ జడమ్
అహంభావం కలిగి సృష్టి ఉద్భవించడమే జ్ఞానం. జ్ఞానం లేని స్థితి పూర్తిగా శాంతమైనది — అది జడత్వం కాదు అని తెలుసుకో.
నానేన సర్గో నానాయం జ్ఞాస్యైకాత్మా శివాత్మకః । పుస్తకర్మకృతా సేనా మృణ్మయీ శిల్పినాం యథా
ఈ సృష్టి అనేకంగా లేదు, అనేకత్వమూ లేదు; తెలుసుకునే వాడు ఒక్కడే, ఆయన శుభ స్వరూపుడే. ఇది మట్టి తోరణం చేసిన సైన్యం లాంటిది, అది పుస్తకంలోనో, శిల్పులు చేతితో చేసినట్లే ఉంటుంది.
ఇదం పూర్ణమ్ అనారమ్భమ్ అనన్తమ్ అనవోదయమ్ । పూర్ణే పూర్ణం పరాపూరైః పూర్వమ్ ఏవావతిష్ఠతే
ఇది సంపూర్ణమైనది, దీనికి ఆరంభం లేదు, అంతం లేదు, పుట్టుక కూడా లేదు. సంపూర్ణంలో మరొక సంపూర్ణత కలిసినా, మొదటి నుంచే అది స్థిరంగా ఉంటుంది.
యద్ అయం లక్ష్యతే సర్గస్ తద్ బ్రహ్మ బ్రహ్మణి స్థితమ్ । నభో నభసి విశ్రాన్తం శాన్తం శాన్తే శివం శివే
ఈ సృష్టి ఏదైతే కనిపిస్తుందో, అది బ్రహ్మమే, బ్రహ్మలోనే నిలిచిఉంటుంది. ఆకాశం ఆకాశంలోనే ఉండేలా, శాంతి శాంతిలోనే, శుభం శుభంలోనే నిలిచిఉంటుంది.
మకురప్రతిబిమ్బస్థే నగరే నగరం జనే । యథా దూరమ్ అదూరం చ తథేశే తదతత్క్రమః
కన్నడంలో ప్రతిబింబించిన నగరం, జనాలకు ఆ ప్రతిబింబంలోనే కనిపించడంలా, పరమేశ్వరునిలో దగ్గరదూరాలు, ఇది-అది అన్న భేదాలన్నీ ఆయనలోనే స్థిరంగా ఉంటాయి.
అసద్ అభ్యుత్థితం విశ్వం సద్ అప్య్ అభ్యుదితం సదా । ప్రతిభాసాత్ సదాభాసమ్ అవస్తుత్వాద్ అసన్మయమ్
ఈ జగత్తు అసత్యం నుంచి పుట్టింది. అది నిజంగా కనిపించినా, ఎప్పుడూ కేవలం ఒక భ్రమే. అది కేవలం ఒక ప్రతిబింబంలా ఉండి, వాస్తవంగా అసత్యమే.
ఆదర్శనగరాకారే మృగతృష్ణామ్బుభాస్వరే । ద్విచన్ద్రవిభ్రమాభాసే సర్గే ఽస్మిన్ కేవ సత్యతా
ఈ సృష్టి అద్దంలో పట్టణం కనిపించడంలా, మృగతృష్ణలో నీటి మెరుపులా, లేదా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా భ్రమతో ఉంది. ఇలాంటి లోకంలో నిజమైన వాస్తవం ఎక్కడ ఉంది?
మాయాచూర్ణపరిక్షేపాద్ యథా వ్యోమ్ని పురభ్రమః । తథా సంవిది సంసారస్ సారో ఽసారశ్ చ భాసతే
మాయా పొడి చల్లితే ఆకాశంలో ఊహా నగరం కనిపించడంలా, మనసులో కూడా సంసారం యొక్క సారం, అసారం రెండూ భ్రమగా కనిపిస్తాయి.
యావద్ విచారదహనేన సమూలదాహం దగ్ధా న జర్జరలతేవ బలాద్ అవిద్యా । శాఖాప్రతానగహనా గహనాని తావన్ నానావిధాని సుఖదుఃఖవనాని సూతే
విచారణ అనే అగ్ని ద్వారా మూలంతో కూడిన అవిద్యను పూర్తిగా కాల్చివేయకపోతే, ఆ అవిద్య దట్టమైన కొమ్మలు, పొదలతో ఎన్నో రకాల సుఖదుఃఖాల అరణ్యాలను సృష్టిస్తూనే ఉంటుంది.
హేమోర్మికాదివన్ మిథ్యా కచితాయాః క్షయోన్ముఖమ్ । త్వమ్ అహన్త్వమ్ అవిద్యాయాశ్ శృణు రాఘవ కీదృశమ్
ఓ రాఘవా, బంగారు అలల వలె అబద్ధంగా ఏర్పడిన అజ్ఞానం ఎలా క్రమంగా నశించిపోతుందో, 'నేను', 'నాది' అనే భావాలు ఎలా మాయమవుతాయో విను.
లవణో ఽసౌ మహీపాలస్ తదా దృష్ట్వా తథా భ్రమమ్ । ద్వితీయే దివసే గన్తుం ప్రవృత్తస్ తాం మహాటవీమ్
ఆ రాజు లవణుడు, అలా అయోమయం చూశాక, రెండవ రోజు ఆ మహావనంలోకి వెళ్లేందుకు బయలుదేరాడు.
యత్ తద్ దృష్టం మయా దుఃఖమ్ అరణ్యానీం స్మరామి తామ్ । చిత్తాదర్శగతా చిత్త్వాత్ కదాచిల్ లభ్యతే చ సా
ఆ అడవిలో నేను చూసిన బాధ ఇప్పటికీ గుర్తొస్తుంది; అది మనసు అద్దంలో అప్పుడప్పుడు కనిపిస్తుంది, కొన్నిసార్లు అనుభూతి కూడా అవుతుంది.
ఇతి నిశ్చిత్య సచివైస్ స యయౌ దక్షిణాపథమ్ । పునర్ దిగ్విజయాయైవ ప్రాప విన్ధ్యమహీధరమ్
అలా మంత్రులతో కలిసి నిర్ణయించుకుని, అతడు దక్షిణ దిశగా ప్రయాణమయ్యాడు; మళ్లీ దిక్విజయానికి వింద్యపర్వతాలను చేరుకున్నాడు.
పూర్వదక్షిణపాశ్చాత్యమహార్ణవతటస్థలీమ్ । బభ్రామ కౌతుకాత్ సర్వాం వ్యోమవీథీమ్ ఇవోష్ణరుక్
ఆతడు ఆసక్తితో తూర్పు, దక్షిణ, పడమర వైపులా ఉన్న మహాసముద్ర తీరప్రాంతమంతా సూర్యుడు ఆకాశంలో ప్రయాణించే మార్గంలా తిరిగాడు.
అథైకస్మిన్ ప్రదేశే తాం భిత్తావ్ ఇవ పురోగతామ్ । దదర్శోగ్రామ్ అరణ్యానీం పరలోకమహీమ్ ఇవ
ఒక చోట, తన ముందుగా ఉన్న ఆ అడవిని గోడలా, పరలోక భూమిలా చూశాడు.
సర్వత్ర విహరంస్ తాంస్ తాన్ వృత్తాన్తాన్ సకలాన్ అపి । దృష్టవాన్ దృష్టవాంశ్ చైవ జ్ఞాతవాంశ్ చ విసిస్మయే
అతడు ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతూ, అక్కడ జరిగిన అన్ని సంఘటనలను చూశాడు, గ్రహించాడు, వాటిని తెలుసుకుని ఆశ్చర్యపోయాడు.
తాన్ పరిజ్ఞాతవాంశ్ చాసీద్ వ్యాధాన్ పుక్కసజాన్ పురః । విస్మయాకులయా బుద్ధ్యా భూయో బభ్రామ సమ్భ్రమీ
ఆయన తన ముందున్న వ్యాధులను, పుక్కసులను కూడా గుర్తించాడు. ఆశ్చర్యంతో నిండిన మనసుతో మరింత అయోమయంగా తిరిగాడు.
అథ ప్రాప మహాటవ్యాః పర్యన్తే ధూమధూసరమ్ । తమ్ ఏవ గ్రామకం యస్మిన్ సో ఽభవత్ పుష్టపుక్కసః
అతడు పొగతో, దుమ్ముతో నిండిన ఆ మహా అటవీ చివరికి చేరి, తాను ఒకప్పుడు బాగా జీవించిన పుక్కసుల గ్రామానికే వచ్చాడు.
తత్రాపశ్యజ్ జనాంస్ తాంస్ తాంస్ స్త్రియస్ తాస్ తాః కుటీరికాః । తాన్ ఆరామాఞ్ జలాధారాంస్ తాంస్ తాంశ్ చ వసుధాతటాన్
అక్కడ అతడు ఆ మనుష్యులను, ఆ మహిళలను, ఆ చిన్న గుడిసెలను, ఆ తోటలను, ఆ నీటి ప్రవాహాలను, ఆ పొలాలను చూశాడు.
తం చాకాణ్డపరిభ్రంశం తాన్ వృక్షాంస్ తాన్ వృతివ్రజాన్ । తాంస్ తథైవ సముద్దేశాంస్ తద్వృత్తాన్తైకలాఞ్ఛితాన్
అతడికి అక్కడ అకస్మాత్తుగా జరిగిన నాశనం, ఆ చెట్లు, ఆ పశువుల మందలు, అక్కడ జరిగిన సంఘటనల గుర్తులు ఉన్న ఆ ప్రదేశాలు కనిపించాయి.
అన్యాసు వృద్ధాసు సబాష్పనేత్రాస్వ్ ఆర్త్యాభియుక్తాసు చ వర్ణయన్తీ । అకాలకాన్తారవిశీర్ణబన్ధుదుఃఖాన్య్ అసఙ్ఖ్యాని సఖీ సఖీషు
ఇంకొన్ని చోట్ల కన్నీరు తడిసిన కన్నులతో, దుఃఖంతో బాధపడుతున్న వృద్ధ మహిళల్లో, ఒక సఖి మరో సఖికి అడవి లోకాలంలో అకారణంగా ప్రాణాలు పోయిన బంధువుల అనంతమైన బాధలను వివరించేది.
వృద్ధా ప్రవృద్ధోజ్జ్వలబాష్పానేత్ర కన్థావృతా శుష్కకుచా కృశాఙ్గీ । అవగ్రహోగ్రాశనిదగ్ధదేశే తత్రాన్తరాన్తా పరిరోదితీయమ్
వృద్ధురాలు, తీవ్రమైన దుఃఖంతో కన్నీళ్లు కళ్లు నిండిపోతూ, గొంతు ఆగిపోతూ, వక్షోజాలు ఎండిపోయి, శరీరం బలహీనమై, ఆ బాధాగ్నిలో కాలిన చోట మధ్యలో ఏడుస్తూ ఉంది.
హా పుత్ర పుత్రావృతసర్వగాత్ర దినత్రయాభోజనజర్జరాఙ్గ । కృత్తేశునా చర్మణి జీర్ణదేహాత్ కథం క్వ ముక్తా భవతాసవస్ తే
అయ్యో నా కుమారుడా! మూడు రోజులు ఆహారం లేక శరీరం బలహీనమై, గాయాలతో నిండిపోయిన నా శరీరాన్ని చూస్తూ, నీ ప్రాణం ఆ చీలిన, కుళ్లిపోయిన శరీరం నుంచి ఎక్కడ, ఎలా పోయిందో నాకు అర్థం కావడం లేదు.
తాలీలతాలమ్బనమ్ అమ్బుదార్ద్రదన్తాన్తరస్థారుణసత్ఫలస్య । స్మరామి గుఞ్జాఫలదామహేతోః పురస్ స్వవధ్వా రసహాసినస్ తే
నీ భార్యతో కలిసి తీపిగా నవ్వుతూ, తడిగా ఉన్న పళ్ళ మధ్య పండును పట్టుకుని, తాళిపండు ఊగుతూ ఆడిన రోజుల్ని, గుంజపళ్ళ దండను వేసుకున్న దృశ్యాన్ని నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
కదమ్బజమ్బీరలవఙ్గగుఞ్జకుఞ్జాన్తర్ అత్రస్తతరత్తరక్షోః । పశ్యామి పుత్రస్య కదా ను భూయో భయఙ్కరాణ్య్ ఆప్లుతివల్గితాని
కదంబ, జంబీర, లవంగ, గుంజ చెట్ల మధ్య అడవిలో, అడవి జంతువులు తిరిగే ఆ భయంకరమైన ప్రదేశాల్లో, నా కుమారుడు మళ్లీ ఎప్పుడు ఆనందంగా దూకుతూ, ఆడుతూ కనిపిస్తాడో అని ఆశగా చూస్తున్నాను.
న తాని తామ్బూలవిలాసినీనాం ముఖేషు శోభలలితాని సన్తి । తమాలనీలే చిబుకైకదేశే సుతస్య యాన్య్ ఆస్యగతామిషస్య
ఆ తాంబూలాన్ని ముద్దుగా నమిలే స్త్రీల పెదవులపై అలాంటి ఆకర్షణీయమైన ముద్రలు ఉండవు. అవి నా కుమారుని నీలిరంగు చెంపపై కనిపించాయి, అతను తిన్న మాంసం వల్ల వచ్చినవి.