తే హి ధీరాస్ సురాజానో దశాస్వ్ ఆసు జయన్తి తే । తృణాయతే తు దిగ్దన్తిఘటాభటపరాజయః
అటువంటి ధీరులు, మంచి రాజులు, ఈ స్థితుల్లో ఎప్పుడూ విజయం సాధిస్తారు. వారికైతే యుద్ధానికి వచ్చిన ఏనుగుల సైన్యాల పరాజయం కూడా గడ్డి లాంటిదే.
ఏతాసు భూమిషు జయన్తి హి యే మహాన్తో వన్ద్యాస్ త ఏవ హి జితేన్ద్రియశాత్రవాస్ తే । సమ్రాడ్ విరాడ్ అపి చ యత్ర తృణాయతే తత్ స్ఫారం పదం ఝగితి తే సమవాప్నువన్తి
ఈ స్థితుల్లో విజయం సాధించిన గొప్పవాళ్లే నిజంగా పూజించదగినవారు. వారు ఇంద్రియాలను జయించారు. సామ్రాట్, విశ్వాధిపతి పదవులు కూడా వారికి తక్కువగానే కనిపిస్తాయి. వారు ఆ పరమ పదాన్ని త్వరగా పొందుతారు.
ఊర్మికాసంవిదా హేమ యథా విస్మృత్య హేమతామ్ । విరౌతి నాహం హేమేతి వృథాత్మాహన్తయా తథా
బంగారు ఆభరణం తన బంగారుగా ఉన్న స్వభావాన్ని మరిచి, 'నేను బంగారం' అని అహంకారంతో అరవదు కదా, అలాగే ఆత్మ భావన కూడా అర్థం లేని అహంకారంతో ప్రబలదు.
ఊర్మికాసంవిదుదయః కథం హేమ్నో మహామునే । అహమ్భావాత్మక ఇతి యథావద్ బ్రూహి మే ప్రభో
మహామునివరా, బంగారం నుండి అలంకారంగా అవగాహన ఎలా కలుగుతుంది? ప్రభూ, ఈ 'నేను' అనే భావం ఎలా పుడుతుంది, దయచేసి నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి.
సత ఏవాగమాపాయౌ ప్రష్టవ్యౌ నాసతస్ సదా । అహన్త్వమ్ ఊర్మికాత్వం చ సతీ తు న కదాచన
నిజంగా ఉన్నదానికి మాత్రమే ఉద్భవం, లయ ఉండగలవు; అసత్యానికి ఎప్పుడూ ఉనికి ఉండదు. 'నేను' అనే భావం, అలంకార స్వరూపం కూడా నిజంగా ఎప్పుడూ ఉండవు.
హేమ దేహ్య్ ఊర్మికాత్వం త్వం గృహాణేత్య్ ఉదితే యది । తద్ దీయతే సోర్మికేణ తత్ తద్ అస్తి న సంశయః
ఓ బంగారం, నువ్వు అలంకారంగా మారు అని చెప్పినప్పుడు, అది అలంకారంగా తయారైతే, అది నిజంగా అలంకారంగా ఉంటుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం చేత్ తత్ ప్రభో ఽత్ర స్యాద్ ఊర్మికాత్వం తు కీదృశమ్ । అనయైవార్థవిచ్ఛిత్త్యా జ్ఞాస్యామి బ్రహ్మణో వపుః
ప్రభూ, ఇది నిజమైతే, అలంకారంగా మారడం ఎలా జరుగుతుంది? ఈ విషయాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకుంటే, పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని కూడా గ్రహించగలను.
రూపం రాఘవ నీరూపమ్ అసతశ్ చేన్ నిరూప్యతే । తద్ వన్ధ్యాతనయాకారగుణాన్ మే త్వమ్ ఉదాహర
ఓ రాఘవా, రూపం లేని అసత్యానికి ఏదైనా రూపం ఉందని ఊహిస్తే, వంద్యురాలి కుమారుడికి ఉన్న లక్షణాలు, పనులు కూడా నీవు నాకు వివరించవచ్చు.
ఊర్మికాత్వం ముధా భ్రాన్తిర్ మాయేవాసత్స్వరూపిణీ । రూపం తద్ ఏతద్ ఏవాస్యాః ప్రేక్షితా యన్ న దృశ్యతే
అలజడికి అల అని భావించడం ఒక అపోహ మాత్రమే. ఇదే మాయ స్వభావం — అసత్యమైనది నిజంగా కనిపిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది, కాని అది నిజంగా కనిపించదు.
మృగతృష్ణామ్భసి ద్వీన్దావ్ అహన్తారుచకాదిషు । ఏతావద్ ఏవ రూపం యత్ ప్రేక్ష్యమాణం న లక్ష్యతే
మృగతృష్ణలోని నీటిలో, రెండు చంద్రుల్లో, అహంకారపు మెరుపులో — ఇవన్నీ చూస్తే కనిపించే రూపం వాస్తవంగా పట్టుకోలేనిది.
యశ్ శుక్తౌ రజతాకారం ప్రేక్షతే రజతస్య సః । న సమ్ప్రాప్నోత్య్ అణుమ్ అపి కణం క్షీణమ్ అపి క్వచిత్
ఒకరు శంఖులో వెండిపొర కనిపించిందని భావించినా, ఎప్పుడూ ఎక్కడా, ఒక్క చిన్న తణుకు అయినా వెండి దాన్ని పొందలేడు.
అపర్యాలోచనేనైవ సద్ ఇవాసద్ విరాజతే । యథా శుక్తౌ రజతతా జలం మరుమరీచిషు
మనసుతో బాగా పరిశీలించకపోతే, అసత్యం కూడా సత్యంలా కనిపిస్తుంది. ఇది పుప్పొడి లో వెండి కనిపించడంలా, ఎడారిలో నీటి మాయ కనిపించడంలా ఉంటుంది.
యన్ నాస్తి తస్య నాస్తిత్వం ప్రేక్ష్యమాణం ప్రకాశతే । అప్రేక్ష్యమాణం స్ఫురతి మృగతృష్ణాస్వ్ ఇవామ్బుధీః
ఏది లేనిదో దాని లేనితనం మనం గమనిస్తే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. గమనించకపోతే అది మృగతృష్ణలో నీరు మెరుస్తున్నట్టు కనిపిస్తుంది.
అసద్ ఏవ చ తత్ కార్యకరం భవతి చ స్థిరమ్ । బాలానాం మరణాయైవ వేతాలభ్రాన్తిసఙ్గమః
అసత్యమైనది కూడా కొంతకాలం కారణంగా, స్థిరంగా ఉన్నట్టు అనిపించవచ్చు. కానీ అది పిల్లల మాయలోని పిశాచ భ్రమలా, అజ్ఞానులకు నాశనానికే దారి తీస్తుంది.
హేమతాం వర్జయిత్వైకాం వర్తతే హేమ్ని నేతరత్ । ఊర్మికాకటకాదిత్వం తైలాది సికతాస్వ్ ఇవ
బంగారానికి బంగారమైన లక్షణం తప్ప మరొకటి ఉండదు. అలాగే నూనెలో, ఇలాంటి వాటిలో, ఇసుకలో అలలు లేదా బుడగల స్వభావం మాత్రమే ఉంటుంది.
నేహాస్తి సత్యం నో మిథ్యా యద్ యథా ప్రతిభాసతే । తత్ తథార్థక్రియాకారి బాలయక్షవికారవత్
ఇక్కడ నిజమూ లేదు, అబద్ధమూ లేదు; ఏది ఎలా కనిపిస్తుందో, అది అలా పనిచేస్తుంది. ఇది పిల్లవాడి పాషాణం ఆటలో మార్పులు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే.
సద్ వా భవత్వ్ అసద్ వాపి సుదృఢం హృదయే తు యత్ । తత్ తద్ అర్థక్రియాకారి విషస్యేవామృతక్రియా
ఏది నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, మన హృదయంలో బలంగా నమ్మినది, అది తగిన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అది విషం లేదా అమృతంలా పనిచేస్తుంది.
పరమైవ హి సావిద్యా మాయైషా సంసృతిర్ హ్య్ అసౌ । అసతో నిష్ప్రతిష్ఠస్య యదాహన్త్వస్య భావనమ్
ఈ గొప్ప అవిద్యే మాయ, అదే సంసారం. ఆధారం లేని, అసత్యమైన దానిలో 'నేను' అనే భావన కలిగి ఉండటమే దీనికి మూలం.
హేమ్న్య్ అస్తి నోర్మికాదిత్వమ్ అహన్తాద్య్ అస్తి నాత్మని । అహన్త్వాభావతస్ త్వ్ ఏవం స్వచ్ఛే శాన్తే సమే పరే
బంగారానికి పురుగు లక్షణాలు ఉండవు. అలాగే ఆత్మకు 'నేను' అనే భావాలు ఉండవు. 'నేను' అనే భావం లేనప్పుడు, పరమమైనది, నిర్మలమైనది, శాంతమైనది, సమమైనది మిగిలిపోతుంది.
న సనాతనతా కాచిన్ న చ కాచిద్ విరిఞ్చతా । న చ బ్రహ్మాణ్డతా కాచిన్ న చ కాచిత్ సురాదితా
శాశ్వతత్వమూ లేదు, సృష్టికర్త స్వభావమూ లేదు, బ్రహ్మాండ స్వరూపమూ లేదు, దేవతలూ ఇతరుల స్వభావమూ లేదు.
న లోకాన్తరతా కాచిన్ న చ సర్గాదితా క్వచిత్ । న మేరుతా నామ్బరతా న మనస్తా న దేహతా
ఇతర లోకాల స్వభావమూ లేదు, సృష్టి మొదలైనవి ఎక్కడా లేవు, మేరుపర్వత స్వరూపమూ లేదు, ఆకాశ స్వభావమూ లేదు, మనస్సు స్వభావమూ లేదు, శరీర స్వభావమూ లేదు.
న మహాభూతతా కాచిన్ న చ కారణతా క్వచిత్ । న చర్తుకాలకలనా న భావాభావవస్తుతా
పాంచభూతాల స్వభావమూ లేదు, కారణ స్వభావమూ ఎక్కడా లేదు, ఋతువుల లెక్కింపూ లేదు, ఉండటం లేకపోవడం అనే స్వభావమూ లేదు.
త్వత్తాహన్తాత్మతా తత్తా సత్తాసత్తా న కాశ్చన । న క్వచిద్ భేదకలనా న భావాభావరఞ్జనా
నీవు, నేను, ఆత్మ, అది, ఉండటం, లేకపోవడం అనే స్వభావాలు ఏవీ లేవు; ఎక్కడా భేద భావన లేదు, ఉండటం లేకపోవడం అనే రంగు కూడా లేదు.
సర్వం శాన్తం నిరాలమ్భం జ్ఞమ్ అచ్ఛం శాశ్వతం శివమ్ । అనామయమ్ అనాభాసమ్ అనామకమ్ అకారణమ్
అన్నీ ప్రశాంతంగా ఉన్నాయి, ఆధారమేమీ లేవు, స్వచ్ఛమైన చైతన్యం, నిర్మలమైనది, శాశ్వతమైనది, మంగళకరమైనది, బాధలేదీ, రూపం లేనిది, పేరులేనిది, కారణం లేనిది.
న సన్ నాసన్ న మధ్యాన్తం న సర్వం సర్వమ్ ఏవ చ । మనోవచోభిర్ అగ్రాహ్యం శూన్యాశూన్యం సుశాశ్వతమ్
అది ఉనికికాదు, లేనిదికాదు, మధ్యమో చివరో కాదు; అది మొత్తం కాదు, అయినా అంతా అదే; మనస్సుతో గానీ మాటలతో గానీ అందుకోవడం సాధ్యం కాదు; అది శూన్యమో, అశూన్యమో కాదు, అత్యంత శాశ్వతమైనది.
అవబుద్ధం మహాబ్రహ్మన్ సర్వమ్ ఏతన్ మయాధునా । తథాపి భూయః కథయ సర్గః కిమ్ అవలోక్యతే
ఓ మహాబ్రహ్మన్, నేను ఇవన్నీ ఇప్పుడు గ్రహించాను; అయినా, సృష్టి ఏదిగా కనిపిస్తుంది అని మళ్లీ చెప్పండి.
పరే శాన్తం పరం నామ స్థితమ్ ఇత్థమ్ ఇదన్తయా । నేహ సర్గో న సర్గాఖ్యా కాచనాస్తి కదాచన
పరమమైన ప్రశాంతత, పరమ స్థితి ఇలా 'ఇది' అని నిలిచివుంటుంది; ఇక్కడ ఎప్పుడూ సృష్టి లేదు, సృష్టి అనే భావన కూడా లేదు.
మహార్ణవామ్భసీవామ్బు సంస్థితం పరమే పదే । జలం ద్రవత్వాత్ స్పన్దీవ నిస్స్పన్దం పరమం పదమ్
ఎలా సముద్రంలో నీరు స్థిరంగా ఉంటుందో, అలాగే పరమ పదంలో కూడా అంతా స్థిరంగా ఉంటుంది. నీరు ద్రవత్వం వల్ల కదిలినట్టు కనిపిస్తుంది, కానీ పరమ స్థితి మాత్రం ఎప్పుడూ నిశ్చలంగా ఉంటుంది.
భాస్వాత్మనీవ కచతి న కచచ్ చైవ తత్ పదమ్ । భాసతే కచనం భాసాం పరం త్వ్ అకచనం విదుః
ఎలా వెలుగు తనలో తానే ప్రకాశిస్తుంది, అలాగే ఆ పరమ స్థితి ప్రకాశించదీ, అప్రకాశించదీ కాదు. ఏది వెలిగిపోతుందో దానిని వెలుగు అంటారు, కానీ పరమ స్థితిని మాత్రం అప్రకాశమయమైందిగా తెలుసుకుంటారు.
అధ ఊర్ధ్వం వర్జయిత్వా యథాబ్ధేర్ ఉదరే పయః । స్ఫురత్య్ ఏవం పరే చిత్త్వాద్ ఇదం నానేవ తత్పరమ్
పైకీ, కిందకీ వదిలిపెడితే, ఎలా సముద్రంలో నీరు కదిలినట్టు కనిపిస్తుందో, అలాగే పరమ చైతన్యంలో ఈ సృష్టి నానావిధంగా కనిపిస్తుంది. అయినా అది పరమ స్థితే.