పార్శ్వస్థా బోధితాస్ సన్తస్ సర్వాచారే క్రమాగతమ్ । ఆచారమ్ ఆచరన్త్య్ ఏవ సుప్తబుద్ధవద్ అక్షతాః
పక్కన ఉన్నవారు చెప్పినప్పుడు, ఆ జ్ఞానులు ఏ కార్యాన్ని అయినా క్రమంగా చేస్తారు. వారు నిద్రలో ఉండి కూడా మేలుకొని ఉన్నవారిలా స్థిరంగా ఉంటారు.
ఆత్మారామతయా తాంస్ తాస్ సుఖయన్తి న కాశ్చన । జగత్క్రియాస్ సుసంసుప్తాన్ రూపాలోకశ్రియో యథా
ఆత్మానందంలో మునిగిపోయినవారు లోకంలో జరిగే పనుల్లో ఎలాంటి ఆనందాన్ని అనుభవించరు. అది, లోతుగా నిద్రపోయేవారు బయట ఉన్న అందమైన రూపాలు, దృశ్యాల వైభవాన్ని ఆస్వాదించలేకపోవడంలా ఉంటుంది.
భూమికాసప్తకం త్వ్ ఏతద్ ధీమతామ్ ఏవ గోచరమ్ । న పశుస్థావరాదీనాం న చ మ్లేచ్ఛాదిచేతసామ్
ఈ ఏడు స్థితులు తెలివిగలవారికే అందుబాటులో ఉంటాయి. అవి జంతువులకు, చెట్లకు, లేదా మూర్ఖులాంటి మనసున్నవారికీ అందుబాటులో ఉండవు.
ప్రాప్తా జ్ఞానదశామ్ ఏతాం పశుమ్లేచ్ఛాదయో ఽపి యే । సదేహా వాప్య్ అదేహా వా తే ముక్తా నాత్ర సంశయః
ఈ జ్ఞాన స్థితిని జంతువులు లేదా మూర్ఖులు కూడా పొందినట్లయితే, వారు శరీరంతో ఉన్నా లేకుండా ఉన్నా, వారు తప్పకుండా విముక్తులవుతారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
జ్ఞప్తిర్ హి గ్రన్థివిచ్ఛేదస్ తస్మిన్ సతి విముక్తతా । మృగతృష్ణామ్బుబుద్ధ్యాదిశాన్తిమాత్రాత్మకస్ త్వ్ అసౌ
జ్ఞానం అనేది బంధనాన్ని తెంచే సాధనం. అది కలిగినపుడు విముక్తి లభిస్తుంది. అది, మాయాజలాన్ని నిజమైన నీటిగా భావించడంలాంటి భ్రమలు పూర్తిగా శాంతించడమే.
యే తు మోహాద్ ఘనాత్ తీర్ణా న ప్రాప్తాః పావనం పదమ్ । తే స్థితా భూమికాస్వ్ ఆసు స్వాత్మలాభపరాయణాః
ఒకవేళ ఎవరికైనా గాఢమైన మాయ తొలగిపోయినా, పవిత్రమైన స్థితిని ఇంకా చేరుకోకపోతే, వారు తమ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడమే ధ్యేయంగా, ఆ స్థితుల్లోనే నిలిచి ఉంటారు.
సర్వభూమిగతాః కేచిత్ కేచిద్ ఆన్తైకభూమికాః । భూమిత్రయగతాః కేచిత్ కేచిత్ పఞ్చమభూగతాః
కొంతమంది అన్ని స్థితుల్లో ఉంటారు, మరికొందరు అంతర్గత స్థితిలో మాత్రమే ఉంటారు. ఇంకొందరు మూడు స్థితుల్లో, మరికొందరు ఐదవ స్థితిలో స్థిరంగా ఉంటారు.
భూమిషట్కగతాః కేచిత్ కేచిత్ సార్ధైకభూమికాః । భూచతుష్టయగాః కేచిత్ కేచిద్ భూమిద్వయే స్థితాః
కొంతమంది ఆరు స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉంటారు, మరికొందరు ఒకటి అర స్థితిలో ఉంటారు. ఇంకొందరు నాలుగు స్థితుల్లో, మరికొందరు రెండు స్థితుల్లో ఉంటారు.
భూమ్యంశభాజనాః కేచిత్ కేచిత్ సార్ధత్రిభూమికాః । కేచిత్ సార్ధచతుర్భూకాస్ సార్ధషడ్భూమికాః పరే
కొంతమందికి స్థితుల్లో భాగం మాత్రమే లభిస్తుంది, మరికొందరు మూడు అర స్థితుల్లో ఉంటారు. ఇంకొందరు నాలుగు అర స్థితుల్లో, మరికొందరు ఆరు అర స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉంటారు.
వివేకినో నరా లోకే చరన్త ఇతి భూమిషు । గృహాయతనతాపస్య దశావేశేషు సంస్థితాః
ఈ లోకంలో వివేకం ఉన్న మనుషులు, గృహస్థుడు, వనప్రస్థుడు, సన్యాసి అనే వివిధ స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉండి, జీవితం సాగిస్తారు.
తే హి ధీరాస్ సురాజానో దశాస్వ్ ఆసు జయన్తి తే । తృణాయతే తు దిగ్దన్తిఘటాభటపరాజయః
అటువంటి ధీరులు, మంచి రాజులు, ఈ స్థితుల్లో ఎప్పుడూ విజయం సాధిస్తారు. వారికైతే యుద్ధానికి వచ్చిన ఏనుగుల సైన్యాల పరాజయం కూడా గడ్డి లాంటిదే.
ఏతాసు భూమిషు జయన్తి హి యే మహాన్తో వన్ద్యాస్ త ఏవ హి జితేన్ద్రియశాత్రవాస్ తే । సమ్రాడ్ విరాడ్ అపి చ యత్ర తృణాయతే తత్ స్ఫారం పదం ఝగితి తే సమవాప్నువన్తి
ఈ స్థితుల్లో విజయం సాధించిన గొప్పవాళ్లే నిజంగా పూజించదగినవారు. వారు ఇంద్రియాలను జయించారు. సామ్రాట్, విశ్వాధిపతి పదవులు కూడా వారికి తక్కువగానే కనిపిస్తాయి. వారు ఆ పరమ పదాన్ని త్వరగా పొందుతారు.
ఊర్మికాసంవిదా హేమ యథా విస్మృత్య హేమతామ్ । విరౌతి నాహం హేమేతి వృథాత్మాహన్తయా తథా
బంగారు ఆభరణం తన బంగారుగా ఉన్న స్వభావాన్ని మరిచి, 'నేను బంగారం' అని అహంకారంతో అరవదు కదా, అలాగే ఆత్మ భావన కూడా అర్థం లేని అహంకారంతో ప్రబలదు.
ఊర్మికాసంవిదుదయః కథం హేమ్నో మహామునే । అహమ్భావాత్మక ఇతి యథావద్ బ్రూహి మే ప్రభో
మహామునివరా, బంగారం నుండి అలంకారంగా అవగాహన ఎలా కలుగుతుంది? ప్రభూ, ఈ 'నేను' అనే భావం ఎలా పుడుతుంది, దయచేసి నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి.
సత ఏవాగమాపాయౌ ప్రష్టవ్యౌ నాసతస్ సదా । అహన్త్వమ్ ఊర్మికాత్వం చ సతీ తు న కదాచన
నిజంగా ఉన్నదానికి మాత్రమే ఉద్భవం, లయ ఉండగలవు; అసత్యానికి ఎప్పుడూ ఉనికి ఉండదు. 'నేను' అనే భావం, అలంకార స్వరూపం కూడా నిజంగా ఎప్పుడూ ఉండవు.
హేమ దేహ్య్ ఊర్మికాత్వం త్వం గృహాణేత్య్ ఉదితే యది । తద్ దీయతే సోర్మికేణ తత్ తద్ అస్తి న సంశయః
ఓ బంగారం, నువ్వు అలంకారంగా మారు అని చెప్పినప్పుడు, అది అలంకారంగా తయారైతే, అది నిజంగా అలంకారంగా ఉంటుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం చేత్ తత్ ప్రభో ఽత్ర స్యాద్ ఊర్మికాత్వం తు కీదృశమ్ । అనయైవార్థవిచ్ఛిత్త్యా జ్ఞాస్యామి బ్రహ్మణో వపుః
ప్రభూ, ఇది నిజమైతే, అలంకారంగా మారడం ఎలా జరుగుతుంది? ఈ విషయాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకుంటే, పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని కూడా గ్రహించగలను.
రూపం రాఘవ నీరూపమ్ అసతశ్ చేన్ నిరూప్యతే । తద్ వన్ధ్యాతనయాకారగుణాన్ మే త్వమ్ ఉదాహర
ఓ రాఘవా, రూపం లేని అసత్యానికి ఏదైనా రూపం ఉందని ఊహిస్తే, వంద్యురాలి కుమారుడికి ఉన్న లక్షణాలు, పనులు కూడా నీవు నాకు వివరించవచ్చు.
ఊర్మికాత్వం ముధా భ్రాన్తిర్ మాయేవాసత్స్వరూపిణీ । రూపం తద్ ఏతద్ ఏవాస్యాః ప్రేక్షితా యన్ న దృశ్యతే
అలజడికి అల అని భావించడం ఒక అపోహ మాత్రమే. ఇదే మాయ స్వభావం — అసత్యమైనది నిజంగా కనిపిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది, కాని అది నిజంగా కనిపించదు.
మృగతృష్ణామ్భసి ద్వీన్దావ్ అహన్తారుచకాదిషు । ఏతావద్ ఏవ రూపం యత్ ప్రేక్ష్యమాణం న లక్ష్యతే
మృగతృష్ణలోని నీటిలో, రెండు చంద్రుల్లో, అహంకారపు మెరుపులో — ఇవన్నీ చూస్తే కనిపించే రూపం వాస్తవంగా పట్టుకోలేనిది.
యశ్ శుక్తౌ రజతాకారం ప్రేక్షతే రజతస్య సః । న సమ్ప్రాప్నోత్య్ అణుమ్ అపి కణం క్షీణమ్ అపి క్వచిత్
ఒకరు శంఖులో వెండిపొర కనిపించిందని భావించినా, ఎప్పుడూ ఎక్కడా, ఒక్క చిన్న తణుకు అయినా వెండి దాన్ని పొందలేడు.
అపర్యాలోచనేనైవ సద్ ఇవాసద్ విరాజతే । యథా శుక్తౌ రజతతా జలం మరుమరీచిషు
మనసుతో బాగా పరిశీలించకపోతే, అసత్యం కూడా సత్యంలా కనిపిస్తుంది. ఇది పుప్పొడి లో వెండి కనిపించడంలా, ఎడారిలో నీటి మాయ కనిపించడంలా ఉంటుంది.
యన్ నాస్తి తస్య నాస్తిత్వం ప్రేక్ష్యమాణం ప్రకాశతే । అప్రేక్ష్యమాణం స్ఫురతి మృగతృష్ణాస్వ్ ఇవామ్బుధీః
ఏది లేనిదో దాని లేనితనం మనం గమనిస్తే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. గమనించకపోతే అది మృగతృష్ణలో నీరు మెరుస్తున్నట్టు కనిపిస్తుంది.
అసద్ ఏవ చ తత్ కార్యకరం భవతి చ స్థిరమ్ । బాలానాం మరణాయైవ వేతాలభ్రాన్తిసఙ్గమః
అసత్యమైనది కూడా కొంతకాలం కారణంగా, స్థిరంగా ఉన్నట్టు అనిపించవచ్చు. కానీ అది పిల్లల మాయలోని పిశాచ భ్రమలా, అజ్ఞానులకు నాశనానికే దారి తీస్తుంది.
హేమతాం వర్జయిత్వైకాం వర్తతే హేమ్ని నేతరత్ । ఊర్మికాకటకాదిత్వం తైలాది సికతాస్వ్ ఇవ
బంగారానికి బంగారమైన లక్షణం తప్ప మరొకటి ఉండదు. అలాగే నూనెలో, ఇలాంటి వాటిలో, ఇసుకలో అలలు లేదా బుడగల స్వభావం మాత్రమే ఉంటుంది.
నేహాస్తి సత్యం నో మిథ్యా యద్ యథా ప్రతిభాసతే । తత్ తథార్థక్రియాకారి బాలయక్షవికారవత్
ఇక్కడ నిజమూ లేదు, అబద్ధమూ లేదు; ఏది ఎలా కనిపిస్తుందో, అది అలా పనిచేస్తుంది. ఇది పిల్లవాడి పాషాణం ఆటలో మార్పులు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే.
సద్ వా భవత్వ్ అసద్ వాపి సుదృఢం హృదయే తు యత్ । తత్ తద్ అర్థక్రియాకారి విషస్యేవామృతక్రియా
ఏది నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, మన హృదయంలో బలంగా నమ్మినది, అది తగిన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అది విషం లేదా అమృతంలా పనిచేస్తుంది.
పరమైవ హి సావిద్యా మాయైషా సంసృతిర్ హ్య్ అసౌ । అసతో నిష్ప్రతిష్ఠస్య యదాహన్త్వస్య భావనమ్
ఈ గొప్ప అవిద్యే మాయ, అదే సంసారం. ఆధారం లేని, అసత్యమైన దానిలో 'నేను' అనే భావన కలిగి ఉండటమే దీనికి మూలం.
హేమ్న్య్ అస్తి నోర్మికాదిత్వమ్ అహన్తాద్య్ అస్తి నాత్మని । అహన్త్వాభావతస్ త్వ్ ఏవం స్వచ్ఛే శాన్తే సమే పరే
బంగారానికి పురుగు లక్షణాలు ఉండవు. అలాగే ఆత్మకు 'నేను' అనే భావాలు ఉండవు. 'నేను' అనే భావం లేనప్పుడు, పరమమైనది, నిర్మలమైనది, శాంతమైనది, సమమైనది మిగిలిపోతుంది.
న సనాతనతా కాచిన్ న చ కాచిద్ విరిఞ్చతా । న చ బ్రహ్మాణ్డతా కాచిన్ న చ కాచిత్ సురాదితా
శాశ్వతత్వమూ లేదు, సృష్టికర్త స్వభావమూ లేదు, బ్రహ్మాండ స్వరూపమూ లేదు, దేవతలూ ఇతరుల స్వభావమూ లేదు.