కాశ్చిత్ సంసృతయో దీర్ఘస్వప్నజాగ్రత్తయా స్థితాః । కాశ్చిత్ పునఃపునస్ స్వప్నా జాగ్రత్స్వప్నాస్ తథేతరాః
కొన్ని సంసారాలు పొడవైన కలలుగా లేదా మేల్కొనిన స్థితులుగా కొనసాగుతుంటాయి. మరికొన్ని మళ్లీ మళ్లీ కలల రూపంలో, లేదా మేల్కొనడం, కలలు, లేదా వేరే విధంగా ఉంటాయి.
అజ్ఞానభూమిర్ ఇతి సప్తపదా మయోక్తా నానావికారదపదాన్తరభేదభిన్నా । అస్యాస్ సముత్తరసి చారువిచారణాభిర్ దృష్టే ప్రబోధవిమలే స్వయమ్ ఆత్మనీతి
అజ్ఞానానికి ఆధారంగా ఉన్న ఈ ఏడు మార్గాలను నేను వివిధ అంతర్గత మార్పులతో విడదీసి వివరించాను. ఈ మార్గాలను మనస్ఫూర్తిగా పరిశీలించి, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానాన్ని దర్శించినప్పుడు, నువ్వు నీ స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటావు.
ఇమాం సప్తపదాం జ్ఞానభూమిమ్ ఆకర్ణయానఘ । న యయా జ్ఞాతయా మోహపఙ్కే భూయో నిమజ్జసి
పాపరహితుడా! ఈ జ్ఞానానికి సంబంధించిన ఏడు స్థితుల గురించి విను. వీటిని తెలుసుకుంటే, మాయ అనే మట్టిలో మళ్లీ మునిగిపోవడం జరగదు.
వదన్తి బహుభేదేన వాదినో యోగభూమికాః । మమ త్వ్ అభిమతా నూనమ్ ఇమా ఏవ శుభప్రదాః
యోగ స్థితుల గురించి పలువురు వాదులు ఎన్నో విధాలుగా చెబుతారు. కానీ నిజంగా మంగళకరమైనవి, శ్రేయస్కరమైనవి ఇవే అని నేను భావిస్తున్నాను.
అవబోధం విదుర్ జ్ఞానం తద్ ఇదం సాప్తభూమికమ్ । ముక్తిస్ తజ్ జ్ఞేయమ్ ఇత్య్ ఉక్తా భూమికా సప్తకాత్ పరమ్
జ్ఞానాన్ని అవగాహనగా అంటారు. ఇది ఏడు స్థాయిలుగా ఉంటుంది. ఏడవ స్థాయికి మించి ఉన్నదే ముక్తి అని తెలుసుకోవాలి.
సత్యావబోధో మోక్షశ్ చైవేతి పర్యాయనామనీ । సత్యబోధేన జీవో ఽయం నేహ భూయః ప్రరోహతి
నిజమైన జ్ఞానం, విముక్తి రెండూ ఒకటే. నిజమైన జ్ఞానం కలిగినవాడు ఈ లోకంలో మళ్లీ పుట్టిపెరిగే అవసరం ఉండదు.
జ్ఞానభూమిశ్ శుభేచ్ఛాఖ్యా ప్రథమా సముదాహృతా । విచారణా ద్వితీయాత్ర తృతీయా తనుమానసా
మొదటి స్థితిని 'శుభేచ్ఛ' అని అంటారు. రెండవది 'విచారణ', మూడవది 'మనస్సు పలుచబడడం'.
సత్త్వాపత్తిశ్ చతుర్థీ స్యాత్ తతో ఽసంసక్తినామికా । పదార్థాభావనీ షష్ఠీ సప్తమీ తుర్యగా స్మృతా
నాల్గవది 'శుద్ధతలో స్థిరపడటం'. తర్వాత 'అసక్తి' అనే స్థితి వస్తుంది. ఆరోది 'విషయాలపై భావన లేకపోవడం', ఏడవది 'తురీయ స్థితిని దాటి పోవడం'.
ఆసామ్ అన్తే స్థితా ముక్తిస్ తస్యాం భూయో న శోచతే । ఏతాసాం భూమికానాం త్వమ్ ఇదం నిర్వచనం శృణు
ఈ స్థితుల చివర్లోనే ముక్తి ఉంటుంది. ఆ ముక్తిలో మళ్లీ బాధ ఉండదు. ఇప్పుడు ఈ స్థితుల వివరాన్ని విను.
స్థితః కిం మూఢ ఏవాస్మి ప్రేక్షే ఽహం శాస్త్రసజ్జనమ్ । వైరాగ్యపూర్వమ్ ఇచ్ఛేతి శుభేచ్ఛేత్య్ ఉచ్యతే బుధైః
నేను అజ్ఞానంగా ఉన్నానా, లేక శాస్త్రాలు, సద్జనులను గమనిస్తున్నానా? నాకు విరక్తి తో కూడిన మంచి కోరిక కలిగింది అని ఎవడు అనుకుంటాడో, ఆ కోరికను జ్ఞానులు 'శుభేచ్ఛ' అని అంటారు.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కవైరాగ్యాభ్యాసపూర్వకమ్ । సదాచారప్రవృత్తిర్ యా ప్రోచ్యతే సా విచారణా
శాస్త్రాలు, సద్జనులతో కలిసినప్పుడు, విరక్తి మరియు సాధనతో కూడిన మంచి ప్రవర్తన కలిగితే, దానిని 'విచారణ' అని అంటారు.
విచారణాశుభేచ్ఛాభ్యామ్ ఇన్ద్రియార్థేష్వ్ అరక్తతా । యత్రాశాతనుతాభావాత్ ప్రోచ్యతే తనుమానసా
విచారణ, శుభేచ్ఛ వల్ల ఇంద్రియ విషయాలలో ఆసక్తి లేకుండా, కోరికలు తగ్గిపోయినప్పుడు, దానిని 'మనస్సు సన్నగా అవడం' అని అంటారు.
భూమికాత్రితయాభ్యాసాచ్ చిత్తే ఽర్థవిరతేర్ వశాత్ । సత్త్వాత్మని స్థితే శుద్ధే సత్త్వాపత్తిర్ ఉదాహృతా
ఈ మూడు స్థితుల సాధన వల్ల, మనస్సులో విషయాలపై ఆసక్తి తగ్గి, స్వచ్ఛమైన స్వరూపంలో నిలిచినప్పుడు, దానిని 'శుద్ధతలో స్థిరపడడం' అని అంటారు.
దశాచతుష్టయాభ్యాసాద్ అసంసఙ్గఫలేన వై । రూఢసత్త్వచమత్కారా ప్రోక్తాసంసక్తినామికా
పదహారుసారమైన సాధనను నిరంతరం ఆచరించటం వల్ల, మనసులో అనురాగం లేకుండా ఉండటం అనే ఫలితంతో, శుద్ధమైన స్వభావంలో అద్భుతమైన స్థిరత కలుగుతుంది. దీనినే అనాసక్తి స్థితి అంటారు.
భూమికాపాఞ్చకాభ్యాసాత్ స్వాత్మారామతయా దృఢమ్ । ఆభ్యన్తరాణాం బాహ్యానాం పదార్థానామ్ అభావనాత్
ఐదు స్థితుల సాధనతో, తనలో తానే ఆనందంగా ఉండటం, లోపలి లేదా బయట ఉన్న వస్తువులను మనసులో ఊహించకపోవడం వల్ల ఈ స్థితి సులభంగా సాధ్యమవుతుంది.
పరప్రయుక్తేన చిరం ప్రయత్నేనార్థబోధనాత్ । పదార్థాభావనానామ్నీ షష్ఠీ సఞ్జాయతే గతిః
ఇంకొకరి ప్రేరణతో, దీర్ఘకాలం శ్రమతో వస్తువుల అసలు అర్థాన్ని తెలుసుకోవటంలో ప్రయత్నించటం వల్ల, 'వస్తువులను ఊహించకపోవడం' అనే ఆరో స్థితి కలుగుతుంది.
భూమిషట్కచిరాభ్యాసాద్ భేదస్యానుపలమ్భతః । యత్ స్వభావైకనిష్ఠత్వం సా జ్ఞేయా తుర్యగా గతిః
ఆరు స్థితులను దీర్ఘకాలం సాధన చేయటం, ఏవైనా భేదాలు కనిపించకపోవటం వల్ల, తన సహజ స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండటం కలుగుతుంది. దీనినే తురీయ స్థితి అంటారు.
ఏషా హి జీవన్ముక్తేషు తుర్యావస్థేహ విద్యతే । విదేహముక్తవిషయం తుర్యాతీతమ్ అతః పరమ్
జీవన్ముక్తులలో ఇది నాలుగవ స్థితి. దీని తరువాత, శరీరం విడిచినవారికి సంబంధించిన తూర్యాతీత స్థితి ఉంది.
యే హి నామ మహాభాగాస్ సప్తమీం భూమికామ్ ఇతాః । ఆత్మారామా మహాత్మానస్ తే మహత్ పదమ్ ఆగతాః
ఎవరైతే అదృష్టవంతులు, ఆత్మలో ఆనందించే మహాత్ములు, ఏడవ స్థాయిని చేరతారో వారు పరమ పదాన్ని పొందుతారు.
జీవన్ముక్తా న మజ్జన్తి సుఖదుఃఖరసస్థితౌ । ప్రాకృతేనార్యకార్యేణ కించిత్ కుర్వన్తి వా న వా
జీవన్ముక్తులు సుఖం లేదా దుఃఖం అనుభూతిలో మునిగిపోరు. సహజంగా లేదా శ్రేయస్సు కోసం వారు పని చేయవచ్చు లేదా చేయకపోవచ్చు.
పార్శ్వస్థా బోధితాస్ సన్తస్ సర్వాచారే క్రమాగతమ్ । ఆచారమ్ ఆచరన్త్య్ ఏవ సుప్తబుద్ధవద్ అక్షతాః
పక్కన ఉన్నవారు చెప్పినప్పుడు, ఆ జ్ఞానులు ఏ కార్యాన్ని అయినా క్రమంగా చేస్తారు. వారు నిద్రలో ఉండి కూడా మేలుకొని ఉన్నవారిలా స్థిరంగా ఉంటారు.
ఆత్మారామతయా తాంస్ తాస్ సుఖయన్తి న కాశ్చన । జగత్క్రియాస్ సుసంసుప్తాన్ రూపాలోకశ్రియో యథా
ఆత్మానందంలో మునిగిపోయినవారు లోకంలో జరిగే పనుల్లో ఎలాంటి ఆనందాన్ని అనుభవించరు. అది, లోతుగా నిద్రపోయేవారు బయట ఉన్న అందమైన రూపాలు, దృశ్యాల వైభవాన్ని ఆస్వాదించలేకపోవడంలా ఉంటుంది.
భూమికాసప్తకం త్వ్ ఏతద్ ధీమతామ్ ఏవ గోచరమ్ । న పశుస్థావరాదీనాం న చ మ్లేచ్ఛాదిచేతసామ్
ఈ ఏడు స్థితులు తెలివిగలవారికే అందుబాటులో ఉంటాయి. అవి జంతువులకు, చెట్లకు, లేదా మూర్ఖులాంటి మనసున్నవారికీ అందుబాటులో ఉండవు.
ప్రాప్తా జ్ఞానదశామ్ ఏతాం పశుమ్లేచ్ఛాదయో ఽపి యే । సదేహా వాప్య్ అదేహా వా తే ముక్తా నాత్ర సంశయః
ఈ జ్ఞాన స్థితిని జంతువులు లేదా మూర్ఖులు కూడా పొందినట్లయితే, వారు శరీరంతో ఉన్నా లేకుండా ఉన్నా, వారు తప్పకుండా విముక్తులవుతారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
జ్ఞప్తిర్ హి గ్రన్థివిచ్ఛేదస్ తస్మిన్ సతి విముక్తతా । మృగతృష్ణామ్బుబుద్ధ్యాదిశాన్తిమాత్రాత్మకస్ త్వ్ అసౌ
జ్ఞానం అనేది బంధనాన్ని తెంచే సాధనం. అది కలిగినపుడు విముక్తి లభిస్తుంది. అది, మాయాజలాన్ని నిజమైన నీటిగా భావించడంలాంటి భ్రమలు పూర్తిగా శాంతించడమే.
యే తు మోహాద్ ఘనాత్ తీర్ణా న ప్రాప్తాః పావనం పదమ్ । తే స్థితా భూమికాస్వ్ ఆసు స్వాత్మలాభపరాయణాః
ఒకవేళ ఎవరికైనా గాఢమైన మాయ తొలగిపోయినా, పవిత్రమైన స్థితిని ఇంకా చేరుకోకపోతే, వారు తమ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడమే ధ్యేయంగా, ఆ స్థితుల్లోనే నిలిచి ఉంటారు.
సర్వభూమిగతాః కేచిత్ కేచిద్ ఆన్తైకభూమికాః । భూమిత్రయగతాః కేచిత్ కేచిత్ పఞ్చమభూగతాః
కొంతమంది అన్ని స్థితుల్లో ఉంటారు, మరికొందరు అంతర్గత స్థితిలో మాత్రమే ఉంటారు. ఇంకొందరు మూడు స్థితుల్లో, మరికొందరు ఐదవ స్థితిలో స్థిరంగా ఉంటారు.
భూమిషట్కగతాః కేచిత్ కేచిత్ సార్ధైకభూమికాః । భూచతుష్టయగాః కేచిత్ కేచిద్ భూమిద్వయే స్థితాః
కొంతమంది ఆరు స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉంటారు, మరికొందరు ఒకటి అర స్థితిలో ఉంటారు. ఇంకొందరు నాలుగు స్థితుల్లో, మరికొందరు రెండు స్థితుల్లో ఉంటారు.
భూమ్యంశభాజనాః కేచిత్ కేచిత్ సార్ధత్రిభూమికాః । కేచిత్ సార్ధచతుర్భూకాస్ సార్ధషడ్భూమికాః పరే
కొంతమందికి స్థితుల్లో భాగం మాత్రమే లభిస్తుంది, మరికొందరు మూడు అర స్థితుల్లో ఉంటారు. ఇంకొందరు నాలుగు అర స్థితుల్లో, మరికొందరు ఆరు అర స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉంటారు.
వివేకినో నరా లోకే చరన్త ఇతి భూమిషు । గృహాయతనతాపస్య దశావేశేషు సంస్థితాః
ఈ లోకంలో వివేకం ఉన్న మనుషులు, గృహస్థుడు, వనప్రస్థుడు, సన్యాసి అనే వివిధ స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉండి, జీవితం సాగిస్తారు.