రాజసూయక్రియాకర్తుస్ తస్య దత్త్వా మహాపదమ్ । అగచ్ఛత్ స్వనభోమార్గం సురసిద్ధనిషేవితమ్
రాజసూయ యాగం చేసిన వానికి గొప్ప అపాయం కలిగించిన తరువాత, ఆ దేవదూత దేవతలు, సిద్ధులతో కూడిన తన స్వర్గమార్గంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
భావరాశిస్ తథా బోధే సర్వో యాత్య్ ఏకపిణ్డతామ్ । విచిత్రమృద్భాణ్డగణో యథాపక్వో జలే స్థితః
అలాగే, మనస్సులో ఉన్న ఎన్నో భావాలు జ్ఞానం కలిగినప్పుడు ఒక్కటిగా కలిసిపోతాయి; అది ఎలా అంటే, రకరకాల మట్టికుండలు నీటిలో పెట్టినప్పుడు అన్నీ కలిసిపోవడంలా.
కీదృశ్యో భగవన్ యోగభూమికాస్ సప్త సిద్ధిదాః । సమాసేనేతి మే బ్రూహి సర్వతత్త్వవిదాం వర
భగవంతుడా, సిద్ధిని ఇచ్చే యోగభూమికలు ఏవీ, అవి ఏ విధంగా ఉంటాయో సంక్షిప్తంగా చెప్పండి. మీరు అన్నిటిని తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు.
అజ్ఞానభూస్ సప్తపదా జ్ఞభూస్ సప్తపదైవ చ । పదాన్తరాణ్య్ అసఙ్ఖ్యాని భవన్త్య్ అన్యాన్య్ అథైతయోః
అజ్ఞాన భూమి ఏడు విధాలుగా ఉంటుంది. జ్ఞాన భూమి కూడా అంతే, ఏడు విధాలుగా ఉంటుంది. ఈ రెండింటి మధ్యలో ఎన్నో ఇతర స్థితులు అనేకంగా ఏర్పడతాయి.
స్వయత్నమాధవరసాన్ మహాసత్తాతరౌ లతే । ఏతే ప్రతిపదం బద్ధమూలే స్వం ఫలతః ఫలమ్
స్వయంప్రయత్నం, పరమ సత్త్వంలో ఆనందం — ఇవి రెండు గొప్ప వృక్షాల్లా ఉంటాయి. ప్రతి స్థాయిలో, వాటి బలమైన మూలాలనుండి వాటికీ తగిన ఫలితాలు కలుగుతాయి.
తత్ర సప్తప్రకారత్వం త్వమ్ అజ్ఞానభువశ్ శృణు । తతస్ సప్తప్రకారత్వం శ్రోష్యసి జ్ఞానభూమిజమ్
ఇప్పుడు అజ్ఞాన భూమి ఏడు విధాలుగా ఎలా ఉంటుందో నేను చెప్పబోతున్నాను, విను. ఆ తరువాత జ్ఞాన భూమి నుండి కలిగే ఏడు విధాల గురించి కూడా వినవచ్చు.
స్వరూపావస్థితిర్ ముక్తిస్ తద్భ్రంశో ఽహన్త్వవేదనమ్ । ఏతత్ సఙ్క్షేపతః ప్రోక్తం తజ్జ్ఞత్వాజ్ఞత్వలక్షణమ్
తన నిజ స్వరూపంలో నిలిచిపోవడమే ముక్తి. దానినుండి తప్పిపోవడమే 'నేను', 'నా కాదు' అనే భావన. ఇదే సంక్షిప్తంగా జ్ఞానం, అజ్ఞానం మధ్య తేడా అని చెప్పబడింది.
శుద్ధచిన్మాత్రసంవిత్తేస్ స్వరూపాన్ న చలన్తి యే । రాగద్వేషోదయాభావాత్ తేషాం నాజ్ఞత్వసమ్భవః
శుద్ధమైన చైతన్యమే తమ అసలు స్వరూపమని తెలుసుకొని, అందులో నుండి ఎప్పుడూ తప్పిపోని వారు, రాగం ద్వేషం లాంటి ఆకర్షణలు, ద్వేషాలు కలుగని వారు—వారిలో అజ్ఞానం కలగదు.
యత్ స్వరూపపరిభ్రంశశ్ చేత్యార్థపరిమజ్జనమ్ । ఏతస్మాద్ అపరో మోహో న భూతో న భవిష్యతి
తన అసలు స్వరూపాన్ని మరిచి, బాహ్య వస్తువుల్లో మనస్సు మునిగిపోవడమే మాయ. దీని తప్ప మరో మాయ గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు.
అర్థాద్ అర్థాన్తరం చిత్తే యాతే మధ్యే హి యా స్థితిః । నిరస్తమననాఙ్కాసౌ స్వరూపస్థితిర్ ఉచ్యతే
ఒక ఆలోచన నుండి మరో ఆలోచనకు మనస్సు మారినప్పుడు, మధ్యలో ఉండే ఆ ఆలోచనల ముద్రలు లేని స్థితినే స్వరూపంలో నిలిచినదిగా అంటారు.
సంశాన్తసర్వసఙ్కల్పం యా శిలాన్తరవత్ స్థితిః । జాడ్యనిద్రాదినిర్ముక్తా సా స్వరూపస్థితిస్ స్మృతా
అన్ని సంకల్పాలు పూర్తిగా శాంతమై, రాయి లోపల ఉన్న ఖాళీలా ఉండే స్థితి, జడత్వం, నిద్ర వంటి వాటి నుండి విముక్తమైనది—దానినే స్వరూప స్థితి అని గుర్తిస్తారు.
అహన్తాదావ్ అలం శాన్తే భేదే నిస్స్పన్దచిత్తతా । అజడా యత్ ప్రతపతి తత్ స్వరూపమ్ ఇతి స్మృతమ్
అహంకారాది భావాలు లేని, భేదాలు తొలగిన, మనస్సు కదలకుండా ప్రశాంతంగా ఉన్న స్థితిలో, మూర్ఖత్వం లేకుండా ఏది ప్రకాశిస్తుందో, అదే మన అసలు స్వరూపమని గుర్తించాలి.
బీజజాగ్రత్ తథా జాగ్రన్ మహాజాగ్రత్ తథైవ చ । జాగ్రత్స్వప్నస్ తథా స్వప్నస్ స్వప్నజాగ్రత్ సుషుప్తకమ్
బీజావస్థ, సాధారణ మేల్కొనడం, మహామేల్కొనడం, మేల్కొన్న కల, సాధారణ కల, కలలో మేల్కొనడం, సుశుప్తి అనే లోతైన నిద్ర—
ఇతి సప్తవిధో మోహః పునర్ ఏష పరస్పరమ్ । శ్లిష్టో భవత్య్ అనేకాఖ్యం శృణు లక్షణమ్ అస్య చ
ఇలా ఈ ఏడురకాల మోహం పరస్పరం కలిసిపోతూ, అనేక పేర్లతో పిలవబడతాయి. వాటి లక్షణాలు విను.
ప్రథమం చేతనం యత్ స్యాద్ అనాఖ్యం నిర్మలం చితః । భవిష్యచ్చితిజీవాదినామశబ్దార్థభాజనమ్
మొదటగా ఉండేది, పేరులేని, నిర్మలమైన చైతన్యం. అదే భవిష్యత్తులో మనస్సు, జీవుడు వంటి పేర్లు, అర్థాలకు ఆధారంగా మారుతుంది.
బీజరూపం స్థితం జాగ్రద్ బీజజాగ్రత్ తద్ ఉచ్యతే । ఏషా జ్ఞప్తేర్ నవావస్థా త్వం జాగ్రత్సంస్థితిం శృణు
విపరీతంగా ఉన్నప్పుడు అది విత్తన స్థితిగా పిలవబడుతుంది; ఇది కొత్త జ్ఞాన స్థితి. ఇప్పుడు సాధారణ మేల్కొనుట ఎలా ఉంటుందో విను.
ఏవం ప్రసూతస్య పరాద్ అయం చాహమ్ ఇదం మమ । ఇతి యః ప్రత్యయస్ స్వచ్ఛస్ తజ్ జాగ్రత్ ప్రాగభావనా
ఇలా మేల్కొన్న తర్వాత, 'ఇది వేరేది, నేను ఇదే, ఇది నాది' అనే నమ్మకం స్పష్టంగా కలిగినప్పుడు, అది మేల్కొనుటకు ముందుగా ఏర్పడే భావన.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి జన్మాన్తరోదితః । పీవరః ప్రత్యయః ప్రోక్తం మహాజాగ్రద్ ఇతి స్ఫురత్
'ఇది అది, నేను ఇదే, ఇది నాది' అనే నమ్మకం పూర్వ జన్మల నుండి వచ్చి బలంగా ఏర్పడినప్పుడు, ఆ బలమైన నిశ్చయాన్ని గొప్ప మేల్కొనుట అంటారు.
అరూఢమ్ అథ వారూఢమ్ అనిద్రమ్ అబహిర్మయమ్ । యజ్ జాగ్రతో మనోరాజ్యం జాగ్రత్స్వప్నస్ స ఉచ్యతే
పూర్తిగా స్థిరపడకపోయినా, స్థిరపడినా, నిద్ర లేకుండా, బయటకు దృష్టి లేకుండా, మేల్కొనినప్పుడు మనస్సు ఊహించేది మేల్కొనే కలగా పిలవబడుతుంది.
ద్విచన్ద్రశుక్తికారూప్యమృగతృష్ణాదిభేదతః । అభ్యాసం ప్రాప్య జాగ్రత్త్వం తద్ అనేకవిధం భవేత్
రెండు చంద్రులు కనిపించటం, శుక్తిలో వెండి కనిపించటం, మృగత్రిష్ణిక వంటివి వేర్వేరు విధాలుగా అనుభవించడంవల్ల, మనకు మేల్కొనిన స్థితి కూడా అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
అల్పకాలం మయా దృష్టమ్ ఏతన్ నో సత్యమ్ ఇత్య్ అపి । నిద్రాకాలానుభూతే ఽర్థే నిద్రాన్తే ప్రత్యయో హి యః
‘ఇది నేను కొంతసేపు మాత్రమే చూశాను, ఇది నిజం కాదు’ అని అనుకున్నా, నిద్రలో అనుభవించిన దాని గురించిన భావన నిద్ర ముగిసిన తర్వాత మనలో మిగిలిపోతుంది.
స స్వప్నః కథితస్ తస్య మహాజాగ్రత్ స్థితం హృది । చిరసన్దర్శనాభావాద్ అప్రఫుల్తబృహద్వపుః
అది స్వప్నం అని అంటారు — అది మహామేల్కొనిన స్థితిలో మన హృదయంలో ఉండిపోతుంది, చాలా కాలంగా కనిపించక, తన విస్తృత రూపాన్ని బయటపెట్టకపోతే.
స్వప్నో జాగ్రత్తయారూఢో మహాజాగ్రత్పదం గతః । యత్ క్షతే వాక్షతే దేహే స్వప్నజాగ్రన్ మతం హి తత్
స్వప్నం మేల్కొనిన స్థితికి చేరితే, అది మహామేల్కొనిన స్థితిలోకి వెళ్తుంది; శరీరంలో ఏది కనిపించినా లేదా కనిపించకపోయినా, అది స్వప్నం కూడా, మేల్కొనిన స్థితి కూడా అని భావించాలి.
షడవస్థాపరిత్యాగే జడజీవస్య యా స్థితిః । భవిష్యద్దుఃఖబోధాఢ్యా సౌషుప్తీ సోచ్యతే గతిః
ఆరు స్థితులను విడిచిపెట్టిన తర్వాత, మూర్ఖుడైన జీవుడు భవిష్యత్తులో కలిగే బాధలను తెలుసుకుంటూ ఉండే స్థితిని 'సుషుప్తి' అని అంటారు.
ఏతే తస్యామ్ అవస్థాయాం తృణలోష్టశిలాదయః । పదార్థాస్ సంస్థితాస్ సర్వే పురాపాశ్చాత్యనూతనాః
ఆ సుషుప్తి స్థితిలో, గడ్డి, మట్టి ముద్దలు, రాళ్లు మొదలైనవి, పాతవి, కొత్తవి, ఇంకా ఇటీవల వచ్చినవైనా అన్నీ అక్కడే ఉంటాయి.
సప్తావస్థా ఇతి ప్రోక్తా మయాజ్ఞానస్య రాఘవ । ఏకైకా శతశాఖాత్ర నానావిభవరూపిణీ
రాఘవా! అజ్ఞానానికి ఏడు స్థితులు ఉన్నాయని నేను చెప్పాను. వాటిలో ప్రతి ఒక్కటి వందల కొద్దీ శాఖలుగా విభిన్న రూపాల్లో కనిపిస్తాయి.
జాగ్రత్స్వప్నశ్ చిరం రూఢో జాగ్రత్తామ్ ఏవ గచ్ఛతి । నానాపదార్థభేదేన స వికాసం విజృమ్భతే
జాగ్రత్త లేదా స్వప్నం అనే స్థితి చాలా కాలం నిలిచి ఉంటే, అది మళ్లీ జాగ్రత్త స్థితికే చేరుతుంది. వివిధ వస్తువుల వల్ల అది విస్తరించి వ్యాపిస్తుంది.
అస్యాశ్ చాప్య్ ఉదరే సన్తి మహాజాగ్రద్దశాదృశః । తాసామ్ అప్య్ అన్తర్ అన్యాశ్ చ సన్త్య్ ఏవం సంసృతిర్ ఘనా
ఈ లోపల కూడా, లోతైన మేల్కొనడం లాంటి స్థితులు ఉన్నాయి. వాటి లోపల మరికొన్ని స్థితులు కూడా ఉంటాయి. ఇలా ఈ సంసార చక్రాలు చాలా దట్టంగా ఉన్నాయి.
సుషుప్తస్వప్నకలనే ఆస్వ్ అన్తరదశాస్వ్ అపి । స్థితే తేనాయమ్ అఖిలస్ స్థితో మోహశ్ శిలాఘనః
గాఢ నిద్రలోనూ, కలలలోనూ, వాటి మధ్య స్థితులలోనూ కూడా, ఈ మాయా మోహం మొత్తం, పర్వతంలా గట్టిగా నిలిచి ఉంటుంది.
స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం లోకో మోహాన్ మోహాన్తరం వ్రజేత్ । అధఃపాతిజలావర్త ఇవ యాతి జలాన్తరమ్
ఒక కల నుంచి మరో కలలోకి, ఒక మోహం నుంచి ఇంకో మోహంలోకి ఈ లోకం వెళ్తుంటుంది. అది నదిలోని చక్రవాతం ఒకటి ఇంకొక నీటిలోకి మునిగిపోవడంలా ఉంటుంది.