జరాజీర్ణబకీ యావత్ కాసక్రేఙ్కారకారిణీ । రౌతి రోగోరగాకీర్ణా కాయద్రుమశిరస్స్థితా
వృద్ధాప్యమనే బలహీనమైన బకపక్షి, దగ్గు, గొంతు శబ్దాలు చేస్తూ, వ్యాధి అనే పాములతో బాధపడుతూ, శరీరమనే వృక్షపు పై భాగంలో ఉన్నంత కాలం,
తావద్ ఆగత ఏవాశు కుతో ఽపి పరిదృశ్యతే । ఘనాన్ధతిమిరాకాఙ్క్షీ మునే మరణకౌశికః
అంతవరకూ, ఎక్కడినుంచో త్వరగా, ముసలితనం కోరే మరణమనే గుడ్లగూబ కనబడుతుంది, మునివరా!
సాయంసన్ధ్యా ప్రజాతైవ తమస్ సమనుధావతి । జరా వపుషి దృష్టైవ మృతిం సమనుధావతి
సాయంకాలపు సంధ్య ఒక్కసారి వచ్చిన వెంటనే చీకటిని వెంటాడినట్టు, శరీరంలో వృద్ధాప్యం కనిపించినప్పుడు మరణం దాన్ని వెంటాడుతుంది.
జరాకుసుమితం దేహద్రుమం దృష్ట్వైవ దూరతః । మృతిభృఙ్గీ ద్రుతం బ్రహ్మన్ నరస్యాయాతి సూత్సుకా
ఓ బ్రహ్మన్, శరీరమనే వృక్షం వృద్ధాప్యపు పువ్వులతో దూరం నుంచి కనిపించినప్పుడు, మరణమనే తేనెటీగ మనిషివద్దకు వేగంగా, ఆత్రంగా చేరుతుంది.
శూన్యం నగరమ్ ఆభాతి భాతి చ్ఛిన్నలతో ద్రుమః । భాత్య్ అనావృష్టిమాన్ దేశో న జరాజర్జరం వపుః
ఖాళీ నగరం కనిపించవచ్చు, కొమ్మలు కోసిన చెట్టు కనిపించవచ్చు, వర్షం లేని భూమి కనిపించవచ్చు—కానీ వృద్ధాప్యంతో నలిగిన శరీరం మాత్రం కనిపించదు.
క్షణాన్ నిగిరణాయైవ కాసక్వణితకారిణీ । గృధ్రీవామిషమ్ ఆదత్తే తరసైవ నరం జరా
ఒక క్షణంలోనే, దగ్గు శబ్దం చేస్తూ, వృద్ధాప్యం గద్దె మాంసాన్ని ఎలా పట్టుకుపోతుందో అట్లే, మనిషిని బలవంతంగా పట్టేసుకుంటుంది.
దృష్ట్వైవ సోత్సుకేవాశు ప్రగృహ్య శిరసి క్షణాత్ । ప్రలునాతి జరా దేహం కుమారీ కైరవం యథా
బయటపడి, ఆసక్తిగా శరీరాన్ని చూసిన వెంటనే, వృద్ధాప్యం ఒక్క క్షణంలో తలపై పట్టుకుని శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది. ఇది యువతి ఒక కలువను తీయడంలా ఉంటుంది.
సీత్కారకారిణీ పాంసుపరుషా పరిజర్జరమ్ । శరీరం శాతయత్య్ ఏషా వాత్యేవ తరుపల్లవమ్
దుమ్ముతో కఠినంగా, ఊపిరి తీసేలా శబ్దం చేస్తూ, ఈ వృద్ధాప్యం పాడైపోయిన శరీరాన్ని తుపాను చెట్టు కొత్త ఆకులను చింపినట్టు చీల్చేస్తుంది.
జరసోపహతో దేహో ధత్తే జర్జరతాం గతః । తుషారనికరాకీర్ణపరిమ్లానామ్బుజశ్రియమ్
వృద్ధాప్యం తాకిన శరీరం పూర్తిగా బలహీనమై, మంచు తాకిన, గుంపులుగా మంచు కప్పిన, వాడిపోయిన కమలాన్ని పోలి ఉంటుంది.
జరాజ్యోత్స్నోదితైవేయం శిరశ్శిఖరిపృష్ఠతః । వికాసయతి సంరబ్ధవాతాం కాసకుముద్వతీమ్
ఈ వృద్ధాప్యం చంద్రకాంతిలా తలపై నుంచి వెలిసిపడి, రాత్రిపూట వికసించే కమలంలా, దగ్గుతో కూడిన వేడిమి గాలిని వ్యాపింపజేస్తుంది.
పరిపక్వం సమాలోక్య జరాక్షారవిధూసరమ్ । శిరఃకుష్మాణ్డకం భుఙ్క్తే పుంసః కాలః కిలేశ్వరః
పండిన గుమ్మడికాయలా వృద్ధాప్యపు బూడిదతో నలుపు పడ్డ తలని చూసి, బాధలకు అధిపతి అయిన కాలం దాన్ని మింగేస్తాడు.
జరాజహ్నుసుతోద్యుక్తా మూలాన్య్ అస్య నికృన్తతి । శరీరతీరవృక్షస్య చలస్యాయూంషి సత్వరమ్
వృద్ధాప్యం, యముని కుమార్తె సహాయంతో, ఈ శరీరమనే వృక్షానికి వేర్లను త్వరగా కోసేస్తుంది; దాంతో ప్రాణశక్తి కదిలిపోతుంది.
జరామార్జారికా భుక్తయౌవనాఖుతయైధితా । పరమ్ ఉల్లాసమ్ ఆయాతి శరీరామిషగర్ధినీ
యవ్వనాన్ని తినేసి, బాధల అగ్ని రాజేసిన వృద్ధాప్యం, శరీర మాంసాన్ని తినాలని ఆశతో పరమ ఆనందంగా వస్తుంది.
కాచిద్ అస్తి జగత్య్ అస్మిన్ నామఙ్గలకరీ తథా । యథా జరాక్రోశకరీ దేహజఙ్గలజమ్బుకీ
ఈ లోకంలో శరీరమనే అడవిలో నక్కలా, విలాపంతో అరుస్తూ, వృద్ధాప్యంలా అశుభకరం మరొకటి లేదు.
కాసశ్వాసససీత్కారా దుఃఖధూమతమోమయీ । జరాజ్వాలా జ్వలత్య్ ఏషా యయాసౌ దగ్ధ ఏవ హి
దగ్గు, ఊపిరి తీసుకోలేకపోవడం, నిట్టూర్పులు—ఇవి బాధల పొగతో, చీకటితో కూడిన వృద్ధాప్యపు అగ్ని. ఈ అగ్నిలోనే మనిషి పూర్తిగా కాలిపోతాడు.
జరసా వక్రతామ్ ఏతి శుక్లావయవపల్లవా । తాత తన్వీ తనుర్ నౄణాం లతా పుష్పానతా యథా
తండ్రి! ఒకప్పుడు తెల్లగా, నాజూగ్గా ఉన్న మనిషి శరీరం వృద్ధాప్యంతో వంకరగా మారిపోతుంది. పుష్పాలతో నిండిన వల్లి ఎలా వంగిపోతుందో, అలాగే.
జరాకర్పూరధవలం దేహకర్పూరపాదపమ్ । మునే మరణమాతఙ్గో నూనమ్ ఉద్ధరతి క్షణాత్
వృద్ధాప్యపు కర్పూరంలా తెల్లగా మారిన ఈ శరీరాన్ని, మహర్షీ! మరణమనే ఏనుగు ఒక్క క్షణంలో ఎత్తుకుపోతుంది.
మరణస్య మునే రాజ్ఞో జరాధవలచామరా । ఆగచ్ఛతో ఽగ్రే నిర్యాతి స్వాధివ్యాధిపతాకినీ
మహర్షీ! మరణం రాజు లాంటిది. వృద్ధాప్యపు తెల్ల చామరా అతడికి ముందుగా ఊదుతూ వస్తుంది. వ్యాధి అనే జెండా కూడా ముందే ఎగురుతుంది.
న జితాశ్ శత్రుభిస్ సఙ్ఖ్యే యే నిష్పిష్టాద్రికోటయః । తే జరాజీర్ణరాక్షస్యా పశ్యాశు విజితా మునే
ఓ మునీశ్వరా! యుద్ధంలో శత్రువులు ఓడించలేకపోయిన వారు, కొండ కోటలు కూడా పగలగొట్టిన వారు, వారిని ఈ ముసలితన రాక్షసి ఎంత త్వరగా జయించేస్తుందో చూడండి.
జరాతుషారధవలే శరీరసదనాన్తరే । శక్నువన్త్య్ అక్షశిశవస్ స్పన్దితుం న మనాగ్ అపి
ముసలితనపు మంచుతెరతో తెల్లబడిన ఈ శరీర గృహంలో, కన్నుల మణులు కూడా కదలడానికి తక్కువైనా శక్తి ఉండదు.
సంసారసంసృతేర్ అస్యా గన్ధకుట్యాశ్ శిరోగతా । దేహయష్ట్యా జరానామ్నీ చామరశ్రీర్ విరాజతే
ఈ సంసార సుగంధ గదిలో, శరీర రూపపు తలపై ముసలితనమనే చామరపు కిరీటం ప్రకాశిస్తోంది.
జరాచన్ద్రోదయసితే శరీరనగరే స్థితే । క్షణాద్ వికాసమ్ ఆయాతి మునే మరణకైరవమ్
ఓ మునీశ్వరా! శరీరనగరంలో ముసలితన చంద్రుడు ఉదయించినప్పుడు, మరణం అనే కలువ ఒక్క క్షణంలో వికసిస్తుంది.
జరాసుధాలేపసితే శరీరాన్తఃపురాన్తరే । అశక్తిర్ ఆర్తిర్ ఆపచ్ చ తిష్ఠన్తి సుఖమ్ అఙ్గనాః
వృద్ధాప్యపు మందుతో పూతపెట్టిన ఈ శరీరమనే మహల్లో, బలహీనత, బాధ, అపాయాలు — ఇవన్నీ సుఖాన్ని అనుసరించే స్నేహితుల్లా నిలిచి ఉంటాయి.
అభావాగ్రేసరా యత్ర జరా జయతి జన్తుషు । కస్ తత్రేహ సమాశ్వాసో మమ మన్దమతేర్ మునే
వృద్ధాప్యం ముందుగా నడిపించే చోట జీవుల్లో అది పైచేయి సాధించినప్పుడు, ఓ మునీశ్వరా, నా వంటి మాంద్యబుద్ధికి ఇక్కడ ఏమాత్రం ఆనందం లభించగలదు?
కిం తేన దుర్జీవితదుర్గ్రహేణ జరాం గతేనాపి హి జీవ్యతే యత్ । జరా జగత్యామ్ అజితా నరాణాం సర్వైషణాస్ తాత తిరస్కరోతి
ఈ కష్టమైన, ఇబ్బందికరమైన జీవితం గట్టిగా పట్టుకుని వృద్ధాప్యాన్ని చేరుకున్నా, దాంతో ఏమి లాభం? ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో వృద్ధాప్యం ఎవరికీ జయించనిది; అది మనుషుల అన్ని ఆశయాలనూ తండ్రీ, త్రోసిపడేస్తుంది.
వికల్పకల్పనానల్పకల్పితైర్ అల్పబుద్ధిభిః । భేదైర్ ఉద్ధురతాం నీతస్ సంసారకుహకభ్రమః
తక్కువ జ్ఞానమున్నవారు ఊహించుకున్న ఎన్నో భేదాలతో, ఆలోచనల కల్పనల వల్ల సంసారమనే మాయా భ్రమ కలకలమవుతుంది.
సతాం కథమ్ ఇవాస్థేహ జాయతే జాలపఞ్జరే । బాలా ఏవాత్తుమ్ ఇచ్ఛన్తి ఫలం మకురబిమ్బితమ్
పండితులకు ఈ లోకంలో మమకారం ఎలా కలుగుతుంది? అది వలలో చిక్కుకున్నట్టు ఉంటుంది. అద్దంలో కనిపించే పండును తినాలని చిన్నపిల్లలు ఆశపడినట్టే, అవివేకులు మాత్రమే అలాంటి మాయలో పడతారు.
ఇహాపి విద్యతే యైషా పేలవా సుఖభావనా । ఆఖుస్ తన్తుమ్ ఇవాశేషం కాలస్ తామ్ అపి కృన్తతి
ఇక్కడ కూడా సుఖం అనే బలహీనమైన భావన ఉంది. కానీ ఎలుక దారం కోసినట్టు, కాలం ఆ సుఖాన్ని పూర్తిగా నశింపజేస్తుంది.
న తద్ అస్తీహ యద్ అయం కాలస్ సకలఘస్మరః । గ్రసతే న జగజ్జాతం మహాబ్ధిమ్ ఇవ వాడవః
ఈ లోకంలో కాలం అన్నింటినీ మింగేసే శక్తివంతుడు. సముద్రంలో వడవాగ్ని నీటిని పీల్చినట్టు, లోకంలో పుట్టినదంతా కాలం మింగేస్తుంది.
సమస్తసామాన్యతయా భీమః కాలో మహేశ్వరః । దృశ్యసత్తామ్ ఇమాం సర్వాం కవలీకర్తుమ్ ఉద్యతః
కాలం భయంకరమైనది, పరమేశ్వరుడిలా అన్నింటినీ కప్పేసే శక్తి కలది. కనబడే ఈ సృష్టిని మొత్తం మింగేయడానికి సిద్ధంగా ఉంది.