యద్ ఆదావ్ ఏవ నాస్తీదం తద్ అద్యాపి న విద్యతే । యద్ ఇదం భాతి తద్ బ్రహ్మ శాన్తమ్ ఏకమ్ అనిఙ్గనమ్
మొదట లేనిది ఇప్పుడూ లేదు. ఇది కనిపిస్తున్నదంతా ఒక్కటే, శాంతమైన, మచ్చలేని బ్రహ్మమే.
మననీయమనోమానాన్య్ అతః కస్య కథం కుతః । నిర్వికారమ్ అనాద్యన్తమ్ ఆస్యతామ్ అపయన్త్రణమ్
ఈ మనస్సులో పుట్టే గౌరవ భావాలు ఎవరివి? ఎలా వచ్చాయి? ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి? ఇవన్నీ విచారించాలి. మనస్సు ఏ మార్పులకూ లోనుకాకుండా, ఆది అంతం లేకుండా, ఎలాంటి ఆంక్షలు లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉండాలి.
పరం పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య యత్నాద్ పరమయా ధియా । భోగాశాభావనాం చిత్తాత్ సమూలమ్ అలమ్ ఉద్ధరేత్
అత్యుత్తమమైన శ్రమను ఆశ్రయించి, అత్యంత స్పష్టమైన వివేకంతో, అనుభవాల పట్ల కలిగే ఆశలను మనస్సు నుండి పూర్తిగా, వేరే మూలాల సహా పూర్తిగా తొలగించాలి.
యద్ ఉదేతి పరో మోహో జరామరణకారణమ్ । ఆశాపాశశతోల్లాసీ వాసనా తద్ విజృమ్భతే
ఏది మోసాన్ని కలిగించి, వృద్ధాప్యం మరణానికి కారణమవుతుందో, ఎన్నో ఆశల బంధాలతో ఉల్లాసంగా పెరిగిపోతుందో, అదే మనస్సులో దాగి ఉన్న వాసన.
మమ పుత్రా మమ ధనమ్ అహం సో ఽయమ్ ఇదం మమ । ఇతీయమ్ ఇన్ద్రజాలేన వాసనైకా వివల్గతి
‘నా కొడుకులు, నా ధనం, నేను ఇదే, ఇది నాదే’ అని మనస్సు ఒక మాయాజాలంలా, ఆ ఒక్క వాసన వల్ల ఎటూ ఎగురుతూ తిరుగుతుంది.
శూన్య ఏవ శరీరే ఽస్మిన్ విలోలో ఽర్జునవాతవత్ । అవిద్యయా వాసనయా త్వ్ అహమ్భావాహిర్ అర్పితః
ఈ శూన్యమైన శరీరంలో, అహంకార భావన అజ్ఞానం వల్ల, మనసులో దాగిన వాసనల వల్ల, లోపల గాలి ఊగిపోతున్నట్టు చంచలంగా తలెత్తుతుంది.
పరమార్థేన తత్త్వజ్ఞ మమాహమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ అలమ్ । ఆత్మతత్త్వాద్ ఋతే మన్యే న కదాచన కిఞ్చన
నిజంగా, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడా, 'నాది', 'నేను', 'ఇది' అన్న భావనలకు ఇక చాలును. ఆత్మ తత్త్వాన్ని తప్ప మరేదీ నిజంగా ఉందని నేను ఎప్పుడూ అనుకోను.
సాద్రిద్యూర్వీగిరిశ్రేణ్యా సృష్టిదృష్ట్యా పునః పునః । సైవాన్యేవ విచిత్రేయమ్ అవిద్యా పరివర్తతే
సృష్టిని చూసే దృష్టితో, ఇదే విచిత్రమైన అజ్ఞానం పర్వతాలు, ఖండాలు, శిఖరాలు మళ్లీ మళ్లీ కనిపించడంలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ఉదేత్య్ అజ్ఞానమాత్రేణ నశ్యతి జ్ఞానమాత్రతః । సంవిన్మాత్రపరిచ్ఛేద్యా రజ్జ్వామ్ ఇవ భుజఙ్గమః
అది కేవలం అజ్ఞానం వల్ల ఉద్భవిస్తుంది, జ్ఞానం వల్లనే అంతమవుతుంది. అది చైతన్యంతో మాత్రమే పరిమితమవుతుంది, పాము తాడుపై కనిపించినట్టు.
సాద్రిద్యూర్వీనదీ సేయం యావిద్యా జ్ఞస్య రామ సా । నావిద్యా తస్య తద్ బ్రహ్మ స్వే మహిమ్ని వ్యవస్థితమ్
రామా, ఈ భూమి పర్వతాలు, నదులతో కూడి ఉన్నదీ జ్ఞానికి జ్ఞానమే. అది అతనికి అవిద్య కాదు. ఎందుకంటే ఆ పరబ్రహ్మం తన మహిమలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
రజ్జుసర్పవికల్పౌ ద్వావ్ అజ్ఞానైకోపకల్పితౌ । జ్ఞేన త్వ్ ఏకైవ నిర్ణీతా బ్రహ్మదృష్టిర్ అకృత్రిమా
కట్టు, పాము అనే రెండూ అజ్ఞానంతో ఊహించబడతాయి. కానీ జ్ఞానంతో ఒకటే నిజంగా తెలుస్తుంది — అది సహజమైన బ్రహ్మ దర్శనం.
మా భవాజ్ఞో భవ జ్ఞస్ త్వం జహి సంసారవాసనాః । అనాత్మన్య్ ఆత్మభావేన కిమ్ అన్య ఇవ రోదిషి
నీవు అజ్ఞానిగా ఉండకూడదు, జ్ఞానిగా అవు. ఈ లోకబంధాల వాసనలను విడిచిపెట్టు. నీవు నీవే కాకుండా వేరొకరిలా, ఆత్మ కానిదానితో ఏందుకు బాధపడుతున్నావు?
కస్ తవాయం జడో మూకో దేహో భవతి రాఘవ । యదర్థం సుఖదుఃఖాభ్యామ్ అవశః పరిహీయతే
రాఘవా, ఈ జడమైన, మూగదేహం నీకెందుకు? దాని కోసం నీవు సుఖదుఃఖాలకు లొంగిపోతూ నిస్సహాయంగా ఉంటావు?
యథా హి కాష్ఠజతునోర్ యథా బదరకుణ్డయోః । శ్లిష్టయోర్ అపి నైకత్వం దేహదేహవతోస్ తథా
ఎలాగైతే మట్టి గుళికలు, లేదా బదరి పండ్ల పొట్లాలు కలిపినా అవి ఒక్కటిగా కలవు, అలాగే శరీరం, ఆత్మ రెండూ కలిసిపోవు.
భస్త్రాదాహే యథా దాహో న భస్త్రాన్తరవర్తినః । పవనస్య తథా దేహనాశే నాత్మ వినశ్యతి
బెల్లోస్లోని మంట, అందులో ఉన్న గాలిని తగలబెట్టదు కదా, అలాగే శరీరం నశించినప్పుడు ఆత్మ నశించదు.
దుఃఖితో ఽహం సుఖాఢ్యో ఽహమ్ ఇతి భ్రాన్తీ రఘూద్వహ । అనయోపహతే చిత్తే దుష్పారేహ కదర్థనా
రఘువంశీయుడా! 'నేను బాధలో ఉన్నాను, నేను సంతోషంగా ఉన్నాను' అనే భ్రమ మనసును పట్టిపీడిస్తుంది. ఈ బాధను అధిగమించడం చాలా కష్టం.
మిథ్యైవానర్థకారిణ్యా మనోమననపీనయా । అనయా దుఃఖదాయిన్యా మహామోహమలాన్ధయా
ఈ తప్పుడు, హానికరమైన, మనసు పొంగించే భావన వల్లే, ఈ బాధను కలిగించే, మహామోహమనే మలంతో అంధుడైన మనస్సు బాధపడుతుంది.
చన్ద్రబిమ్బే సుధార్ద్రే ఽపి కృత్వా రౌరవకల్పనామ్ । నారకం దాహసంశోషదుఃఖం సమనుభూయతే
చంద్రుని పరిమళమైన, అమృతంతో తడిసిన వలయాన్ని కూడా రౌరవ నరకంగా ఊహిస్తే, అక్కడ ఉండే కాలిన బాధలు, ఎండిపోయిన కష్టాలు నిజంగా అనుభవించాల్సి వస్తాయి.
జలలోలోచ్చకల్హారపుష్పశీతలవీచిషు । సరస్సు మృగతృష్ణాఢ్యం మహత్త్వం పరిదృశ్యతే
చల్లని అలలు, నీటిలో తేలియాడే కలహారపు పువ్వులతో అలంకరించబడిన సరస్సుల్లో కూడా, అక్కడ ఉన్న మృగత్రిష్ణకు ఎంత గొప్పతనం ఉందో మనం చూడగలం.
నభోనగరనిర్మాణపాతోత్పతనసమ్భ్రమాః । స్వప్నాదిష్వ్ అనుభూయన్తే విచిత్రసుఖదుఃఖదాః
ఆకాశంలో నగరాలు కట్టడం, ఎగరడం, కిందపడిపోవడం వంటి కలలు, మిగతా అనుభూతుల్లో ఎన్నో విచిత్రమైన సుఖాలు, దుఃఖాలు మనకు అనుభవంగా వస్తాయి.
సంసారవాసనా చేతో యది నామ న పూరయేత్ । తజ్ జాగ్రత్స్వప్నసంరమ్భాః కం నయేయుర్ ఇహాపదమ్
ఈ లోక జీవనంపై మనసులో ఉన్న వాంఛ తీరకపోతే, మేల్కొన్నప్పుడు, కలలో కలిగే కలవరాలు మనకు ఏమి హాని చేయగలవు?
దృశ్యన్తే రౌరవావీచినరకానర్థశాసనాః । మిథ్యాజ్ఞానే గతే వృద్ధిం స్వర్గోపవనభూమిషు
రౌరవం, అవీచి వంటి నరకాలు, వాటి బాధల ప్రాంతాలు, అబద్ధమైన అజ్ఞానం పెరిగినప్పుడు స్వర్గపు తోటల్లో కూడా ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.
అనయా వేధితం చేతో బిసతన్తావ్ అపి క్షణాత్ । పశ్యత్య్ అఖిలసంసారసాగరావర్తవిభ్రమమ్
ఈ అజ్ఞానం మనస్సును తాకినప్పుడు, ఒక తామర తంతువు కూడా ఒక్క క్షణంలోనే మొత్తం సంసారసాగరపు గందరగోళాన్ని చూసేస్తుంది.
అనయోపహతే చిత్తే రాజ్య ఏవ హి సంస్థితః । తాస్ తా దశా జనో యాతి యా న యోగ్యాశ్ శ్వపాకినః
ఈ అజ్ఞానం మనస్సును కలుషితం చేసినప్పుడు, రాజ్యంలో ఉన్నప్పటికీ, ఒకడు కుక్కలు తినే వారికీ తగినవి కాని దుస్థితులను అనుభవిస్తాడు.
తస్మాద్ రామ పరిత్యజ్య వాసనాం భవబన్ధనీమ్ । సర్వభావమయీం తిష్ఠ నీరాగస్ స్ఫటికో యథా
కాబట్టి రామా, భవబంధనంగా ఉండే వాసనను వదిలిపెట్టి, అన్ని భావాలతో కూడినవాడిగా, ఆసక్తిలేని వాడిగా, స్ఫటికంలా నిలువుము.
తిష్ఠతస్ తవ కార్యేషు మాస్తు రాగానురఞ్జనా । స్ఫటికస్యేవ చిత్రాణి ప్రతిబిమ్బాని గృహ్ణతః
నీ పని చేస్తూ ఉండగా, మనసులో ఆకర్షణ కలగకుండా ఉండాలి. ఎలా అంటే, స్ఫటికం ఎన్నో ప్రతిబింబాలు చూపించినా, అది ఎలా మారదు, అలా నీవు కూడా మారకుండా ఉండాలి.
విగతకౌతుకసఙ్గసమిద్ధయా యది కరోషి సదైవ హి లీలయా । వరధియా జగతి ప్రకృతిక్రియాస్ తద్ అసి కేన మహాన్ ఉపమీయసే
ఆసక్తి లేకుండా, ఆశ్చర్యం లేకుండా, ఎప్పుడూ సహజంగా, సరదాగా, మంచి బుద్ధితో ఈ లోకంలో పనులు చేస్తే, నీ గొప్పదాన్ని ఏదితో పోల్చగలం?
ఏవమ్ ఉక్తో భగవతా వసిష్ఠేన మహాత్మనా । రామః కమలపత్త్రాక్ష ఉన్మీలిత ఇవాబభౌ
అలా మహాత్ముడు వసిష్ఠుడు చెప్పిన తరువాత, కమలపత్రాల్లాంటి కళ్లున్న రాముడు, నిద్రలేచినట్టు కనిపించాడు.
వికాసితాన్తఃకరణశ్ శోభామ్ అలమ్ ఉపాయయౌ । ఆశ్వస్తస్ తమసి క్షీణే పద్మో ఽర్కాలోకవాన్ ఇవ
అతని మనసు వికసించి, మిక్కిలి కాంతిని పొందింది. చీకటి తొలగినప్పుడు, సూర్యకాంతితో నిండిన పద్మం లాగ, అతడు ధైర్యంగా మారాడు.
బోధవిస్మయసఞ్జాతసౌమ్యస్మితసితాననః । దన్తరశ్మిసుధాధౌతామ్ ఇమాం వాచమ్ ఉవాచ చ
ఆశ్చర్యంతో కూడిన జ్ఞానంతో, మృదువైన చిరునవ్వుతో అతని ముఖం చంద్రకాంతి తాకినట్టు ప్రకాశించింది. అప్పుడు అతడు ఇలా అన్నాడు: