ఏకస్మాత్ సర్వగాద్ దేవాత్ సర్వశక్తేర్ మహాత్మనః । విభాగకలనాశక్తిర్ లహరీవోత్థితామ్భసః
ఒకే పరిపూర్ణమైన, అంతటా వ్యాపించిన, దివ్యమైన, అపారమైన శక్తిగల ఆ మహాత్ముని నుండి, వేరుచేసే శక్తి, లెక్కించడానికీ శక్తి, నీటిలో అలలా ఉద్భవిస్తుంది.
ఏకస్మిన్ వితతే శాన్తే యా న కిఞ్చన విద్యతే । సఙ్కల్పమాత్రేణ గతా సా సిద్ధిం పరమాత్మని
ఒకే విస్తృతమైన, శాంతమైన పరమార్థంలో ఏదీ లేకపోయినా, కేవలం సంకల్పంతో ఏది పోయిందో అది పరమాత్మలో పరిపూర్ణతను పొందుతుంది.
అతస్ సఙ్కల్పసిద్ధేయం సఙ్కల్పేనైవ నశ్యతి । యేనైవ జాతా తేనైవ వహ్నిజ్వాలేవ వాయునా
కాబట్టి, ఈ సంకల్పంతో కలిగిన సిద్ధి కూడా అదే సంకల్పంతో నశిస్తుంది. అది ఎలా పుట్టిందో అలా, అగ్ని జ్వాలను గాలి ఆర్పినట్టు, అంతే తేలికగా అంతమవుతుంది.
పౌరుషోద్యోగసిద్ధేన భోగాశారూపతాం గతా । అసఙ్కల్పనమాత్రేణ సావిద్యా పరిలీయతే
పురుషుని ప్రయత్నంతో పొందిన అనుభవం, ఆలోచన లేకుండా ఉండగానే, అవిద్యా పూర్తిగా కరిగిపోతుంది.
నాహం బ్రహ్మేతి సఙ్కల్పాత్ సుదృఢాద్ బధ్యతే మనః । సర్వం బ్రహ్మేతి సఙ్కల్పాత్ సుదృఢాన్ ముచ్యతే పునః
'నేను బ్రహ్మం కాను' అని బలంగా నమ్మితే మనస్సు బంధించబడుతుంది. 'అన్నీ బ్రహ్మమే' అని బలంగా నమ్మితే మనస్సు మళ్లీ విముక్తి పొందుతుంది.
సఙ్కల్పః పరమో బన్ధస్ త్వ్ అసఙ్కల్పో విముక్తతా । సఙ్కల్పమ్ అవజిత్యాన్తర్ యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఆలోచన బంధానికి మూలం; ఆలోచన లేకపోవడమే విముక్తి. మనసులోని ఆలోచనలను జయించి, నీకు నచ్చినట్లు చేయు.
దృష్టా మయామ్బరే ఽత్రాస్తి నలినీ హేమపఙ్కజా । లోలవైడూర్యమధుపా సుగన్ధితదిగమ్బరా
నేను ఈ ఆకాశంలో బంగారు రేకుల కల నెరజిల్లిని చూశాను. ఆ నెరజిల్లి చుట్టూ విలువైన వైడూర్యపు తేనెటీగలు తిరుగుతూ, సువాసనతో, దిక్కులు దుస్తుల్లా అలంకరించబడి ఉంది.
ఉద్దణ్డైః ప్రకటాభోగైర్ మృణాలభుజమణ్డలైః । విహసన్తీ ప్రకాశస్య శశినో రశ్మిమణ్డలాత్
తన చేతులు తామర కాడల్లా మెత్తగా మెరిసిపోతూ, తన అందాన్ని గర్వంగా చూపిస్తూ, వెలిగే చంద్రుని కాంతివలయాన్ని ఎగతాళి చేసినట్టు నవ్వుతుంది.
వికల్పజాలికైవేత్థమ్ అసత్యైవాపి సత్సమా । మనస్స్వాస్థ్యవినాశార్థం యథా బాలేన కల్ప్యతే
అదే విధంగా, ఊహల వలయమూ నిజమైనదిగా కనిపించినా, అది అసత్యమే. అది మనసు తన శాంతిని కోల్పోయేందుకు, పిల్లాడు ఊహించుకునే ఆటలాగే, తానే సృష్టించుకుంటుంది.
తథైవేయమ్ అవిద్యేహ భావనాభవబన్ధనీ । చపలేనాసుఖాయైవ మనోబాలేన కల్పితా
ఇక్కడ ఈ లోకంలో కూడా, తెలియని అజ్ఞానం మనసు అనే చంచలమైన పిల్లవాడి ఊహతో తానే తాను బంధించుకుంటూ, ఉండటం-ఉండకపోవడం అనే ఆలోచనలతో బాధను మాత్రమే తెస్తుంది.
కృశో ఽతిదుఃఖీ బద్ధో ఽహం హస్తపాదాదిమాన్ అహమ్ । ఇతి భావానురూపేణ వ్యవహారేణ బధ్యతే
నేను బలహీనుడిని, ఎంతో బాధపడుతున్నాను, బందిలో ఉన్నాను, నాకు చేతులు కాళ్లు ఉన్నాయి అని అనుకుంటూ, ఆ ఆలోచనలు, ఆచరణల ప్రకారం మనిషి తానే తాను బంధించుకుంటాడు.
నాహం దుఃఖీ న మే దేహః కో బన్ధో ఽస్యాత్మనశ్ చితః । ఇతి భావానురూపేణ వ్యవహారేణ ముచ్యతే
నేను బాధపడటం లేదు, నాకు శరీరం లేదు, ఈ చైతన్య స్వరూపానికి ఎలాంటి బంధనం ఉండదు అని మనసులో నిశ్చయంగా భావించి, అలాంటి ఆలోచనలు, ప్రవర్తనలతో ఉండేవాడు ముక్తుడవుతాడు.
నాహం మాంసం న చాస్థీని దేహాద్ అన్యః పరో హ్య్ అహమ్ । ఇతి నిశ్చయవాన్ అన్తఃక్షీణావిద్య ఇహోచ్యతే
నేను మాంసం కాదు, ఎముకలు కాదు, శరీరానికి వేరైన పరమాత్మను అని లోపల నిశ్చయంగా గ్రహించినవాడు, అతడిలో అజ్ఞానం అంతరించిపోతుంది.
ప్రోత్తుఙ్గసురశైలాగ్రవైడూర్యశిఖరప్రభా । అథ వార్కాంశుదుర్భేదా తిమిరశ్రీస్ స్థితోపరి
ఎత్తయిన నీల రత్నపర్వత శిఖరంపై వెలిగే ప్రకాశం, లేదా సూర్యకిరణాలు కూడా తాకలేని వెలుగు, చీకటి మహిమను మించి నిలిచినట్టు,
కల్ప్యతే హి యథా వ్యోమ్నః కాలిమేతి స్వభావజః । పుంసా ధరణిసంస్థేన స్వవికల్పనయేద్ధయా
భూమిపై ఉన్న మనిషి తన స్వభావం, ఊహల వల్ల ఆకాశంలో చీకటి ఉందని ఊహించుకున్నట్టు,
కల్పితైవమ్ అవిద్యేయమ్ అనాత్మన్య్ ఆత్మభావనా । పురుషేణాప్రబుద్ధేన న ప్రబుద్ధేన రాఘవ
రాఘవా, ఆత్మకాదని లేని దానిలో ఆత్మ భావన కలిగి ఉండటం అనేది, అవగాహన లేని మనిషి ఊహించుకున్న అజ్ఞానం మాత్రమే. బోధ కలిగినవాడు అలాంటి భావన కలిగి ఉండడు.
మేరునీలమణిచ్ఛాయా నేయం నాపి తమఃప్రభా । తద్ ఇదం కిం కృతం బ్రహ్మన్ నీలత్వం నభసో వద
ఈ నీలిమ అనేది మేరు పర్వతపు నీలమణి కాంతి కాదు, చీకటి వెలుగు కూడా కాదు. మరి బ్రహ్మన్, ఆకాశానికి నీలిమ ఎందుకు వస్తుందో చెప్పు.
న రామ నీలతా వ్యోమ్నశ్ శూన్యస్య గుణవత్ స్థితా । అన్యరత్నప్రభాభావాన్ న చాప్య్ ఏషాత్ర మైరవీ
రామా, ఆకాశానికి ఉండే నీలిమ అనేది ఖాళీకి గుణంగా ఉండదు. అది మరేదైనా రత్న కాంతి వల్లా కాదు, మేరు నీలమణి కాంతి కూడా కాదు.
తేజోమయత్వాద్ అణ్డస్య స్ఫారత్వాత్ సిద్ధతేజసః । ప్రాకాశ్యాద్ అణ్డపారస్య తమసో నాత్ర సమ్భవః
ఈ జగత్తు వెలుగుతో నిండినదిగా ఉండటం, సిద్ధుల తేజస్సు ప్రకాశించడం, ఆండపు అవరణానికి బయట వెలుగు ఉండటం వలన ఇక్కడ చీకటి ఏర్పడదు.
కేవలం శూన్యతైవైషా బహ్వీ సుభగ దృశ్యతే । వయస్యేవానురూపాయా అవిద్యాయా న సన్మయీ
ఓ భాగ్యవంతుడా, ఇది కేవలం శూన్యమే. ఎన్నో రూపాల్లో కనిపించినా, వయస్సుకు తగ్గట్టు ఉండే అజ్ఞానం లాంటిది. ఇందులో నిజమైన సత్యం లేదు.
స్వదృష్టిక్షయసమ్పత్తావ్ అసద్ ఏవోత్థితం తమః । వస్తు స్వభావాత్ తద్ వ్యోమ్నః కార్ష్ణ్యమ్ ఇత్య్ అవలోక్యతే
మన దృష్టి పోయినప్పుడు, అసలు లేని చీకటి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. అలాగే, ఆకాశంలో కనిపించే నలుపు కూడా దాని స్వభావం వల్లే ఉత్పన్నమవుతుంది.
ఏతద్బుద్ధ్యా యథా వ్యోమ్ని దృశ్యమానో ఽపి కాలిమా । న కాలిమేతి బోధస్ స్యాద్ అవిద్యాతిమిరే తథా
ఈ జ్ఞానంతో చూస్తే, ఆకాశంలో కనిపించే నలుపు నిజమైన చీకటి కాదని తెలుస్తుంది. అలాగే, అజ్ఞానపు చీకటిలో కూడా జ్ఞానం వెలుగుతుంది.
అసఙ్కల్పో హ్య్ అవిద్యాయా నిగ్రహః కథితో బుధైః । యథా గగనపద్మిన్యాస్ స చాతిసుకరస్ స్వయమ్
పండితులు చెప్పినట్టు, అజ్ఞానాన్ని నియంత్రించడమంటే ఊహలు లేకపోవడమే. అది ఆకాశంలో కమలాన్ని ఊహించడంలా, సహజంగా చాలా సులభమైనది.
భ్రమస్య జాగతస్యాస్య జాతస్యాకాశవర్ణవత్ । అపునస్స్మరణం మన్యే సాధో విస్మరణం వరమ్
ఈ జగత్తు ఆకాశపు రంగు లాగా మాయగా పుట్టింది. ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, దీనిని మరిచిపోవడం మంచిదని నేను భావిస్తున్నాను; మరచిపోవడమే ఉత్తమం.
నష్టో ఽహమ్ ఇతి సఙ్కల్పాద్ యథా దుఃఖేన నశ్యతి । ప్రబుద్ధో ఽస్మీతి సఙ్కల్పాజ్ జనో ఽభ్యేతి తథా సుఖమ్
నేను పోయాను అని మనసులో అనుకుంటే మనిషి దుఃఖంలో మునిగిపోతాడు. అలాగే, నేను మేలుకున్నాను అని అనుకుంటే సంతోషాన్ని పొందుతాడు.
తథా సమ్మూఢసఙ్కల్పాన్ మూఢతామ్ ఏతి వై పునః । ప్రబోధోదారసఙ్కల్పాత్ ప్రబోధాయానుధావతి
అలాగే, మూర్ఖమైన ఆలోచనల వల్ల మళ్లీ మూర్ఖత్వంలో పడిపోతాడు. మేలుకోటానికి సంబంధించిన శుభమైన ఆలోచన వల్ల మేలుకోటానికి ప్రయత్నిస్తాడు.
క్షణాత్ సంస్మరణాద్ ఏషామ్ అవిద్యోదేతి శాశ్వతీ । యత్నాద్ విస్మరణాద్ అర్థః పరినశ్యతి తత్త్వతః
ఒక్క క్షణం గుర్తు చేసుకున్నా ఈ నిత్యమైన అజ్ఞానం మళ్లీ ఉత్పన్నమవుతుంది. కానీ కష్టపడి మరచిపోతే ఆ విషయం నిజంగా అంతమవుతుంది.
భావనీ సర్వభావానాం సర్వభూతవిమోహనీ । తారణీ స్వాత్మనో నాశే స్వాత్మవృద్ధౌ వినాశికీ
భావన అన్నది అన్ని స్థితులకు మూలకారణం, అన్ని జీవులను మాయలో పడేసేది. మనసు నశించినప్పుడు అది విముక్తి కలిగించేది, మనసు పెరిగితే అది నాశనం చేసేది.
మనో యద్ అనుసన్ధత్తే తత్ సర్వేన్ద్రియవృత్తయః । క్షణాత్ సమ్పాదయన్త్య్ ఏతా రాజాజ్ఞామ్ ఇవ మన్త్రిణః
మనసు ఏదిని ఆలోచిస్తే, అన్ని ఇంద్రియాలూ వెంటనే ఆ పని చేస్తాయి. ఇది రాజు ఆజ్ఞను మంత్రులు పాటించడంలా ఉంటుంది.
తస్మాన్ మనోఽనుసన్ధానం భావేషు న కరోతి యః । అన్తశ్ చేతనయత్నేన స శాన్తిమ్ అధిగచ్ఛతి
అందుకే, ఎవరు మనసును విషయాలలో నిమగ్నం చేయకుండా, లోపల జాగ్రత్తగా కృషి చేస్తారో, వారు శాంతిని పొందుతారు.