యథోదితే దినకరే క్వాపి యాతి తమస్వతీ । తథా వివేకే ఽభ్యుదితే క్వాప్య్ అవిద్యా ప్రలీయతే
ఎలా అంటే, సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు ఎక్కడో చీకటి పోయిపోతుంది కదా, అలాగే వివేకం పుట్టినప్పుడు ఎక్కడో అవిద్య కూడా కరిగిపోతుంది.
దృఢవాసనయా బన్ధో ఘనతామ్ ఏతి చేతసః । చలవేతాలసఙ్కల్పస్ సన్ధ్యాకాలే యథా శిశోః
బలమైన వాసనల వల్ల మనస్సు బంధనంలో పడుతుంది. చిన్నపిల్లలు సాయంకాలంలో ఆటపాటలు మానేసినట్టు, చంచలమైన ఆలోచనలు కూడా నెమ్మదిగా తగ్గిపోతాయి.
యావత్ కిఞ్చిద్ ఇదం దృశ్యం సావిద్యా క్షీయతే చ సా । ఆత్మభావనయా బ్రహ్మన్న్ ఆత్మాసౌ కీదృశస్ స్మృతః
ఈ ప్రపంచం కనిపిస్తున్నంతవరకూ అది అవిద్యే. ఆ అవిద్య కొంత కొంతగా తగ్గిపోతుంది. ఆత్మను మనస్సులో ధ్యానిస్తే, ఓ బ్రహ్మన్, ఆ ఆత్మను ఎలా భావించాలి?
చేత్యానుపాతరహితం సామాన్యేన చ సర్వగమ్ । యచ్ చిత్తత్త్వమ్ అనాఖ్యేయం స ఆత్మా పరమేశ్వరః
ఏదైతే అన్ని వస్తువులకు అతీతంగా, అందరిలోను ఉండే, వివరించలేని, చైతన్య స్వరూపంగా ఉంటుందో, అదే ఆత్మ, అదే పరమేశ్వరుడు.
ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తం తృణాది యద్ ఇదం జగత్ । తత్ సర్వం సర్వదాత్మైవ నావిద్యా విద్యతే ఽనఘ
బ్రహ్మ నుండి చిన్న గడ్డి వరకు ఈ జగత్తులో ఉన్నదంతా ఎప్పుడూ ఆత్మే. పాపరహితుడా, ఇక్కడ అవిద్య అనేది లేదు.
సర్వం చ ఖల్వ్ ఇదం బ్రహ్మ నిత్యం చిద్ఘనమ్ అక్షయమ్ । కల్పనాన్యా మనోనామ్నీ విద్యతే న హి కాచన
ఈ సర్వం బ్రహ్మమే — శాశ్వతమైన, చైతన్యమయమైన, ఎప్పటికీ నశించని పరమాత్మ. మనస్సు అనే ఊహ వేరుగా ఏమాత్రం లేదు.
న జాయతే న మ్రియతే కిఞ్చిద్ అస్మిఞ్ జగత్త్రయే । న చ భావవికారాణాం సత్తా క్వచన విద్యతే
ఈ మూడు లోకాలలో ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ చావదు. ఏ మార్పులకీ ఎక్కడా వాస్తవిక స్థితి లేదు.
కేవలం కేవలాభాసం సర్వసామాన్యమ్ అక్షతమ్ । చేత్యానుపాతరహితం చిన్మాత్రమ్ ఇహ విద్యతే
ఇక్కడ కలిసిపోని, ఎప్పటికీ చెదరని, అందరికీ సాధారణమైన, వస్తువుల స్పర్శకు అందని, కలకలలేని స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే ఉంది.
అస్మిన్ నిత్యే తతే శుద్ధే చిన్మాత్రే నిరుపద్రవే । శాన్తే సమసమాభోగే నిర్వికారోదితాత్మని
ఈ నిత్యమైన, పవిత్రమైన, కలతలేని, శాంతమైన, సమంగా వ్యాపించిన స్వచ్ఛమైన చైతన్యంలో, ఆత్మ మార్పు లేకుండా వెలుగుతుంది.
యైషా స్వభావాభిగతం స్వయం సఙ్కల్ప్య ధావతి । చిచ్ చేత్యం స్వయమ్ అమ్లానా సా మ్లానా తన్ మనస్ స్మృతమ్
ఇది తన సహజ స్వభావంతో తానే ఊహించుకొని పరుగెత్తుతుంది. చైతన్యం అనేది తానే తనను చూసుకొని, తానే వాడిపోతుంది. ఆ వాడిపోయిన స్థితిని మనస్సు అని గుర్తుపడతారు.
ఏకస్మాత్ సర్వగాద్ దేవాత్ సర్వశక్తేర్ మహాత్మనః । విభాగకలనాశక్తిర్ లహరీవోత్థితామ్భసః
ఒకే పరిపూర్ణమైన, అంతటా వ్యాపించిన, దివ్యమైన, అపారమైన శక్తిగల ఆ మహాత్ముని నుండి, వేరుచేసే శక్తి, లెక్కించడానికీ శక్తి, నీటిలో అలలా ఉద్భవిస్తుంది.
ఏకస్మిన్ వితతే శాన్తే యా న కిఞ్చన విద్యతే । సఙ్కల్పమాత్రేణ గతా సా సిద్ధిం పరమాత్మని
ఒకే విస్తృతమైన, శాంతమైన పరమార్థంలో ఏదీ లేకపోయినా, కేవలం సంకల్పంతో ఏది పోయిందో అది పరమాత్మలో పరిపూర్ణతను పొందుతుంది.
అతస్ సఙ్కల్పసిద్ధేయం సఙ్కల్పేనైవ నశ్యతి । యేనైవ జాతా తేనైవ వహ్నిజ్వాలేవ వాయునా
కాబట్టి, ఈ సంకల్పంతో కలిగిన సిద్ధి కూడా అదే సంకల్పంతో నశిస్తుంది. అది ఎలా పుట్టిందో అలా, అగ్ని జ్వాలను గాలి ఆర్పినట్టు, అంతే తేలికగా అంతమవుతుంది.
పౌరుషోద్యోగసిద్ధేన భోగాశారూపతాం గతా । అసఙ్కల్పనమాత్రేణ సావిద్యా పరిలీయతే
పురుషుని ప్రయత్నంతో పొందిన అనుభవం, ఆలోచన లేకుండా ఉండగానే, అవిద్యా పూర్తిగా కరిగిపోతుంది.
నాహం బ్రహ్మేతి సఙ్కల్పాత్ సుదృఢాద్ బధ్యతే మనః । సర్వం బ్రహ్మేతి సఙ్కల్పాత్ సుదృఢాన్ ముచ్యతే పునః
'నేను బ్రహ్మం కాను' అని బలంగా నమ్మితే మనస్సు బంధించబడుతుంది. 'అన్నీ బ్రహ్మమే' అని బలంగా నమ్మితే మనస్సు మళ్లీ విముక్తి పొందుతుంది.
సఙ్కల్పః పరమో బన్ధస్ త్వ్ అసఙ్కల్పో విముక్తతా । సఙ్కల్పమ్ అవజిత్యాన్తర్ యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఆలోచన బంధానికి మూలం; ఆలోచన లేకపోవడమే విముక్తి. మనసులోని ఆలోచనలను జయించి, నీకు నచ్చినట్లు చేయు.
దృష్టా మయామ్బరే ఽత్రాస్తి నలినీ హేమపఙ్కజా । లోలవైడూర్యమధుపా సుగన్ధితదిగమ్బరా
నేను ఈ ఆకాశంలో బంగారు రేకుల కల నెరజిల్లిని చూశాను. ఆ నెరజిల్లి చుట్టూ విలువైన వైడూర్యపు తేనెటీగలు తిరుగుతూ, సువాసనతో, దిక్కులు దుస్తుల్లా అలంకరించబడి ఉంది.
ఉద్దణ్డైః ప్రకటాభోగైర్ మృణాలభుజమణ్డలైః । విహసన్తీ ప్రకాశస్య శశినో రశ్మిమణ్డలాత్
తన చేతులు తామర కాడల్లా మెత్తగా మెరిసిపోతూ, తన అందాన్ని గర్వంగా చూపిస్తూ, వెలిగే చంద్రుని కాంతివలయాన్ని ఎగతాళి చేసినట్టు నవ్వుతుంది.
వికల్పజాలికైవేత్థమ్ అసత్యైవాపి సత్సమా । మనస్స్వాస్థ్యవినాశార్థం యథా బాలేన కల్ప్యతే
అదే విధంగా, ఊహల వలయమూ నిజమైనదిగా కనిపించినా, అది అసత్యమే. అది మనసు తన శాంతిని కోల్పోయేందుకు, పిల్లాడు ఊహించుకునే ఆటలాగే, తానే సృష్టించుకుంటుంది.
తథైవేయమ్ అవిద్యేహ భావనాభవబన్ధనీ । చపలేనాసుఖాయైవ మనోబాలేన కల్పితా
ఇక్కడ ఈ లోకంలో కూడా, తెలియని అజ్ఞానం మనసు అనే చంచలమైన పిల్లవాడి ఊహతో తానే తాను బంధించుకుంటూ, ఉండటం-ఉండకపోవడం అనే ఆలోచనలతో బాధను మాత్రమే తెస్తుంది.
కృశో ఽతిదుఃఖీ బద్ధో ఽహం హస్తపాదాదిమాన్ అహమ్ । ఇతి భావానురూపేణ వ్యవహారేణ బధ్యతే
నేను బలహీనుడిని, ఎంతో బాధపడుతున్నాను, బందిలో ఉన్నాను, నాకు చేతులు కాళ్లు ఉన్నాయి అని అనుకుంటూ, ఆ ఆలోచనలు, ఆచరణల ప్రకారం మనిషి తానే తాను బంధించుకుంటాడు.
నాహం దుఃఖీ న మే దేహః కో బన్ధో ఽస్యాత్మనశ్ చితః । ఇతి భావానురూపేణ వ్యవహారేణ ముచ్యతే
నేను బాధపడటం లేదు, నాకు శరీరం లేదు, ఈ చైతన్య స్వరూపానికి ఎలాంటి బంధనం ఉండదు అని మనసులో నిశ్చయంగా భావించి, అలాంటి ఆలోచనలు, ప్రవర్తనలతో ఉండేవాడు ముక్తుడవుతాడు.
నాహం మాంసం న చాస్థీని దేహాద్ అన్యః పరో హ్య్ అహమ్ । ఇతి నిశ్చయవాన్ అన్తఃక్షీణావిద్య ఇహోచ్యతే
నేను మాంసం కాదు, ఎముకలు కాదు, శరీరానికి వేరైన పరమాత్మను అని లోపల నిశ్చయంగా గ్రహించినవాడు, అతడిలో అజ్ఞానం అంతరించిపోతుంది.
ప్రోత్తుఙ్గసురశైలాగ్రవైడూర్యశిఖరప్రభా । అథ వార్కాంశుదుర్భేదా తిమిరశ్రీస్ స్థితోపరి
ఎత్తయిన నీల రత్నపర్వత శిఖరంపై వెలిగే ప్రకాశం, లేదా సూర్యకిరణాలు కూడా తాకలేని వెలుగు, చీకటి మహిమను మించి నిలిచినట్టు,
కల్ప్యతే హి యథా వ్యోమ్నః కాలిమేతి స్వభావజః । పుంసా ధరణిసంస్థేన స్వవికల్పనయేద్ధయా
భూమిపై ఉన్న మనిషి తన స్వభావం, ఊహల వల్ల ఆకాశంలో చీకటి ఉందని ఊహించుకున్నట్టు,
కల్పితైవమ్ అవిద్యేయమ్ అనాత్మన్య్ ఆత్మభావనా । పురుషేణాప్రబుద్ధేన న ప్రబుద్ధేన రాఘవ
రాఘవా, ఆత్మకాదని లేని దానిలో ఆత్మ భావన కలిగి ఉండటం అనేది, అవగాహన లేని మనిషి ఊహించుకున్న అజ్ఞానం మాత్రమే. బోధ కలిగినవాడు అలాంటి భావన కలిగి ఉండడు.
మేరునీలమణిచ్ఛాయా నేయం నాపి తమఃప్రభా । తద్ ఇదం కిం కృతం బ్రహ్మన్ నీలత్వం నభసో వద
ఈ నీలిమ అనేది మేరు పర్వతపు నీలమణి కాంతి కాదు, చీకటి వెలుగు కూడా కాదు. మరి బ్రహ్మన్, ఆకాశానికి నీలిమ ఎందుకు వస్తుందో చెప్పు.
న రామ నీలతా వ్యోమ్నశ్ శూన్యస్య గుణవత్ స్థితా । అన్యరత్నప్రభాభావాన్ న చాప్య్ ఏషాత్ర మైరవీ
రామా, ఆకాశానికి ఉండే నీలిమ అనేది ఖాళీకి గుణంగా ఉండదు. అది మరేదైనా రత్న కాంతి వల్లా కాదు, మేరు నీలమణి కాంతి కూడా కాదు.
తేజోమయత్వాద్ అణ్డస్య స్ఫారత్వాత్ సిద్ధతేజసః । ప్రాకాశ్యాద్ అణ్డపారస్య తమసో నాత్ర సమ్భవః
ఈ జగత్తు వెలుగుతో నిండినదిగా ఉండటం, సిద్ధుల తేజస్సు ప్రకాశించడం, ఆండపు అవరణానికి బయట వెలుగు ఉండటం వలన ఇక్కడ చీకటి ఏర్పడదు.
కేవలం శూన్యతైవైషా బహ్వీ సుభగ దృశ్యతే । వయస్యేవానురూపాయా అవిద్యాయా న సన్మయీ
ఓ భాగ్యవంతుడా, ఇది కేవలం శూన్యమే. ఎన్నో రూపాల్లో కనిపించినా, వయస్సుకు తగ్గట్టు ఉండే అజ్ఞానం లాంటిది. ఇందులో నిజమైన సత్యం లేదు.