అపర్యాప్తం హి బాలత్వం బాల్యం పిబతి యౌవనమ్ । యౌవనం చ జరా పశ్చాత్ పశ్య కర్కశతాం మిథః
పిల్లవయసు తక్కువే, ఆ బాల్యాన్ని యువకవయసు మింగేస్తుంది. ఆ యువకాన్ని మళ్ళీ వృద్ధాప్యం వెంటాడుతుంది. వీటి మార్పు ఎంత కఠినంగా జరుగుతుందో చూడు.
హిమాశనిర్ ఇవామ్భోజం వాత్యేవ శరదమ్బుదమ్ । దేహం జరా జరయతి సరిత్ తీరతరుం యథా
మంచు తామరపువును వాడిపోయేలా చేస్తుంది, గాలివాన శరదృతువులో మేఘాలను చెదరగొట్టినట్టు, వృద్ధాప్యం మన శరీరాన్ని నదికట్టపై వృక్షాన్ని కొట్టినట్టు క్రమంగా నశింపజేస్తుంది.
శిథిలాదీర్ఘసర్వాఙ్గం జరాజీర్ణకలేవరమ్ । సమం పశ్యన్తి కామిన్యః పురుషం కరభం తథా
వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనంగా, పొడవుగా మారిన పురుషుడిని స్త్రీలు ఏనుగును చూసినట్టు చూస్తారు.
శ్వాసాయాసకదర్థిన్యా గృహీతే జరసా జనే । పలాయ్య గచ్ఛతి ప్రజ్ఞా సపత్న్యేవ హతాఙ్గనా
ఒకరిని వృద్ధాప్యం పట్టుకుని, ఊపిరితిత్తులతో బాధపెడితే, జ్ఞానం ఓడిపోయిన భార్యలా పారిపోతుంది.
దాసాః పుత్రాస్ స్త్రియశ్ చైవ బాన్ధవాస్ సుహృదస్ తథా । హసన్త్య్ ఉన్మత్తకమ్ ఇవ నరం వార్ద్ధకకమ్పితమ్
దాసులు, కుమారులు, భార్యలు, బంధువులు, స్నేహితులు — వీళ్లందరూ వృద్ధాప్యంలో వణికిపోతున్న మనిషిని పిచ్చివాడిలా నవ్వుతారు.
దుష్ప్రజ్ఞం జరఢం దీనం హీనం గుణపరాక్రమైః । గృధ్రో వృక్షమ్ ఇవాదీర్ఘం గర్ధో హ్య్ అభ్యేతి వృద్ధతామ్
తెలివిలేని, వృద్ధుడైన, దుఃఖంతో ఉన్న, గుణాలు, శక్తి లేని మనిషిని, పాత చెట్టును గద్దపక్షి చేరినట్టు, వృద్ధాప్యం చేరుతుంది.
దైన్యదోషమయీ దీర్ఘా హృది దాహప్రదాయినీ । సర్వాపదామ్ ఏకసఖీ వర్ధతే వార్ద్ధకే స్పృహా
వృద్ధాప్యంలో ఆశలు పెరుగుతాయి; అవి దుఃఖం, దోషాలతో నిండినవి, హృదయంలో మంటను కలిగించేవి, అన్ని అపాయాలకు ఒక్కటే తోడు అవుతాయి.
కర్తవ్యం కిం మయా కష్టం పరత్రేత్య్ అతిదారుణమ్ । అప్రతీకారయోగ్యం హి వర్ధతే వార్ద్ధకే భయమ్
ఇంకా నేను ఏ బాధాకరమైన పని చేయాలి? పరలోకంలో ఏమి ఎదురవుతుందో అనే భయం వృద్ధాప్యంలో పెరుగుతుంది; దాన్ని ఎదుర్కోవడం అసాధ్యం.
కో ఽహం వరాకః కిమ్ ఇవ కరోమి కథమ్ ఏవ వా । తిష్ఠామి మౌనమ్ ఏవేతి దీనతోదేతి వార్ద్ధకే
నేను ఎవరు, ఈ దురదృష్టవంతుడిని? నేను ఏమి చేస్తున్నాను, ఎలా బ్రతుకుతున్నాను? నేను మౌనంగా ఉండిపోతున్నాను — ఇలాంటి నిరాశ వృద్ధాప్యంలో కలుగుతుంది.
గర్ధో ఽభ్యుదేతి సోల్లాసమ్ ఉపభోక్తుం న శక్యతే । హృదయం దహ్యతే నూనం శక్తిదౌస్స్థ్యేన వార్ద్ధకే
ఆకలి ఉత్సాహంగా వస్తుంది, కానీ దాన్ని ఆస్వాదించలేను; వృద్ధాప్యంలో బలహీనత వల్ల నా హృదయం నిజంగా మంటపడుతుంది.
జరాజీర్ణబకీ యావత్ కాసక్రేఙ్కారకారిణీ । రౌతి రోగోరగాకీర్ణా కాయద్రుమశిరస్స్థితా
వృద్ధాప్యమనే బలహీనమైన బకపక్షి, దగ్గు, గొంతు శబ్దాలు చేస్తూ, వ్యాధి అనే పాములతో బాధపడుతూ, శరీరమనే వృక్షపు పై భాగంలో ఉన్నంత కాలం,
తావద్ ఆగత ఏవాశు కుతో ఽపి పరిదృశ్యతే । ఘనాన్ధతిమిరాకాఙ్క్షీ మునే మరణకౌశికః
అంతవరకూ, ఎక్కడినుంచో త్వరగా, ముసలితనం కోరే మరణమనే గుడ్లగూబ కనబడుతుంది, మునివరా!
సాయంసన్ధ్యా ప్రజాతైవ తమస్ సమనుధావతి । జరా వపుషి దృష్టైవ మృతిం సమనుధావతి
సాయంకాలపు సంధ్య ఒక్కసారి వచ్చిన వెంటనే చీకటిని వెంటాడినట్టు, శరీరంలో వృద్ధాప్యం కనిపించినప్పుడు మరణం దాన్ని వెంటాడుతుంది.
జరాకుసుమితం దేహద్రుమం దృష్ట్వైవ దూరతః । మృతిభృఙ్గీ ద్రుతం బ్రహ్మన్ నరస్యాయాతి సూత్సుకా
ఓ బ్రహ్మన్, శరీరమనే వృక్షం వృద్ధాప్యపు పువ్వులతో దూరం నుంచి కనిపించినప్పుడు, మరణమనే తేనెటీగ మనిషివద్దకు వేగంగా, ఆత్రంగా చేరుతుంది.
శూన్యం నగరమ్ ఆభాతి భాతి చ్ఛిన్నలతో ద్రుమః । భాత్య్ అనావృష్టిమాన్ దేశో న జరాజర్జరం వపుః
ఖాళీ నగరం కనిపించవచ్చు, కొమ్మలు కోసిన చెట్టు కనిపించవచ్చు, వర్షం లేని భూమి కనిపించవచ్చు—కానీ వృద్ధాప్యంతో నలిగిన శరీరం మాత్రం కనిపించదు.
క్షణాన్ నిగిరణాయైవ కాసక్వణితకారిణీ । గృధ్రీవామిషమ్ ఆదత్తే తరసైవ నరం జరా
ఒక క్షణంలోనే, దగ్గు శబ్దం చేస్తూ, వృద్ధాప్యం గద్దె మాంసాన్ని ఎలా పట్టుకుపోతుందో అట్లే, మనిషిని బలవంతంగా పట్టేసుకుంటుంది.
దృష్ట్వైవ సోత్సుకేవాశు ప్రగృహ్య శిరసి క్షణాత్ । ప్రలునాతి జరా దేహం కుమారీ కైరవం యథా
బయటపడి, ఆసక్తిగా శరీరాన్ని చూసిన వెంటనే, వృద్ధాప్యం ఒక్క క్షణంలో తలపై పట్టుకుని శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది. ఇది యువతి ఒక కలువను తీయడంలా ఉంటుంది.
సీత్కారకారిణీ పాంసుపరుషా పరిజర్జరమ్ । శరీరం శాతయత్య్ ఏషా వాత్యేవ తరుపల్లవమ్
దుమ్ముతో కఠినంగా, ఊపిరి తీసేలా శబ్దం చేస్తూ, ఈ వృద్ధాప్యం పాడైపోయిన శరీరాన్ని తుపాను చెట్టు కొత్త ఆకులను చింపినట్టు చీల్చేస్తుంది.
జరసోపహతో దేహో ధత్తే జర్జరతాం గతః । తుషారనికరాకీర్ణపరిమ్లానామ్బుజశ్రియమ్
వృద్ధాప్యం తాకిన శరీరం పూర్తిగా బలహీనమై, మంచు తాకిన, గుంపులుగా మంచు కప్పిన, వాడిపోయిన కమలాన్ని పోలి ఉంటుంది.
జరాజ్యోత్స్నోదితైవేయం శిరశ్శిఖరిపృష్ఠతః । వికాసయతి సంరబ్ధవాతాం కాసకుముద్వతీమ్
ఈ వృద్ధాప్యం చంద్రకాంతిలా తలపై నుంచి వెలిసిపడి, రాత్రిపూట వికసించే కమలంలా, దగ్గుతో కూడిన వేడిమి గాలిని వ్యాపింపజేస్తుంది.
పరిపక్వం సమాలోక్య జరాక్షారవిధూసరమ్ । శిరఃకుష్మాణ్డకం భుఙ్క్తే పుంసః కాలః కిలేశ్వరః
పండిన గుమ్మడికాయలా వృద్ధాప్యపు బూడిదతో నలుపు పడ్డ తలని చూసి, బాధలకు అధిపతి అయిన కాలం దాన్ని మింగేస్తాడు.
జరాజహ్నుసుతోద్యుక్తా మూలాన్య్ అస్య నికృన్తతి । శరీరతీరవృక్షస్య చలస్యాయూంషి సత్వరమ్
వృద్ధాప్యం, యముని కుమార్తె సహాయంతో, ఈ శరీరమనే వృక్షానికి వేర్లను త్వరగా కోసేస్తుంది; దాంతో ప్రాణశక్తి కదిలిపోతుంది.
జరామార్జారికా భుక్తయౌవనాఖుతయైధితా । పరమ్ ఉల్లాసమ్ ఆయాతి శరీరామిషగర్ధినీ
యవ్వనాన్ని తినేసి, బాధల అగ్ని రాజేసిన వృద్ధాప్యం, శరీర మాంసాన్ని తినాలని ఆశతో పరమ ఆనందంగా వస్తుంది.
కాచిద్ అస్తి జగత్య్ అస్మిన్ నామఙ్గలకరీ తథా । యథా జరాక్రోశకరీ దేహజఙ్గలజమ్బుకీ
ఈ లోకంలో శరీరమనే అడవిలో నక్కలా, విలాపంతో అరుస్తూ, వృద్ధాప్యంలా అశుభకరం మరొకటి లేదు.
కాసశ్వాసససీత్కారా దుఃఖధూమతమోమయీ । జరాజ్వాలా జ్వలత్య్ ఏషా యయాసౌ దగ్ధ ఏవ హి
దగ్గు, ఊపిరి తీసుకోలేకపోవడం, నిట్టూర్పులు—ఇవి బాధల పొగతో, చీకటితో కూడిన వృద్ధాప్యపు అగ్ని. ఈ అగ్నిలోనే మనిషి పూర్తిగా కాలిపోతాడు.
జరసా వక్రతామ్ ఏతి శుక్లావయవపల్లవా । తాత తన్వీ తనుర్ నౄణాం లతా పుష్పానతా యథా
తండ్రి! ఒకప్పుడు తెల్లగా, నాజూగ్గా ఉన్న మనిషి శరీరం వృద్ధాప్యంతో వంకరగా మారిపోతుంది. పుష్పాలతో నిండిన వల్లి ఎలా వంగిపోతుందో, అలాగే.
జరాకర్పూరధవలం దేహకర్పూరపాదపమ్ । మునే మరణమాతఙ్గో నూనమ్ ఉద్ధరతి క్షణాత్
వృద్ధాప్యపు కర్పూరంలా తెల్లగా మారిన ఈ శరీరాన్ని, మహర్షీ! మరణమనే ఏనుగు ఒక్క క్షణంలో ఎత్తుకుపోతుంది.
మరణస్య మునే రాజ్ఞో జరాధవలచామరా । ఆగచ్ఛతో ఽగ్రే నిర్యాతి స్వాధివ్యాధిపతాకినీ
మహర్షీ! మరణం రాజు లాంటిది. వృద్ధాప్యపు తెల్ల చామరా అతడికి ముందుగా ఊదుతూ వస్తుంది. వ్యాధి అనే జెండా కూడా ముందే ఎగురుతుంది.
న జితాశ్ శత్రుభిస్ సఙ్ఖ్యే యే నిష్పిష్టాద్రికోటయః । తే జరాజీర్ణరాక్షస్యా పశ్యాశు విజితా మునే
ఓ మునీశ్వరా! యుద్ధంలో శత్రువులు ఓడించలేకపోయిన వారు, కొండ కోటలు కూడా పగలగొట్టిన వారు, వారిని ఈ ముసలితన రాక్షసి ఎంత త్వరగా జయించేస్తుందో చూడండి.
జరాతుషారధవలే శరీరసదనాన్తరే । శక్నువన్త్య్ అక్షశిశవస్ స్పన్దితుం న మనాగ్ అపి
ముసలితనపు మంచుతెరతో తెల్లబడిన ఈ శరీర గృహంలో, కన్నుల మణులు కూడా కదలడానికి తక్కువైనా శక్తి ఉండదు.