అన్తశ్శూన్యాపి సర్వత్ర దృశ్యతే ఽసారసున్దరీ । న క్వచిత్ సంస్థితాపీహ సర్వత్రైవోపలక్ష్యతే
అంతర్గతంగా ఖాళీగా ఉన్నా, అందరికీ అందమైనదిగా కనిపిస్తుంది కానీ దానికి అసలు తత్వం లేదు; ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండకపోయినా, ప్రతిచోటా కనిపిస్తుంది.
జడైవ చిన్మయీవాసావ్ అన్యస్పన్దోపజీవినీ । నిమేషమ్ అప్య్ అతిష్ఠన్తీ స్థైర్యాశఙ్కాం ప్రయచ్ఛతి
ఈ దేహం జడమైనదే అయినా, అది చైతన్యమయంగా కనిపిస్తుంది. ఇది ఇతరుల కదలికల వల్లే జీవిస్తుంది. క్షణకాలం కూడా నిలబడలేకపోయినా, స్థిరంగా ఉందన్న భావనను కలిగిస్తుంది.
జ్వాలేవ శుద్ధవర్ణాపి మషీమలినకోటరా । వల్గత్య్ అన్యప్రసాదేన క్షీయతే తదవీక్షితా
దీపశిఖలా స్వచ్ఛమైన రంగులో మెరుస్తూ, లోపల మసి కలిసిన చీకటి ఉంటుంది. అది ఇతరుల అనుగ్రహంతో మెరుస్తూ, దృష్టి లేకపోతే మసకబారిపోతుంది.
ఆలోకే విమలే మ్లానా తమస్య్ అతివిరాజతే । మృగతృష్ణేవ సుస్ఫారా నానావర్ణవిలాసినీ
పరిశుద్ధమైన వెలుతురులో ఇది మసకబారిపోతుంది, చీకటిలో మాత్రం ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది. మృగమరుచికల్లా, ఇది నానావిధమైన రంగులతో ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తుంది.
వక్రా విషమయీ తన్వీ మృద్వీ కణ్టకకర్కశా । లలనా చఞ్చలా క్షుద్ధా తృష్ణా జిహ్వేవ భోగినః
ఇది వంకరగా, ప్రమాదకరంగా, సన్నగా, మృదువుగా ఉండి, కొన్నిసార్లు ముల్లులా గట్టిగా ఉంటుంది. ఇది చంచలమైన, ఆకలితో ఉన్న యువతిలా, పాము నాలుకలా ఎప్పుడూ తృప్తి చెందదు.
స్వయం దీపశిఖేవాశు క్షీయతే స్నేహసఙ్క్షయే । సిన్దూరధూలిలేఖేవ వినా రాగం న రఞ్జతే
ఎన్నాళ్ళూ నూనె లేకుండా దీపం వెలిగిపోలేక మసకబారిపోతుందో, రంగు లేకుండా సింధూరపు దుమ్ము మెరుపు చూపించలేనట్టే, మమకారం లేకపోతే అది ఆకర్షణను కోల్పోతుంది.
క్షణప్రకాశా తరలా కృతసంస్థా జడాశయే । ముగ్ధానాం త్రాసజననీ వక్రా విద్యుద్ ఇవోదితా
అది క్షణకాలమే వెలిగే, చంచలమైనది, మూర్ఖతలో స్థిరమైనది. అమాయకులను భయపెట్టే వక్రమైన మెరుపు పరిగెత్తినట్టుగా ఆకస్మికంగా కనిపిస్తుంది.
యత్నాద్ గృహీత్వా దహతి భూత్వా భూత్వా ప్రలీయతే । లభ్యతే ఽపి చ నాన్విష్టా విద్యుద్వద్ అతిభఙ్గురా
ఎంత ప్రయత్నించినా పట్టుకున్నా, అది కాల్చేస్తుంది, మళ్లీ మళ్లీ కనుమరుగవుతుంది. దొరికినా వెతకదగినది కాదు, మెరుపు ఎంత బలహీనమో అది కూడా అంతే.
అప్రార్థితైవోపనతా రమణీయాప్య్ అనర్థదా । అకాలపుష్పమాలేవ శ్రేయసే నాభినన్దితా
ఆకాంక్షించకపోయినా అది వచ్చేస్తుంది; అందమైనదైనా, అనర్థాన్ని తెస్తుంది. కాలానికి ముందే పూసిన పువ్వులా, శ్రేయస్సుకు అది ఆహ్వానించబడదు.
అత్యన్తవిస్మృతైవాతిసుఖాయ భ్రమదాయినీ । దుస్స్వప్నకలనేవేయమ్ అనర్థాయైవ సూత్థితా
మరిచిపోయినప్పుడు ఇది ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, కాని చెడు కలలా కలిగినప్పుడు కేవలం కష్టాలకే కారణమవుతుంది.
ప్రతిభాసవశాద్ ఏవ త్రిజగన్తి మహాన్తి చ । ముహూర్తమాత్రేణోత్పాద్య ధత్తే గ్రాసీకరోతి చ
దృష్టి మాయతోనే ఇది మూడు లోకాలను ఒక్క క్షణంలో సృష్టించి, పోషించి, చివరికి మింగేసేస్తుంది.
ముహూర్తో వత్సరశ్రేణీ లవణస్యానయా కృతా । రాత్రిర్ ద్వాదశవర్షాణి హరిశ్చన్ద్రస్య నిర్మితా
దీనివల్ల ఒక క్షణం సంవత్సరాల వరుసగా మారిపోతుంది; హరిశ్చంద్రునికి పన్నెండు సంవత్సరాల రాత్రిని ఇదే సృష్టించింది.
వియోగినామ్ అథాన్యేషాం కాన్తావిరహశాలినామ్ । రాత్రిర్ వత్సరవద్ దీర్ఘా భవత్య్ అస్యాః ప్రసాదతః
ప్రియమైనవారితో దూరమైనవారికి, వियोग బాధతో ఉన్నవారికి, దీని ప్రభావంతో ఒక రాత్రి కూడా ఏడాది లా పొడవుగా అనిపిస్తుంది.
సుఖితస్యాల్పతామ్ ఏతి దుఃఖితస్యైతి దీర్ఘతామ్ । కాలో హ్య్ అస్యాః ప్రసాదేన విపర్యాసైకశాలినా
సంతోషంగా ఉన్నవారికి కాలం చిన్నదిగా అనిపిస్తుంది; బాధలో ఉన్నవారికి అది చాలా పెద్దదిగా అనిపిస్తుంది. ఇదే కారణంగా కాలానికి ఎప్పుడూ విరుద్ధతే లక్షణంగా ఉంటుంది.
అస్యాస్ స్వసత్తామాత్రేణ కర్తృతైతాసు వృత్తిషు । దీపస్యాలోకకార్యాణాం యథా తద్వన్ న వస్తుతః
దీని స్వభావం వల్లే ఇది ఈ క్రియలకు కారణమైందిగా కనిపిస్తుంది. దీపం వెలుతురు ఇస్తున్నట్టు అనిపించినా, నిజంగా అది ఏమీ చేయదు కదా, ఇదీ అలాగే.
సనితమ్బస్తనా చిత్రే న స్త్రీ స్త్రీధర్మిణీ యథా । తథైవాకారధీరేయం కర్తుం యోగ్యా న కిఞ్చన
నడుము, వక్షోజాలు ఉన్న చిత్రంలో ఉన్న రూపానికి స్త్రీ లక్షణాలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, అది నిజంగా స్త్రీ కాదు. అలాగే ఈ రూపం కూడా ఏ పనికీ యోగ్యం కాదు.
మనోరాజ్యమ్ ఇవాకారభాస్వరా సత్యవర్జితా । సహస్రశతశాఖాపి న కిఞ్చిత్ పరమార్థతః
మనసులో ఊహించుకున్న రాజ్యం ఎంత అందంగా, ఎన్నో శాఖలతో కనిపించినా, అది నిజంగా ఏమీ కాదు. ఇదీ అలాగే, రూపాలు మెరిసిపోతున్నా, వాస్తవంలో ఏమీ ఉండదు.
అరణ్యే మృగతృష్ణేవ మిథ్యైవాడమ్బరాన్వితా । విడమ్బయతి తాన్ ముగ్ధమృగాన్ ఏవ న మానుషాన్
అడవిలో కనిపించే మృగతృష్ణ వలె, అబద్ధపు ఆర్భాటంతో అలంకరించబడినది, అది మాయలో పడిన మృగాలను మాత్రమే మోసం చేస్తుంది, మనుష్యులను కాదు.
ఫేనమాలేవ సఞ్జాతధ్వస్తా విచ్ఛేదవర్జితా । జడైవ చఞ్చలాకారా గృహ్యమానా న కిఞ్చన
నురుగు ఎలా పుట్టి, వెంటనే కరిగిపోతుందో, నిజంగా వేరుగా ఉండదు. అది స్థిరంగా ఉందనిపించినా, అలజడిగా కనిపిస్తుంది. దాన్ని పట్టుకునే ప్రయత్నం చేస్తే, ఏమీ మిగలదు.
అనన్యా చేతనస్యాపి నూనమ్ అన్యేవ చ స్థితా । క్రిమితన్తుర్ ఇవాదీర్ఘా జడైవాప్య్ అజడాశ్రితా
అది చైతన్యానికి వేరుగా ఏమీలేదు, అయినా వేరేలా కనిపిస్తుంది. పురుగు చిన్న దారం లాగ, అది జడమే అయినా, అజడమైనదానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
కలుషోడ్డామరకారా రజఃప్రసరధూసరా । చలా కల్పాన్తవాత్యేవ స్వాక్రాన్తభువనాన్తరా
మలినంగా, గర్వంగా కనిపిస్తూ, రజోగుణ ప్రభావంతో ధూళి పట్టినట్టు ఉంటుంది. అది స్థిరంగా ఉండదు, యుగాంతంలో వచ్చే తుపాను లాగా, తన లోకాన్ని చుట్టుకుని తిరుగుతుంది.
ధూమాలీవాఙ్గసంలగ్నా దాహస్వేదప్రదాయినీ । గర్భీకృతరసాక్రమ్య జగన్తి పరివర్తతే
పొగల తాడుగా అవయవాలకు అంటుకుని, వేడి, చెమటలు కలిగిస్తూ, లోపల ప్రపంచాల సారం గ్రహించి, ఆమె అన్ని లోకాలలో సంచరిస్తుంది.
ధారా జలధరస్యేవ సుదీర్ఘా జడనిర్మితా । అసారసఙ్ఘాతదృఢరజ్జుస్ తృణగణైర్ ఇవ
వానమేఘపు ప్రవాహంలా ఆమె ప్రవాహం చాలా పొడవుగా, మాంద్యంతో ఏర్పడింది. గడ్డి కంచెలతో నూలు వలె, అసారమైన సమూహాలతో ఆమె తాడు బలంగా ఉంటుంది.
తరఙ్గోత్పలమాలేవ కల్పనామాత్రవర్ణితా । మృణాలీవ బహుచ్ఛిద్రా పఙ్కప్రౌఢా జడాత్మికా
ఆమెను ఊహతో మాత్రమే వర్ణించగలము, అల లేదా తామరపువ్వులా. తామర కాండంలా అనేక రంధ్రాలతో, మట్టితో నిండినదిగా, మాంద్య స్వభావంతో ఉంటుంది.
జ్వాలేవ దృశ్యతే వృద్ధితత్పరా న చ వర్ధతే । విషాస్వాద ఇవాపాతమధురాన్తే సుదారుణా
ఆమె జ్వాల వలె కనబడుతుంది, పెరగాలని తపనతో ఉంటుంది కానీ అసలు పెరగదు. విషం రుచి మొదట తీపిగా, చివరికి చాలా ఘోరంగా మారినట్లే, ఆమె కూడా అంతిమంగా తీవ్రమైనదిగా ఉంటుంది.
నష్టా దీపశిఖేవైషా న జానే క్వేహ గచ్ఛతి । మిహికేవాగ్రదృష్టాపి గృహ్యమాణా న కిఞ్చన
ఈమె దీపం మంట మాయమైనట్టు కనపడదు; ఎక్కడికి పోతుందో నాకు తెలియదు. దూరం నుంచి కనిపించే మబ్బు లాంటిది, పట్టుకోవాలంటే ఏమీ ఉండదు.
పాంసుముష్టిర్ ఇవాస్తీర్య ప్రేక్షితా పారమాణవీ । ఆకాశనీలిమేవైషా నిర్నిమిత్తైవ దృశ్యతే
ఈమె మట్టి ముద్దలా చల్లిపడి, చిన్నచిన్న ధూళిపాటలుగా కనిపిస్తుంది; ఆకాశంలో పొగమంచు లాగే, కారణం లేకుండానే కనబడుతుంది.
ద్విచన్ద్రమోహవజ్ జాతా స్వప్నవద్ విహితభ్రమా । యథా నౌయాయినస్ స్థాణుస్పన్దస్ తద్వద్ ఇహోత్థితా
రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా, కలలో మోసపోవడంలా, కదులుతున్న నౌకలో కూర్చున్నవాళ్లకి నిలువగా ఉన్న చెట్టు కదులుతున్నట్టు అనిపించడంలా, ఈమె కూడా ఇక్కడ ఉద్భవిస్తుంది.
అనయోపహతే చిత్తే దీర్ఘకాలమ్ ఇవాకులైః । జనైర్ ఆలక్ష్యతే దీర్ఘస్ సంసారస్వప్నవిభ్రమః
ఈమె మనసును బాధించగా, మనుషులు చాలా కాలం కలవరంగా, అయోమయంగా, ఈ సంసార స్వప్న భ్రమను అనుభవిస్తారు.
మనోజ్ఞమ్ అపి సత్యం చ దృశ్యతే సద్ అసత్తయా । అమనోజ్ఞమ్ అసత్యం చ దృశ్యతే ఽసచ్ చ సత్తయా
మనసుకు హర్షకరమైనది, నిజమైనదిగా కనిపించినా, అది కొన్నిసార్లు వాస్తవంగా అనిపిస్తుంది, మరికొన్నిసార్లు అవాస్తవంగా అనిపిస్తుంది. అలాగే, మనసుకు ఇష్టంకాని, అబద్ధమైనదిగా అనిపించేది కూడా, కొన్ని సందర్భాల్లో వాస్తవంగా అనిపించవచ్చు, మరికొన్ని సందర్భాల్లో అవాస్తవంగా అనిపించవచ్చు.