మా చాకర్తా భవ ప్రాజ్ఞ కిమ్ అకర్తృతయేహ తే । సాధ్యం సాధ్యమ్ ఉపాదేయం తస్మాత్ స్వస్థో భవానఘ
ఓ జ్ఞానివా, నీవు ఏమీ చేయనివాడిగా కూడా మారవద్దు. ఏమీ చేయకపోవడం నీకు ఉపయోగపడదు. చేయవలసిన పని చేయాలి. అందువల్ల నీవు ప్రశాంతంగా, నిష్కల్మషంగా ఉండు.
కర్తా సంస్ త్వమ్ అసక్తత్వాద్ భవాకర్తా రఘూద్వహ । అసక్తత్వాద్ అకర్తాపి కర్తృవత్ స్పన్దనం కురు
ఓ రఘువంశశిరోమణీ, నీవు చేయువాడివే అయినా, ఆసక్తి లేకపోవడం వల్ల నీవు చేయనివాడివి కూడా. ఆసక్తి లేకపోయినా, చేయువాడిలా బయట పని చేయు.
సత్యం చేత్ స్యాద్ ఉపాదేయం మిథ్యా స్యాద్ ధేయమ్ ఏవ తత్ । ఉపాదేయైకసక్తత్వాద్ యుక్తా సక్తిర్ హి కర్మణి
ఏదైనా నిజమైతే దాన్ని స్వీకరించాలి; అబద్ధమైతే వదిలేయాలి. స్వీకరించవలసిన దానిలో మాత్రమే ఆసక్తి ఉండాలి. ఎందుకంటే, పని చేసే విషయంలో ఆసక్తి ఉండటం సమంజసం.
యత్రేన్ద్రజాలమ్ అఖిలం మాయామయమ్ అవస్తుకమ్ । తత్ర కాస్ తాః కథం రామ హేయోపాదేయదృష్టయః
రామా, ఇక్కడ అన్నీ మాయ మాత్రమే, అసలు నిజమైనవి కావు. అలాంటి చోట తీసుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అనే భావనలు ఎలా వస్తాయ్? అవి ఎక్కడి నుంచి వస్తాయ్?
సంసారబీజకణికా యైషావిద్యా రఘూద్వహ । ఏషా హ్య్ అవిద్యమానైవ సతీవ స్ఫారతాం గతా
రఘువంశంలో పుట్టిన రామా, ఈ అజ్ఞానం అనేది సంసారానికి విత్తనం లాంటిది. ఇది వాస్తవానికి లేనిది అయినా, ఉన్నట్టు కనిపించి, బలంగా అనిపిస్తుంది.
యేయమ్ ఆభోగినిస్సారసంసారారమ్భచక్రికా । విజ్ఞేయా వాసనైషా సా చైతసీ మోహదాయినీ
ఇహలోకంలో అనుభవాల వల్ల కలిగే ఈ సంసార చక్రం, మనసులో దాగి ఉన్న వాసనల వల్లే వస్తుంది. ఇవే మనకు మాయను కలిగిస్తాయి.
చారువంశలతేవాన్తశ్శూన్యనిస్సారకోటరా । సరిత్తరఙ్గమాలేవ న వ్యుచ్ఛిన్నా వినశ్వరీ
అందమైన వల్లి చెట్టు లోపల ఖాళీగా, ఫలహీనంగా ఉన్నట్టు, నదిలో అల ఎప్పుడూ తెగిపోకపోయినా, చివరికి కలిసిపోతున్నట్టు, ఇదీ అలాగే ఉంటుంది.
గృహ్యమాణాపి హస్తేన గ్రహీతుం నైవ యుజ్యతే । మృద్వ్య్ అప్య్ అత్యన్తతీక్ష్ణాగ్రా నిర్ఝరోర్మిర్ ఇవోత్థితా
చేతితో పట్టుకున్నా, అది నిజంగా పట్టుబడదు; మృదువుగా కనిపించినా, చివర చాలా పదునుగా ఉంటుంది. ఇది జలపాతంలో పైకి లేచే అలలా ఉంటుంది.
దృశ్యతే ప్రకటాభాసా సదర్థే నోపయుజ్యతే । తరఙ్గిణీ తరఙ్గాభాస్వ్ ఆకారపరినిష్ఠితా
అది స్పష్టంగా కనిపించినా, వాస్తవంగా ఏ ప్రయోజనం లేదు; నదిలో అలలా, అల రూపంలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
క్వచిద్ వక్రా క్వచిద్ ఋజ్వీ దీర్ఘా ఖర్వా స్థిరా చలా । యత్ప్రసాదోద్భవా తస్మాద్ వ్యతిరేకమ్ ఉపాగతా
కొన్ని సార్లు వంకరగా, కొన్ని సార్లు నేరుగా, ఎప్పుడో పొడవుగా, ఎప్పుడో చిన్నగా, కొన్నిసార్లు నిలకడగా, మరికొన్ని సార్లు చంచలంగా ఉంటుంది. అది తన అనుగ్రహంతోనే ఇలా వేరుగా కనిపిస్తుంది.
అన్తశ్శూన్యాపి సర్వత్ర దృశ్యతే ఽసారసున్దరీ । న క్వచిత్ సంస్థితాపీహ సర్వత్రైవోపలక్ష్యతే
అంతర్గతంగా ఖాళీగా ఉన్నా, అందరికీ అందమైనదిగా కనిపిస్తుంది కానీ దానికి అసలు తత్వం లేదు; ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండకపోయినా, ప్రతిచోటా కనిపిస్తుంది.
జడైవ చిన్మయీవాసావ్ అన్యస్పన్దోపజీవినీ । నిమేషమ్ అప్య్ అతిష్ఠన్తీ స్థైర్యాశఙ్కాం ప్రయచ్ఛతి
ఈ దేహం జడమైనదే అయినా, అది చైతన్యమయంగా కనిపిస్తుంది. ఇది ఇతరుల కదలికల వల్లే జీవిస్తుంది. క్షణకాలం కూడా నిలబడలేకపోయినా, స్థిరంగా ఉందన్న భావనను కలిగిస్తుంది.
జ్వాలేవ శుద్ధవర్ణాపి మషీమలినకోటరా । వల్గత్య్ అన్యప్రసాదేన క్షీయతే తదవీక్షితా
దీపశిఖలా స్వచ్ఛమైన రంగులో మెరుస్తూ, లోపల మసి కలిసిన చీకటి ఉంటుంది. అది ఇతరుల అనుగ్రహంతో మెరుస్తూ, దృష్టి లేకపోతే మసకబారిపోతుంది.
ఆలోకే విమలే మ్లానా తమస్య్ అతివిరాజతే । మృగతృష్ణేవ సుస్ఫారా నానావర్ణవిలాసినీ
పరిశుద్ధమైన వెలుతురులో ఇది మసకబారిపోతుంది, చీకటిలో మాత్రం ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది. మృగమరుచికల్లా, ఇది నానావిధమైన రంగులతో ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తుంది.
వక్రా విషమయీ తన్వీ మృద్వీ కణ్టకకర్కశా । లలనా చఞ్చలా క్షుద్ధా తృష్ణా జిహ్వేవ భోగినః
ఇది వంకరగా, ప్రమాదకరంగా, సన్నగా, మృదువుగా ఉండి, కొన్నిసార్లు ముల్లులా గట్టిగా ఉంటుంది. ఇది చంచలమైన, ఆకలితో ఉన్న యువతిలా, పాము నాలుకలా ఎప్పుడూ తృప్తి చెందదు.
స్వయం దీపశిఖేవాశు క్షీయతే స్నేహసఙ్క్షయే । సిన్దూరధూలిలేఖేవ వినా రాగం న రఞ్జతే
ఎన్నాళ్ళూ నూనె లేకుండా దీపం వెలిగిపోలేక మసకబారిపోతుందో, రంగు లేకుండా సింధూరపు దుమ్ము మెరుపు చూపించలేనట్టే, మమకారం లేకపోతే అది ఆకర్షణను కోల్పోతుంది.
క్షణప్రకాశా తరలా కృతసంస్థా జడాశయే । ముగ్ధానాం త్రాసజననీ వక్రా విద్యుద్ ఇవోదితా
అది క్షణకాలమే వెలిగే, చంచలమైనది, మూర్ఖతలో స్థిరమైనది. అమాయకులను భయపెట్టే వక్రమైన మెరుపు పరిగెత్తినట్టుగా ఆకస్మికంగా కనిపిస్తుంది.
యత్నాద్ గృహీత్వా దహతి భూత్వా భూత్వా ప్రలీయతే । లభ్యతే ఽపి చ నాన్విష్టా విద్యుద్వద్ అతిభఙ్గురా
ఎంత ప్రయత్నించినా పట్టుకున్నా, అది కాల్చేస్తుంది, మళ్లీ మళ్లీ కనుమరుగవుతుంది. దొరికినా వెతకదగినది కాదు, మెరుపు ఎంత బలహీనమో అది కూడా అంతే.
అప్రార్థితైవోపనతా రమణీయాప్య్ అనర్థదా । అకాలపుష్పమాలేవ శ్రేయసే నాభినన్దితా
ఆకాంక్షించకపోయినా అది వచ్చేస్తుంది; అందమైనదైనా, అనర్థాన్ని తెస్తుంది. కాలానికి ముందే పూసిన పువ్వులా, శ్రేయస్సుకు అది ఆహ్వానించబడదు.
అత్యన్తవిస్మృతైవాతిసుఖాయ భ్రమదాయినీ । దుస్స్వప్నకలనేవేయమ్ అనర్థాయైవ సూత్థితా
మరిచిపోయినప్పుడు ఇది ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, కాని చెడు కలలా కలిగినప్పుడు కేవలం కష్టాలకే కారణమవుతుంది.
ప్రతిభాసవశాద్ ఏవ త్రిజగన్తి మహాన్తి చ । ముహూర్తమాత్రేణోత్పాద్య ధత్తే గ్రాసీకరోతి చ
దృష్టి మాయతోనే ఇది మూడు లోకాలను ఒక్క క్షణంలో సృష్టించి, పోషించి, చివరికి మింగేసేస్తుంది.
ముహూర్తో వత్సరశ్రేణీ లవణస్యానయా కృతా । రాత్రిర్ ద్వాదశవర్షాణి హరిశ్చన్ద్రస్య నిర్మితా
దీనివల్ల ఒక క్షణం సంవత్సరాల వరుసగా మారిపోతుంది; హరిశ్చంద్రునికి పన్నెండు సంవత్సరాల రాత్రిని ఇదే సృష్టించింది.
వియోగినామ్ అథాన్యేషాం కాన్తావిరహశాలినామ్ । రాత్రిర్ వత్సరవద్ దీర్ఘా భవత్య్ అస్యాః ప్రసాదతః
ప్రియమైనవారితో దూరమైనవారికి, వियोग బాధతో ఉన్నవారికి, దీని ప్రభావంతో ఒక రాత్రి కూడా ఏడాది లా పొడవుగా అనిపిస్తుంది.
సుఖితస్యాల్పతామ్ ఏతి దుఃఖితస్యైతి దీర్ఘతామ్ । కాలో హ్య్ అస్యాః ప్రసాదేన విపర్యాసైకశాలినా
సంతోషంగా ఉన్నవారికి కాలం చిన్నదిగా అనిపిస్తుంది; బాధలో ఉన్నవారికి అది చాలా పెద్దదిగా అనిపిస్తుంది. ఇదే కారణంగా కాలానికి ఎప్పుడూ విరుద్ధతే లక్షణంగా ఉంటుంది.
అస్యాస్ స్వసత్తామాత్రేణ కర్తృతైతాసు వృత్తిషు । దీపస్యాలోకకార్యాణాం యథా తద్వన్ న వస్తుతః
దీని స్వభావం వల్లే ఇది ఈ క్రియలకు కారణమైందిగా కనిపిస్తుంది. దీపం వెలుతురు ఇస్తున్నట్టు అనిపించినా, నిజంగా అది ఏమీ చేయదు కదా, ఇదీ అలాగే.
సనితమ్బస్తనా చిత్రే న స్త్రీ స్త్రీధర్మిణీ యథా । తథైవాకారధీరేయం కర్తుం యోగ్యా న కిఞ్చన
నడుము, వక్షోజాలు ఉన్న చిత్రంలో ఉన్న రూపానికి స్త్రీ లక్షణాలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, అది నిజంగా స్త్రీ కాదు. అలాగే ఈ రూపం కూడా ఏ పనికీ యోగ్యం కాదు.
మనోరాజ్యమ్ ఇవాకారభాస్వరా సత్యవర్జితా । సహస్రశతశాఖాపి న కిఞ్చిత్ పరమార్థతః
మనసులో ఊహించుకున్న రాజ్యం ఎంత అందంగా, ఎన్నో శాఖలతో కనిపించినా, అది నిజంగా ఏమీ కాదు. ఇదీ అలాగే, రూపాలు మెరిసిపోతున్నా, వాస్తవంలో ఏమీ ఉండదు.
అరణ్యే మృగతృష్ణేవ మిథ్యైవాడమ్బరాన్వితా । విడమ్బయతి తాన్ ముగ్ధమృగాన్ ఏవ న మానుషాన్
అడవిలో కనిపించే మృగతృష్ణ వలె, అబద్ధపు ఆర్భాటంతో అలంకరించబడినది, అది మాయలో పడిన మృగాలను మాత్రమే మోసం చేస్తుంది, మనుష్యులను కాదు.
ఫేనమాలేవ సఞ్జాతధ్వస్తా విచ్ఛేదవర్జితా । జడైవ చఞ్చలాకారా గృహ్యమానా న కిఞ్చన
నురుగు ఎలా పుట్టి, వెంటనే కరిగిపోతుందో, నిజంగా వేరుగా ఉండదు. అది స్థిరంగా ఉందనిపించినా, అలజడిగా కనిపిస్తుంది. దాన్ని పట్టుకునే ప్రయత్నం చేస్తే, ఏమీ మిగలదు.
అనన్యా చేతనస్యాపి నూనమ్ అన్యేవ చ స్థితా । క్రిమితన్తుర్ ఇవాదీర్ఘా జడైవాప్య్ అజడాశ్రితా
అది చైతన్యానికి వేరుగా ఏమీలేదు, అయినా వేరేలా కనిపిస్తుంది. పురుగు చిన్న దారం లాగ, అది జడమే అయినా, అజడమైనదానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.