పరం పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య నీత్వా చిత్తమ్ అచిత్తతామ్ । తాం మహాపదవీమ్ ఏహి యత్ర నాసి న చేతరత్
పరమమైన ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించి, మనసును శూన్య స్థితికి చేర్చిన తర్వాత, నువ్వు ఏదీ కాదని, ఇంకేదీ కాదని, ఆ మహా మార్గాన్ని సాధించు.
సంవేదనవిపర్యాసరూపిణారిర్ ఇవాబలః । జేతుమ్ ఆశు మనో రామ పౌరుషేనైవ శక్యతే
రామా, తప్పు గ్రహణం రూపంలో కనిపించే బలహీనమైన శత్రువులాంటి మనసును, కేవలం ప్రయత్నంతోనే త్వరగా జయించవచ్చు.
అనుద్వేగశ్ శ్రియో మూలమ్ అనుద్వేగాత్ ప్రవర్తతే । జన్తోర్ మనోజయో యేన త్రిలోకీవిజయస్ తృణమ్
ఆత్మశాంతియే ఐశ్వర్యానికి మూలం; ఆ శాంతి వల్లే కార్యాలు జరుగుతాయి. ఎవడు తన మనసును జయిస్తాడో, అతనికి మూడు లోకాలను జయించడం కూడా తృణ సమానమే.
న శస్త్రదహనోత్పాతపాతా యస్యాం మనాగ్ అపి । స్వభావమాత్రవ్యావృత్తౌ తస్యాం కేవ కదర్థనా
అక్కడ ఆయుధాలు, అగ్ని, విపత్తులు, పడిపోవడం వంటి చిన్నపాటి కలతలు కూడా లేవు. అది మన సహజ స్వభావం నిలిచిపోయిన స్థితి. అలాంటి స్థితిలో ఎవరు ఏమి చేయగలరు?
అపి స్వవేదనాక్రాన్తావ్ అశక్తా యే నరాధమాః । కథం వ్యవహరిష్యన్తి వ్యవహారదశాసు తే
తమ స్వంత అనుభవాలను కూడా గ్రహించలేని బలహీనులు, ఈ లోకంలో జరిగే విషయాల్లో ఎలా వ్యవహరించగలరు?
పుమాన్ దృతో ఽస్మి జాతో ఽస్మి జీవామీతి కుదృష్టయః । చేతసో వృత్తయో యాన్తి చపలస్యాసదుత్థితాః
నేను పురుషుడిని, నేను కనిపిస్తున్నాను, నేను పుట్టాను, నేను బ్రతికున్నాను అనే భావనలు—all అవాస్తవమైన మనసు అలజడులు. ఇవన్నీ అసత్యం నుంచి పుట్టి, మళ్లీ పోతాయి.
న కశ్చనేహ మ్రియతే జాయతే నేహ కశ్చన । స్వయం వేత్తి మృతిం దేహే లోకమ్ అన్యం గతం మనః
ఇక్కడ ఎవ్వరూ నిజంగా చనిపోవడం లేదు, ఎవ్వరూ నిజంగా పుట్టడం లేదు. శరీరం విడిచిన తర్వాత మనసే తన మరణాన్ని తెలుసుకుని, తాను ఇంకొక లోకానికి వెళ్లిందని ఊహించుకుంటుంది.
ఇతో యాతం పరే లోకే స్ఫురత్య్ అన్యతయా మనః । న నశ్యత్య్ ఏతద్ ఆమోక్షమ్ అతో మృతిభయం కుతః
ఇక్కడి నుండి మనస్సు పరలోకానికి వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ అది వేరే రూపంలో వెలుగుతుంది. మోక్షం కలిగే వరకు అది నశించదు. కాబట్టి మరణాన్ని ఎందుకు భయపడాలి?
దేహరూపేణ విచరద్ ఇహలోకే పరత్ర చ । చిత్తమ్ ఆమోక్షమ్ ఆస్తే ఽస్య రూపమ్ అన్యన్ న విద్యతే
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ, మనస్సు శరీరరూపంలో సంచరిస్తుంది. మోక్షం కలిగే వరకు అది అలాగే ఉంటుంది. దానికి వేరే రూపం లేదు.
సుతే భ్రాతరి భృత్యాదౌ క్లేశ ఆక్రమణం నృణామ్ । న స్వచిత్తే స్వచైతన్యవ్యావృత్త్యాత్మేతి మే మతిః
కొడుకు, అన్న, సేవకుడు లేదా ఇతరుల విషయంలో మనుషులకు కలిగే బాధ, వారి స్వంత మనస్సులో కలగదు. ఎందుకంటే వారి స్వచేతనలో అంతరాయం ఉండదు. ఇదే నా అభిప్రాయం.
తిర్యగ్ ఊర్ధ్వమ్ అధస్తాచ్ చ భూయో భూయో విచారితమ్ । యావన్ నాస్తి కిలోపాయశ్ చిత్తోపశమనాద్ ఋతే
అడ్డంగా, పైగా, కిందగా అన్ని విధాలా ఎన్నోసార్లు ఆలోచించినప్పుడు, మనస్సు శాంతించడమే నిజమైన మార్గమని నాకు తెలుస్తోంది. దీన్ని తప్ప వేరే ఉపాయం లేదు.
ఋతే పథ్యే తతే శుద్ధే బోధే హృద్య్ ఉదితే చితి । మనోవిలయమాత్రేణ విశ్రాన్తిర్ ఉపజాయతే
శుభమైన ప్రవర్తన కాకుండా, హృదయంలో నిర్మలమైన జ్ఞానం ఉదయించినప్పుడు, మనస్సు లయమైపోయిన క్షణంలోనే నిజమైన విశ్రాంతి కలుగుతుంది.
ధ్యాయతే హృదయాకాశే చితిశ్ చిచ్చక్రధారయా । మనో మారయ నిశ్శఙ్కం త్వాం ప్రమథ్నన్తి నాధయః
హృదయాకాశంలో చైతన్యం శుద్ధమైన జ్ఞానచక్రంతో ధ్యానం చేస్తుంది. నీవు భయపడకుండా మనస్సును నశింపజేయి, అప్పుడు బాధలు నిన్ను బాధించవు.
యది రమ్యమ్ అరమ్యత్వే త్వయా సంవిదితం విదా । ఛిన్నాన్య్ ఏవ తద్ అఙ్గాని చిత్తస్యేతి మతిర్ మమ
సుఖములేని దానిలోనూ నీవు ఆనందాన్ని తెలుసుకున్నావంటే, మనస్సు యొక్క అవయవాలు నశించినట్లే. ఇదే నా నమ్మకం.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఏతావన్మాత్రకం మనః । తదభావనమాత్రేణ దాత్రేణేవ విలూయతే
‘ఇది నేను’, ‘ఇది నాది’ అని భావించడమే మనస్సు. అలాంటి ఆలోచనలను వదిలిపెట్టినప్పుడే, దాత తనదాన్ని ఇచ్చిపెట్టినట్లు అది లయమైపోతుంది.
ఛిన్నాభ్రమ్ అమలే వ్యోమ్ని యథా శరది ధూయతే । నిర్వికల్పే పరే తత్త్వే తథా నిర్వాసనం మనః
వెలుగుతో నిండిన శరదృతువు ఆకాశంలో చీలిపోయిన మేఘం ఎలా కనబడకుండా పోతుందో, అలాగే పరమమైన, ఏ భేదభావాలు లేని సత్యంలో మనసు కూడా అన్ని వాసనల నుండి విముక్తమై పోతుంది.
వహన్తి యత్ర శస్త్రాగ్నిపవనాస్ తత్ర భీర్ భవేత్ । స్వాయత్తే మృదుని స్వచ్ఛే కిమ్ అసఙ్కల్పనే భయమ్
ఏ చోట ఆయుధాలు, అగ్ని, గాలి పనిచేస్తాయో అక్కడ భయం ఉండొచ్చు. కాని, స్వతంత్రంగా, మృదువుగా, నిర్మలంగా ఉన్న చోట, సంకల్పాలు లేని మనస్థితిలో ఏమాత్రం భయం ఉండదు.
ఇదం శ్రేయ ఇదం నేతి సిద్ధమ్ ఆబాలమ్ అక్షతమ్ । బాలం పుత్రమ్ ఇవోదారే మనశ్ శ్రేయసి యోజయేత్
ఇది మంచిది, ఇది కాదు అని చిన్నప్పటి నుంచే మనలో భావనలు ఏర్పడతాయి. ఉదారమైన తల్లి తండ్రి తన బిడ్డను ఎలా మంచి దారిలో నడిపిస్తారో, మనసును కూడా శ్రేయస్సులో నిమగ్నం చేయాలి.
అక్షపఞ్చాననం చేతస్సింహం సంసృతిబృంహణమ్ । ఘ్నన్తి యే తే జయన్తీహ నిర్వాణపదపాతినః
ఇంద్రియాల అనే అయిదు తలల సింహాన్ని, ఈ సంసారవృక్షాన్ని పెంచే సింహాన్ని, ఎవరు జయిస్తారో వారు నిజంగా విజేతలు, వారు మోక్షపదాన్ని పొందుతారు.
భీమాస్ సమ్భ్రమదాయిన్యస్ సఙ్కల్పకలనాద్ ఇమాః । విపదస్ సమ్ప్రసూయన్తే మృగతృష్ణా మరోర్ ఇవ
భయంకరమైన అపాయాలు, మనసులో కలిగే ఆలోచనల వల్లే కలుగుతాయి. ఇవి ఎడారిలో కనిపించే మృగతృష్ణల్లా మనలో కలకలం కలిగిస్తాయి.
కల్పాన్తపవనా వాన్తు యన్తు చైకత్వమ్ అర్ణవాః । తపన్తు ద్వాదశాదిత్యా నాస్తి నిర్మనసః క్షతిః
యుగాంతం వచ్చినప్పుడు గాలులు వీయినా, సముద్రాలు ఒక్కటై పోయినా, పన్నెండు సూర్యులు మండినా, ఆలోచనలు లేని మనస్కు ఎలాంటి హాని ఉండదు.
మనోబీజాత్ సముద్యన్తి శుభాశుభఫలప్రదాః । సంసారషణ్డకా ఏతే లోకసప్తకపల్లవాః
మనసు అనే విత్తనం నుంచి మంచి, చెడు ఫలితాలు పుట్టుకొస్తాయి. ఇవే ఈ లోకంలో జన్మ మరణాల అరణ్యానికి మొగ్గలు.
అసఙ్కల్పనమాత్రైకసాధ్యే సకలసిద్ధయే । అసఙ్కల్పాభిసామ్రాజ్యే తిష్ఠావష్టమ్భతత్పరః
ఆలోచనలు లేకుండా ఉండడమే అన్ని సిద్ధులకూ మార్గం. ఆ నిర్వికల్ప స్థితిలో స్థిరంగా ఉండి, దానిలోనే నిబద్ధుడవై ఉండాలి.
ప్రయచ్ఛత్య్ ఉత్తమానన్దం క్షీయమాణం మనః క్రమాత్ । కషక్షీణాఙ్గకో ఽఙ్గారో యథాఙ్గారక్షయార్థినః
మనస్సు క్రమంగా తగ్గిపోతూ ఉన్నప్పుడు, అది పరమానందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఇది అగ్ని చిగురు మెల్లగా తగ్గిపోయే సమయంలో, దాని వేడి కోరుకునేవారికి కొంత తాపాన్ని ఇస్తున్నట్లే.
అపి బ్రహ్మకుటీలక్ష్యం మనసశ్ చేత్ సమీహితమ్ । తద్ అణోర్ అన్తరే వ్యక్తం విభక్తం పరిదృశ్యతే
మనస్సు పరబ్రహ్మ స్థానం వైపు దృష్టి పెట్టినా, అది చిన్నదైన కణంలో కూడా స్పష్టంగా, విడివిడిగా కనిపిస్తుంది.
సఙ్కల్పమాత్రవిభవేన కృతాత్యనర్థం సఙ్కల్పశాన్తివిభవేన సుసాధితార్థమ్ । సన్తోషమాత్రవిభవేన మనో విజిత్య నిత్యోదితేన జయమ్ ఏహి నిరీహితేన
మనస్సు ఊహ శక్తితోనే పెద్ద అపాయాన్ని తెచ్చుకుంటుంది; అదే ఊహ శాంతితో మనస్కోరిన ఫలితాన్ని సులభంగా పొందవచ్చు. సంతృప్తి శక్తితో మనస్సును జయించి, ఎప్పుడూ ఉద్భవించే, ఆశించని ఆనందంతో విజయాన్ని సాధించు.
పరమపావనయా విమనస్తయా సమతయా మతయాత్మవిదామ్ అతి । శమితయా మితయాన్తర్ అహన్తయా యద్ అవశిష్టమ్ అజం పదమ్ అస్తు తత్
సమతతో, ఆత్మజ్ఞానంతో, లోపలి అహంకారాన్ని తగ్గించి, శాంతిపరిచిన మనస్సుతో మిగిలిపోయేది ఏదైతే ఉందో, ఆ జననరహిత స్థితి నిలిచి ఉండాలి.
యస్మిన్ యస్మిన్ పదార్థే హి యేన యేన యథా తథా । తీవ్రసంవేగసమ్పన్నం మనః పశ్యతి వాఞ్ఛితమ్
మనస్సు ఏ వస్తువునైనా, ఏ విధంగా అయినా, ఎంతగా కోరుకుంటే, దానిని తాను కోరినట్లు చూస్తుంది.
జాయతే మ్రియతే చైషా మనసస్ తీవ్రవేగితా । సౌమ్యామ్బుబుద్బుదాలీవ నిర్నిమిత్తా స్వభావతః
ఈ మనస్సు తీవ్ర వేగం ఉద్భవించి, మళ్లీ అంతే త్వరగా అంతమవుతుంది; ఇది సహజంగానే, మృదువైన నీటిలో బుడగలు పుట్టి పోయినట్లు, ఎలాంటి కారణం లేకుండా జరుగుతుంది.
శీతతా తుహినస్యేవ కజ్జలస్యేవ కృష్ణతా । లోలతా మనసో రూపం తీవ్రాతీవ్రైకరూపిణః
హిమపర్వతానికి చల్లదనం ఎలా సహజమో, బొగ్గుకు నలుపు ఎలా సహజమో, అలాగే మనస్సుకు చంచలత్వం సహజ లక్షణం, అది ఒక్కటే, అత్యంత తీవ్రంగా ఉంటుంది.