పౌరుషేణ ప్రయత్నేన చిత్తమ్ ఆశ్వ్ ఏవ జీయతే । అచిత్తేనాసపత్నేన పదం బ్రహ్మణి ధీయతే
తన శక్తితో, పట్టుదలతో మనసును గుర్రాన్ని అదుపు చేసేలా జయించవచ్చు; మనసు శత్రువుగా లేకపోతే, పరబ్రహ్మ స్థితిని పొందవచ్చు.
స్వాయత్తం చ సుసాధం చ స్వచిత్తాక్రాన్తిమాత్రకమ్ । శక్నువన్తి న యే కర్తుం ధిక్ తాన్ పురుషజమ్బుకాన్
తమ చేతిలో ఉన్నదాన్ని, సులభంగా చేయగలిగినదాన్ని — అంటే, తన మనసుపై ఆధిపత్యం సాధించడాన్ని — చేయలేని వారు, వారిని మనుషులలో నక్కలుగా చెప్పాలి; అలాంటి వారిని తిడితే తక్కువే.
స్వపౌరుషైకసాధ్యేన స్వేప్సితత్యాగరూపిణా । మనఃప్రశమమన్త్రేణ వినాస్తి న శుభా గతిః
తన శ్రమతో, తన కోరికలను వదిలిపెట్టి, మనస్సును శాంతింపజేసే మార్గాన్ని అనుసరించకపోతే, మంచి ఫలితం ఎప్పటికీ దక్కదు.
మనోమారణమాత్రేణ సాధ్యేన స్వాత్మసంవిదా । నిస్సపత్నమ్ అనాద్యన్తమ్ అనిఙ్గనమ్ ఇహోష్యతామ్
తన స్వంత జ్ఞానంతో మనస్సును జయించగలిగితే, ఇక్కడ ఎలాంటి ప్రతిబంధకాలు లేని, ఆది అంతం లేని, మచ్చలేని స్థితి కలుగుతుంది.
ఈప్సితావేదనాఙ్గ్యాం తు మనఃప్రశమనశ్రియి । గురూపదేశశాస్త్రార్థమన్త్రాద్యా యుక్తయస్ తృణమ్
తనకు కావలసిన ఫలితాన్ని పొందడంలో, మనస్సు శాంతిని పొందిన మహిమ ముందు, గురువు చెప్పిన మాటలు, శాస్త్రాలు, మంత్రాలు, ఇతర మార్గాలు అన్నీ గడ్డి మాదిరిగానే ఉంటాయి.
సర్వం సర్వగతం శాన్తం బ్రహ్మ సమ్పద్యతే తదా । అసఙ్కల్పనశస్త్రేణ చ్ఛిన్నం చిత్తగదం యదా
మనస్సు వ్యాధి, సంకల్పాలు లేని జ్ఞానమనే ఖడ్గంతో తొలగిపోయినప్పుడు, అన్నీ సమస్తంలో వ్యాపించి, శాంతమైన బ్రహ్మంగా మారిపోతాయి.
స్వసంవేదనసాధ్యే ఽస్మిన్ సఙ్కల్పానర్థనాశనే । శాన్తస్యాచ్ఛాభ్రవపుషి పుంసః కేవ కదర్థనా
ఈ స్థితి స్వానుభవంతో, మనస్సు కల్పించుకున్న అర్థరహిత భావనలు నశించినప్పుడు లభిస్తుంది. అప్పుడు, మేఘంలా నిర్మలంగా, శాంతంగా ఉన్నవారిని ఏదీ కలవరపర్చలేను.
నూనం దైవమ్ అనాదృత్య మూఢసఙ్కల్పకల్పితమ్ । పురుషార్థేన సంవిత్త్యా నయ చిత్తమ్ అచిత్తతామ్
మూఢమైన మనస్సు ఊహించుకున్న విధిని పట్టించుకోకుండా, ప్రయత్నంతో, జ్ఞానంతో నీ మనస్సును మనస్సు లేని స్థితికి నడిపించు.
తాం మహాపదవీమ్ ఏకాం కామ్ అప్య్ అనుసరంశ్ చిరమ్ । చిత్తం చిద్భక్షితం కృత్వా చిత్త్వాద్ అపి పరం భవ
ఆ మహత్తరమైన, ఏకైక మార్గాన్ని ఎంతకాలమైనా అనుసరిస్తూ, మనస్సును చైతన్యంతో లయమయ్యేలా చేసి, మనస్సు స్థితిని దాటి మరింత ఉన్నత స్థితికి చేరుకో.
భవభావనయా ముక్తో యుక్తః పరమయా ధియా । ధారయాత్మానమ్ అవ్యగ్రో ఽగ్రస్తచిత్తం చితః పరమ్
భావమనే భావన నుంచి విముక్తుడై, పరమమైన జ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండి, మనసు ఎటూ తేలిపోకుండా, పరమమైన చైతన్యంలో మనసును నిలిపి ఉంచు.
పరం పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య నీత్వా చిత్తమ్ అచిత్తతామ్ । తాం మహాపదవీమ్ ఏహి యత్ర నాసి న చేతరత్
పరమమైన ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించి, మనసును శూన్య స్థితికి చేర్చిన తర్వాత, నువ్వు ఏదీ కాదని, ఇంకేదీ కాదని, ఆ మహా మార్గాన్ని సాధించు.
సంవేదనవిపర్యాసరూపిణారిర్ ఇవాబలః । జేతుమ్ ఆశు మనో రామ పౌరుషేనైవ శక్యతే
రామా, తప్పు గ్రహణం రూపంలో కనిపించే బలహీనమైన శత్రువులాంటి మనసును, కేవలం ప్రయత్నంతోనే త్వరగా జయించవచ్చు.
అనుద్వేగశ్ శ్రియో మూలమ్ అనుద్వేగాత్ ప్రవర్తతే । జన్తోర్ మనోజయో యేన త్రిలోకీవిజయస్ తృణమ్
ఆత్మశాంతియే ఐశ్వర్యానికి మూలం; ఆ శాంతి వల్లే కార్యాలు జరుగుతాయి. ఎవడు తన మనసును జయిస్తాడో, అతనికి మూడు లోకాలను జయించడం కూడా తృణ సమానమే.
న శస్త్రదహనోత్పాతపాతా యస్యాం మనాగ్ అపి । స్వభావమాత్రవ్యావృత్తౌ తస్యాం కేవ కదర్థనా
అక్కడ ఆయుధాలు, అగ్ని, విపత్తులు, పడిపోవడం వంటి చిన్నపాటి కలతలు కూడా లేవు. అది మన సహజ స్వభావం నిలిచిపోయిన స్థితి. అలాంటి స్థితిలో ఎవరు ఏమి చేయగలరు?
అపి స్వవేదనాక్రాన్తావ్ అశక్తా యే నరాధమాః । కథం వ్యవహరిష్యన్తి వ్యవహారదశాసు తే
తమ స్వంత అనుభవాలను కూడా గ్రహించలేని బలహీనులు, ఈ లోకంలో జరిగే విషయాల్లో ఎలా వ్యవహరించగలరు?
పుమాన్ దృతో ఽస్మి జాతో ఽస్మి జీవామీతి కుదృష్టయః । చేతసో వృత్తయో యాన్తి చపలస్యాసదుత్థితాః
నేను పురుషుడిని, నేను కనిపిస్తున్నాను, నేను పుట్టాను, నేను బ్రతికున్నాను అనే భావనలు—all అవాస్తవమైన మనసు అలజడులు. ఇవన్నీ అసత్యం నుంచి పుట్టి, మళ్లీ పోతాయి.
న కశ్చనేహ మ్రియతే జాయతే నేహ కశ్చన । స్వయం వేత్తి మృతిం దేహే లోకమ్ అన్యం గతం మనః
ఇక్కడ ఎవ్వరూ నిజంగా చనిపోవడం లేదు, ఎవ్వరూ నిజంగా పుట్టడం లేదు. శరీరం విడిచిన తర్వాత మనసే తన మరణాన్ని తెలుసుకుని, తాను ఇంకొక లోకానికి వెళ్లిందని ఊహించుకుంటుంది.
ఇతో యాతం పరే లోకే స్ఫురత్య్ అన్యతయా మనః । న నశ్యత్య్ ఏతద్ ఆమోక్షమ్ అతో మృతిభయం కుతః
ఇక్కడి నుండి మనస్సు పరలోకానికి వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ అది వేరే రూపంలో వెలుగుతుంది. మోక్షం కలిగే వరకు అది నశించదు. కాబట్టి మరణాన్ని ఎందుకు భయపడాలి?
దేహరూపేణ విచరద్ ఇహలోకే పరత్ర చ । చిత్తమ్ ఆమోక్షమ్ ఆస్తే ఽస్య రూపమ్ అన్యన్ న విద్యతే
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ, మనస్సు శరీరరూపంలో సంచరిస్తుంది. మోక్షం కలిగే వరకు అది అలాగే ఉంటుంది. దానికి వేరే రూపం లేదు.
సుతే భ్రాతరి భృత్యాదౌ క్లేశ ఆక్రమణం నృణామ్ । న స్వచిత్తే స్వచైతన్యవ్యావృత్త్యాత్మేతి మే మతిః
కొడుకు, అన్న, సేవకుడు లేదా ఇతరుల విషయంలో మనుషులకు కలిగే బాధ, వారి స్వంత మనస్సులో కలగదు. ఎందుకంటే వారి స్వచేతనలో అంతరాయం ఉండదు. ఇదే నా అభిప్రాయం.
తిర్యగ్ ఊర్ధ్వమ్ అధస్తాచ్ చ భూయో భూయో విచారితమ్ । యావన్ నాస్తి కిలోపాయశ్ చిత్తోపశమనాద్ ఋతే
అడ్డంగా, పైగా, కిందగా అన్ని విధాలా ఎన్నోసార్లు ఆలోచించినప్పుడు, మనస్సు శాంతించడమే నిజమైన మార్గమని నాకు తెలుస్తోంది. దీన్ని తప్ప వేరే ఉపాయం లేదు.
ఋతే పథ్యే తతే శుద్ధే బోధే హృద్య్ ఉదితే చితి । మనోవిలయమాత్రేణ విశ్రాన్తిర్ ఉపజాయతే
శుభమైన ప్రవర్తన కాకుండా, హృదయంలో నిర్మలమైన జ్ఞానం ఉదయించినప్పుడు, మనస్సు లయమైపోయిన క్షణంలోనే నిజమైన విశ్రాంతి కలుగుతుంది.
ధ్యాయతే హృదయాకాశే చితిశ్ చిచ్చక్రధారయా । మనో మారయ నిశ్శఙ్కం త్వాం ప్రమథ్నన్తి నాధయః
హృదయాకాశంలో చైతన్యం శుద్ధమైన జ్ఞానచక్రంతో ధ్యానం చేస్తుంది. నీవు భయపడకుండా మనస్సును నశింపజేయి, అప్పుడు బాధలు నిన్ను బాధించవు.
యది రమ్యమ్ అరమ్యత్వే త్వయా సంవిదితం విదా । ఛిన్నాన్య్ ఏవ తద్ అఙ్గాని చిత్తస్యేతి మతిర్ మమ
సుఖములేని దానిలోనూ నీవు ఆనందాన్ని తెలుసుకున్నావంటే, మనస్సు యొక్క అవయవాలు నశించినట్లే. ఇదే నా నమ్మకం.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఏతావన్మాత్రకం మనః । తదభావనమాత్రేణ దాత్రేణేవ విలూయతే
‘ఇది నేను’, ‘ఇది నాది’ అని భావించడమే మనస్సు. అలాంటి ఆలోచనలను వదిలిపెట్టినప్పుడే, దాత తనదాన్ని ఇచ్చిపెట్టినట్లు అది లయమైపోతుంది.
ఛిన్నాభ్రమ్ అమలే వ్యోమ్ని యథా శరది ధూయతే । నిర్వికల్పే పరే తత్త్వే తథా నిర్వాసనం మనః
వెలుగుతో నిండిన శరదృతువు ఆకాశంలో చీలిపోయిన మేఘం ఎలా కనబడకుండా పోతుందో, అలాగే పరమమైన, ఏ భేదభావాలు లేని సత్యంలో మనసు కూడా అన్ని వాసనల నుండి విముక్తమై పోతుంది.
వహన్తి యత్ర శస్త్రాగ్నిపవనాస్ తత్ర భీర్ భవేత్ । స్వాయత్తే మృదుని స్వచ్ఛే కిమ్ అసఙ్కల్పనే భయమ్
ఏ చోట ఆయుధాలు, అగ్ని, గాలి పనిచేస్తాయో అక్కడ భయం ఉండొచ్చు. కాని, స్వతంత్రంగా, మృదువుగా, నిర్మలంగా ఉన్న చోట, సంకల్పాలు లేని మనస్థితిలో ఏమాత్రం భయం ఉండదు.
ఇదం శ్రేయ ఇదం నేతి సిద్ధమ్ ఆబాలమ్ అక్షతమ్ । బాలం పుత్రమ్ ఇవోదారే మనశ్ శ్రేయసి యోజయేత్
ఇది మంచిది, ఇది కాదు అని చిన్నప్పటి నుంచే మనలో భావనలు ఏర్పడతాయి. ఉదారమైన తల్లి తండ్రి తన బిడ్డను ఎలా మంచి దారిలో నడిపిస్తారో, మనసును కూడా శ్రేయస్సులో నిమగ్నం చేయాలి.
అక్షపఞ్చాననం చేతస్సింహం సంసృతిబృంహణమ్ । ఘ్నన్తి యే తే జయన్తీహ నిర్వాణపదపాతినః
ఇంద్రియాల అనే అయిదు తలల సింహాన్ని, ఈ సంసారవృక్షాన్ని పెంచే సింహాన్ని, ఎవరు జయిస్తారో వారు నిజంగా విజేతలు, వారు మోక్షపదాన్ని పొందుతారు.
భీమాస్ సమ్భ్రమదాయిన్యస్ సఙ్కల్పకలనాద్ ఇమాః । విపదస్ సమ్ప్రసూయన్తే మృగతృష్ణా మరోర్ ఇవ
భయంకరమైన అపాయాలు, మనసులో కలిగే ఆలోచనల వల్లే కలుగుతాయి. ఇవి ఎడారిలో కనిపించే మృగతృష్ణల్లా మనలో కలకలం కలిగిస్తాయి.