అథ చణ్డాలకన్యాయాం విశ్రాన్తాయాం తరోస్ తలే । సుప్తాయాం శీతలచ్ఛాయే ద్వౌ సమాలిఙ్గ్య దారకౌ
అప్పుడు చండాలురాలి కుమార్తె ఆ చెట్టు కింద చల్లని నీడలో నిద్రపోతూ విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, ఇద్దరు పిల్లలు ఆమెను ఆలింగనం చేసుకున్నారు.
థుత్థకో నామ తనయో మమైకః పురతస్ స్థితః । అత్యన్తవల్లభో ఽస్మాకం కనీయాన్ కాన్తిమాన్ ఇతి
నాకు తుత్థకుడు అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. అతడు మా ముందర నిలబడి ఉన్నాడు. అతడు మా ఇంట్లో చిన్నవాడు, మాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు, ముఖంలో వెలుగు మెరిసే వాడు.
స మామ్ ఉవాచ దీనాత్మా బాష్పపూర్ణవిలోచనః । ఆప్త దేహ్య్ ఆశు మే మాంసం పానం చ రుధిరం క్షణాత్
అతడు కన్నీళ్లు నిండిన కళ్లతో, బాధతో నన్ను ఇలా అడిగాడు: 'తల్లి, నాకు వెంటనే మాంసం ఇవ్వు. రక్తం కూడా తాగించు.'
పునః పునర్ వదన్న్ ఏవం స బాలస్ తనయో మమ । ప్రాణాన్తికీం దశాం ప్రాప్తస్ సాక్రన్దో హి పునః క్షుధా
నా చిన్న కుమారుడు మళ్లీ మళ్లీ ఇదే మాట చెబుతూ, ఆకలితో ఏడుస్తూ, ప్రాణాలు పోయేంత స్థితికి చేరాడు.
తస్యోక్తం హి మయా పుత్ర మాంసం నాస్తీతి భూరిశః । తథాపి మాంసం దేహీతి వదత్య్ ఏవ సుదుర్మతిః
నేను అతనికి ఎన్నిసార్లు చెప్పినా, 'బిడ్డా, మాంసం లేదు' అని, అతడు మాత్రం మూర్ఖత్వంతో, 'నీ శరీరం నుంచైనా మాంసం ఇవ్వు' అని పట్టుబడుతూనే ఉన్నాడు.
అథ వాత్సల్యమూఢేన మయా దుఃఖాతిభారిణా । తస్యోక్తం పుత్ర మన్మాంసం పక్వం సమ్భుజ్యతామ్ ఇతి
అప్పుడు, ముద్దు తల్లితనంతో, తీవ్రమైన బాధతో నిండిన నేను, "బిడ్డా, నా వండిన మాంసాన్ని తిను" అని అతనితో చెప్పాను.
తద్ అప్య్ అఙ్గీకృతం తేన దేహీతి వదతా పునః । మన్మాంసభక్షణం క్షీణవృత్తినా శ్లథకృత్తినా
అతడు దానికీ ఒప్పుకొని, "నీ మాంసాన్ని ఇవ్వు" అని మళ్లీ అడిగాడు. తన శక్తి తగ్గిపోయి, అవయవాలు బలహీనంగా మారినవాడై, నా మాంసాన్ని తిన్నాడు.
సర్వదుఃఖాపనోదాయ స్నేహకారుణ్యమోహితః । మరణాయాత్తమిత్రాయ తతో ఽహం సహసోత్థితః
అన్ని బాధలు పోవాలని, ప్రేమతో, దయతో మాయలో పడి, మరణానికి దగ్గరగా ఉన్న తన కొడుకుకోసం నేను వెంటనే లేచాను.
గ్రీష్మతాపోపతప్తాని కాష్ఠాన్య్ ఆహృత్య జఙ్గలాత్ । మరణాయాత్మనస్ తత్ర చితా విరచితా మయా
వేసవి వేడితో కాలిన అడవిలోని కట్టెలు తెచ్చి, అక్కడే నా మరణం కోసం నేను ఒక చితను సిద్ధం చేసుకున్నాను.
లేలిహానానలజ్వాలా చితా ప్రజ్వాలితాథ సా । క్షణాచ్ చటచటాస్ఫోటైస్ స్థితా మదభికాఙ్క్షిణీ
ఆ వెంటనే చితికి మంటలు అంటించబడ్డాయి. ఆ మంటలు ఎగసిపడుతూ, ఒక్కసారిగా చుట్టూ చుట్టూ చప్పుళ్లు చేస్తూ, నా శరీరాన్ని ఆశగా ఎదురుచూస్తూ నిలిచిపోయింది.
మయోక్తం తనయాస్యాం తు చితాయాం పతితాత్ పునః । ఉత్కృత్యోత్కృత్య భోక్తవ్యం మత్తో మాంసం క్షణాత్ త్వయా
అప్పుడు నా కుమార్తె నాతో ఇలా చెప్పింది: 'నీవు ఈ చితిలో పడిన తర్వాత, వెంటనే నీ మాంసాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా చీల్చుకుని తినాలి.'
ఇత్య్ ఉక్త్వా యావద్ ఆత్మానం స్వం చితాయాం క్షిపామ్య్ అహమ్ । లుఠితో ఽస్మి జవాత్ తావద్ అస్మాత్ సింహాసనాన్ నృపః
ఆమె అలా చెప్పిన వెంటనే, నేను నా శరీరాన్ని చితిలో పడేయబోతుండగా, రాజా! ఒక్కసారిగా ఈ సింహాసనం మీద నుంచి జారిపడి నేలపై పడిపోయాను.
తతస్ తూర్యనినాదేన జయశబ్దేన చాభితః । భృశమ్ ఏవ ప్రబుద్ధో ఽహం స్మృత్యా చ వలితస్ స్థితః
దాని తర్వాత, చుట్టూ తూర్యాల ధ్వని, జయధ్వానంతో, నేను ఒక్కసారిగా మేలుకుని, జ్ఞాపకం తిరిగి వచ్చి, స్థిరంగా నిలిచిపోయాను.
ఇతి శామ్బరికేణేహ మోహ ఉత్పాదితో మమ । అజ్ఞానేనేవ జీవస్య దశాశతసమన్వితః
ఇలా శాంబరికుని ప్రభావంతో నేను మాయలో పడిపోయాను. అది ఎలా అంటే, ఒక జీవుడు అజ్ఞానంతో ఎన్నో బాధలు అనుభవించడంలా.
ఆత్మోదన్తం భవత్స్వ్ ఇత్థమ్ ఏనం కథితవాన్ అహమ్ । మార్కాణ్డేయ ఇవానన్తం కల్పదుఃఖం సురాజసు
ఈ విధంగా, నా స్వంత కథను మీకు వివరించాను. ఇది మర్కండేయుడు దేవతల రాజులకు అనంతమైన కల్పదుఃఖాన్ని చెప్పినట్టే.
ఇత్య్ ఉక్తవతి రాజేన్ద్రే లవణే భూరితేజసి । అన్తర్ధానం జగామాసౌ తత్ర శామ్బరికః క్షణాత్
రాజేంద్రుడు లవణుడు ఇలా చెప్పిన వెంటనే, శాంబరికుడు ఆ స్థలంలో ఒక్కసారిగా కనబడకుండా పోయాడు.
అథేదమ్ ఊచుస్ తే సభ్యా విస్మయాకులచేతసః । అన్యోఽన్యాలోకనవ్యగ్రపద్మపత్త్రనిభేక్షణాః
ఆ తరువాత అక్కడ ఉన్న సభ్యులు ఆశ్చర్యంతో మనసు నిండిపోయి, ఒకరిని ఒకరు తామరపువ్వుల్లాంటి పెద్ద కళ్లతో చూసుకుంటూ ఇలా మాట్లాడారు.
అహో ను ఖలు చిత్రేయం మాయా నను విలక్షణా । కో ను శామ్బరికో నామ క్వ చాసావ్ అగ్రతో గతః
అయ్యో, ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా, విచిత్రంగా ఉంది! ఈ శాంబరికుడు ఎవరు? అతడు ముందుగా ఎక్కడికి పోయాడు?
సర్వశక్తేర్ విచిత్రా హి శక్తయశ్ శతశో విధేః । యద్ వివేకిమనో ఽప్య్ ఏష విమోహయతి మాయయా
సృష్టికర్తకు ఎన్నో రకాల శక్తులు ఉన్నాయి, అవన్నీ ఆశ్చర్యకరమైనవే. ఈ మాయ వల్ల తెలివైన మనసుకూడా మాయలో పడిపోతుంది.
విజ్ఞాతలోకవృత్తాన్తః క్వ నామాయం మహీపతిః । క్వ సామాన్యమనోవృత్తియోగ్యా విపులసమ్భ్రమాః
ఈ లోకంలో జరిగే సంగతులన్నీ తెలిసిన ఈ రాజు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? సాధారణ మనసులకు మాత్రమే కలిగే ఆ పెద్ద గందరగోళాలు ఎక్కడికి పోయాయి?
న చ శామ్బరికోత్థేయం మాయా మనసి మోహనీ । అర్థస్య గృధ్నవో హ్య్ ఏతే నిత్యం శామ్బరికాః కిల
ఈ మాయ శాంబరికుడి వల్ల మనసులో కలిగిన మోసం కాదు. నిజానికి, శాంబరికులు ఎప్పుడూ లాభం కోసం తహతహలాడేవారే.
యత్నేన ప్రార్థయన్తే ఽర్థం నాన్తర్ధానం వ్రజన్తి తే । ఇతి సన్దేహదోలాయాం సంస్థితౌ లుఠితా వయమ్
మనమందరం ధనం కోసం ఎంతగా శ్రమించినా, అది మన దృష్టికి కనిపించకుండా పోదు. ఈ విధంగా సందేహంలో ఊగిసలాడుతూ, మనం అయోమయంలో పడిపోతున్నాం.
సభాయామ్ అవసం తస్యామ్ అహం రామ తదా కిల । తేన ప్రత్యక్షతో దృష్టం మయైతన్ నాప్తతశ్ శ్రూతమ్
రామా, ఆ సమయంలో నేను ఆ సభలోనే ఉన్నాను. నేను స్వయంగా చూసింది నిజంగా నా కళ్లతోనే చూశాను, అది వేరెవరి మాటలు కాదు.
అతిబహుకలనావివర్ధితాఙ్గం నయ నిజచిత్తమ్ ఇదం శమం మహాత్మన్ । శమమ్ ఉపగమితే పరం స్వభావే పరమమ్ ఉపైష్యసి పావనం పదం తత్
నీ మనస్సు ఊహలతో బలపడిపోయింది. ఓ మహాత్మా, దాన్ని శాంతి వైపు తిప్పు. నీ సహజ స్వభావంలో శాంతి కలిగినప్పుడు, నీవు పరమ పవిత్రమైన స్థితిని చేరుకుంటావు.
పరస్మాత్ కారణాద్ ఆదౌ చిచ్ చేత్యపదపాతినీ । కలనాపదమ్ ఆసాద్య కలఙ్కకలనాన్తరమ్
ప్రారంభంలో, పరమ కారణం వల్ల, చైతన్యం విషయ-విషయి భావంలోకి జారిపడి, ఊహల స్థితిని పొందింది. అక్కడినుంచి మరిన్ని మలిన ఊహలు పుట్టుకొచ్చాయి.
అసత్స్వ్ ఏవ విమోహేషు రామైవమ్ప్రాయవృత్తిషు । ఘనేషు తుచ్ఛతామ్ ఏత్య చిరాయ పరిమజ్జతి
రామా, అసత్యమైన మాయల్లో మనస్సు ఇలాంటి స్వభావంతో ఉండి, దట్టమైన మాయలో తక్కువగా మారి, చాలా కాలం అలాగే మునిగిపోతుంది.
అసద్ ఏవ మనోవృత్తిర్ మ్లానా విస్తారయత్య్ అలమ్ । దుఃఖం దోషసహస్రేణ వేతాలమ్ ఇవ బాలకః
మనస్సు అసత్య విషయాల్లో మృదువుగా మారినా, అది విస్తరించి, వెటాళుడు పిల్లవాడిని బాధించినట్టు, ఎన్నో దోషాలతో బాధను కలిగిస్తుంది.
సద్ ఏవ హి మహాదుఃఖమ్ అసత్తాం నయతి క్షణమ్ । నిష్కలఙ్కా మనోవృత్తిర్ అన్ధకారమ్ ఇవార్కరుక్
నిజమైనది కూడా కొంతసేపు గొప్ప బాధను కలిగించి అసత్యత వైపు నడిపిస్తుంది; కానీ కలుషరహితమైన మనస్సు సూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్టు అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తుంది.
నయద్ అభ్యాశతాం దూరమ్ అభ్యాశం దూరతాం నయత్ । మనో వల్గతి భూతేషు బాలో బాలఖగేష్వ్ ఇవ
దగ్గరదాన్ని దూరంగా, దూరదాన్ని దగ్గరగా చేస్తూ, మనస్సు జీవుల్లో పిల్లవాడు చిన్న పక్షుల్లో ఆడినట్టు చురుగ్గా తిరుగుతుంది.
అభయం భయమ్ అజ్ఞస్య చేతసో వాసనావతః । దూరతో ముగ్ధపాన్థస్య స్థాణుర్ యాతి పిశాచతామ్
తెలివిలేని మనసు వాసనలతో నిండినవాడికి భయమేమీ లేని చోట కూడా భయం కలుగుతుంది. దూరంగా ఉన్న మూర్ఖ ప్రయాణికుడు ఒక చెట్టును పిశాచంగా భావిస్తాడు.